Sofinin biri bir iç sıkıntısına uğradı, cüppesinin önünü
yırttı, ondan sonra ferahladı. O yırtık cüppeye fereci (ferahlık) adını koydu.
Bu lâkap, o kurtulmuş adamdan sonra yayıldı. Yayıldı ama safını şeyh aldı,
götürdü, halkla tortudan ibaret olan adı kaldı.
Böylece her şeyin bir saf ve tortusuz tarafı vardır,
adını da tortu gibi aleme bırakmıştır. Kim toprak yemeyi adet edinmişse tortuya
yapışmıştır. Sofi ise hemencecik safın bulunduğu tarafa gider.
Elbette tortunun safı vardır der ve gönül, bu delaletle
saflığa varır, ulaşır. Tortu güçlüktür, safı da kolaylığı. Saf, burmaya benzer,
tortu da hurma çağlasına. Güçlük kolaylıkla beraberdir, kendine gel, ümidini
kesme. Bu ölümden sonra hayata yol var.
Oğul ferahlamak istiyorsan cüppeni yırt ta o saflıktan
hemencecik baş çıkarsın. Sofi saflığı dileyen kişidir. Sofilik, sof elbiseyle,
terzilikle, yavaş yavaş yürümekle olmaz. Fakat bu alçak ve aşağılık kişilerce
sofuluk, terzilikten ve oğlancılıktan ibarettir.
Fakat o saflık, o iyi ad, san hayaliyle bu renge
bürünmekte iyidir ama, o hayalle asla kadar gitmek şartıyla. Kat kat hayale
tapanlar gibi değil. Hayal, seni güzellik otağının çevresine sokulmaktan men
eden gayret çavuşudur.
O, her arayanın yolunu,yol yok, diye keser. Onun hayali
geldi mi, sana, dur, der. Ancak kulağı delik ve anlayışlı kişiyi durdurmaz.
Çünkü o, Allah yardımı askerine sığınmış, o sayede coşup köpürmüştür.
O, ne hayallerden ürker, sıçrar, ne de padişahlık
taslar. Padişahın nişane olarak verdiği oku gösterir yoluna gider. Allah’ım, bu
şaşkın gönle bir ok bağışla, bu iki kat olmuş yaylara bir ok ver. Uluların
içtikleri o gizli kadehten yeryüzüne bir yudumcuk saçtın.
Güzellerin saçlarında, yüzlerinde o bir yudumcuk şarabın
nişanesi var. Padişahlar, bu yüzden topraktan meydana gelen güzelleri yalar
dururlar. Gece gündüz yüzlerce gönülle o topraktan meydana gelen güzeli öpüp
durman, onda güzelliğin bir zerresi bulunduğundandır. Seni, toprakla karışmış
bir yudumcuk güzellik şarabı böyle deli divane ediyor, artık onun safı neler
yapmaz?
Herkes bir kerpiç parçasının önünde yenini, yakasını
yırtmakta. Halbuki o kerpiç, güzelliğin bir yudumcuğuna, bir zerreciğine sahip.
Ayda, güneşte, hamel burcunda bir yudumcuk güzellik şarabı var. Arş da kürsüde,
zuhal yıldızında bir zerrecik güzellik var. Ona bir yudum mu dersin, yoksa
şaşılacak bir şey bu kimya mı dersin? Ona bir sürtünmekle bu kadar güzellikler
meydana geliyor.
Ey akıllı kişi ona sürtünmeyi can ve gönülden dile.
Fakat bu kimyaya “Ancak temiz olanlar dokunabilirler.” Altında, lâ’lde,
incilerde o güzellik şarabından bir yudumcuk var; şarapta, mezede, meyvede o
şaraptan bir yudumcuk! Tertemiz güzellerin yüzlerinde de yine bir yudumcuk.
Artık onun süzülmüş ve saf olanı nasıldır? Bir düşün!
Bu toprakla karışık bir yudumcuk şarabı yalayıp
durmaktasın, onu toprağa karışmamış, saf bir halde görürsen ne hale geleceksin?
Ölüm zamanında o bir yudumcuk saf şarap, bu toprak bedenden ölümle ayrılmakta.
Geri kalanı hemen görmüyorsun. Böyle çirkin bir beden onunla bak ne hale
geliyormuş!
Can bunlardan ten olmadan yüz gösterse o vuslattaki
letafeti ben anlatamam ki! Ay, şu bulut olmaksızın ışık salsa onu kimsecikler
anlatamaz! Ne hoştur o tatlılarla, şekerlerle dolu olan mutfak. Şu padişahlar o
mutfağı yalayıp dururlar.
Ne güzeldir o din ovasının harmanı. Her harman oradan
başak devşirir. Ne alâdır gamsız, kedersiz ömür denizi. Yedi denizde ondan
meydana gelmiş bir çiğ tanesidir. Elest sakisi, şu aşağılık ve çorak yeryüzünde
bir yudumcuk saçmıştır da, toprak, o sebeple coşmuştur; biz de o yüzden coştuk.
Allah’ım, pek isteksiz, pek tembel olduk, bir yudumcuk daha saç!
Caizse yokluktan feryat ediyor, yokluğu anlatmaya
çalışıyorum. Caiz değilse işte sustum. Bu, iki kat hırsı anlatmaydı ya...
Halil’den öğren o hırs kazını kesmek gerek.
Kazada bundan başka sözleri söyleyemem, vakit kalmaz
diye ürküyorum.