Burada, anlatılan mertebelere uygun olarak, bu yolun bazı incelikleri açıklanacaktır?

Hak yolcusu salik, önce kâmil bir mürşidin elini tutacak. Onun hizmetini tercih ederek, her bir emrini yerine getirmek için bütün gücünü harcayacaktır.

Mürid, anlatılan halde bulunurken, kendisini: O gün anadan doğmuş, dünyaya o gün gelmiş gibi bilecek. Bu durumda mürşid şeyhi, onun manevî babası olur. İlâhî feyiz memesini ağzına verir; ilâhî feyzi emzirir, Allah'ın hoşnut olduğu yola götürür.

Bu arada şunu da belirtelim ki, müridlerin kabiliyeti değişiktir; teslimiyetleri birbirinden ayrıdır. Bazısı, kısa zamanda buluğa erer; bazısının buluğa erip ergenlik çağına gelmesi uzun zaman alır.

Her ne ise; bir müridin ergenlik çağına gelip buluğa ermesi sonunda; manevî babası olan kâmil mürşidi ve efendisi o müridin haline uygun olarak biraz mücevherat verir, ilâhî feyiz ticaretinin yolunu gösterin. Zira, o mürşid; sonsuz, hesapsız mücevherata sahiptir.

Eğer mürid, kendisine verilen bu mücevheratın değerini bilmez de, sermayeden kaybederse; bütününü elinden alır, o hal ile, bir zaman gezdirir.

Sonra; biraz daha mücevherat verir. Yine sermayeden kaybedecek olursa; yine elinden alır. Bu durumda mürid, biraz terbiyeye muhtaçtır; biraz terbiye kapıları açılır.

Bu terbiyeden sonra; kendisine verileni boşa gidermeyeceği, kârını bileceği anlaşılır ise; o zaman, kendisine daha çok ihsanlar bahşişler verir. İlk sülük halini de ihsan eder.

Hak yolcusu salik, kendisine yapılan iyiliği boşa gidermez de, yükselmeye devam ederse; mürşid şeyhi, kendisine daha çok ihsanlar eder, iyiliklerde bulunur. Yükseldikçe verir, yükseldikçe verir; o kadar ki: Hak yolcusu salik, o mücevherat içinde boğulur.

Anlatılan hal bulunduktan sonra; artık Hak yolcusu salik, ergenlik çağına gelmiş ve rüşdünü isbat etmiş olur. Bu durumda, manevî babası olan değerli zat, her ne gerekse onu verir; alış veriş yollarım kendisine gösterir.

Amma, müride düşer ki: Mürşid şeyhinin himmeti ile kendisine verilen mücevheratı yitirmeye.. Onu, sağlam bir altın sandığa yerleştire.. Sonra da, bu sandıkta her ne var ise, başka neye sahip ise:
— Benim neyim var ki.. Cümlesi mürşidimin ihsanıdır. Ben muhtaç, müflis çaresiz biriyim..
Dedikten sonra, onun tüm hizmetini yerine getirmeli; emrini tutmalıdır. Hatta bu işe, öncekinden daha çok dikkat etmelidir. Hemen her yoldan onun hoşnutluğunu elde etmeye, duasını almaya bütün gücünü harcamalıdır. Kendisine verilen emaneti de yitirip telef etmemek için tam bir gayrete sahip olmalıdır.

Durumu anlatıldığı gibi olan müride; mürşid himmeti ile, Allah'ta seyirden yana sonsuz dereceye ulaşmak ihsan olunacağından hiç şüphe edilmeye..
Ancak, bu arada, mürid:
— Rüştümü isbat edip ergenlik çağına geldim. Bu kadar da mücevherata sahibim. Bundan sonra, manevî babaya ne ihtiyaç var?.
Yollu sözler etmeye cesaret eder ve hoşnutsuzluk yolunu gözetmeden:
— Bundan böyle biz de başlı başına, bir sultan olduk.
Sözündeki manaya benzer haller meydana gelir ise; en kısa zamanda, elindeki mücevheratı zay eder. Allah'a sığınan bir müflis olur.

Bundan sonra, kendisine Allah tarafından mücahede kapıları açılır. Bir zaman o mücahede halinde çalışıp didinirse de, hiç bir faydası olmaz; kendisi mahzun ve şaşkın olur.

Bu arada kusurunu anlar, bu mücahede rüzgârının ne yüzden meydana geldiğini ayırdedip aman dileyebilir. İçtenlikle, mürşidine yüz döndürür. Ne var ki, işin sonucu, manevî babası olan büyük zatın merhametine, şefkatine kalmıştır. İsterse, eski halini verir; istemezse, bulunduğu halde bırakır.

Bu kısımla ilgili bir başka mesele..
Şu da bilinmelidir ki..
Bazı Hak yolcusu salikin tecelli gereği Allah'a seyirdir; ulaşması da karanlıkta zuhur eder. Açıkçası: Yedi latifede bir nur belirtisi görünmeden ulaşmak olur. Ne var ki, bu şekilde giden Hak yolcusu salik, ancak kendi nefsini kurtarmış olur. Başkalarını alıp gitmeye, onları teselli etmeye, irşada kabiliyeti olmaz.

Bu şekilde, karanlıkta gidip kendisini kurtaran müridin terbiyesi, yedi latifeden başlar. Zikirle, tefekkürle meşgul olur. Bu hallerde iken, yine karanlıkta olmak üzere kalb tarafından biraz ağaç, akarsu ve benzeri alâmetler görür. Durumu, mürşid şeyhine ifade ettiği zaman, küllî letaif dersine varıncaya kadar mürşidi kendisine telkin eder; bir süre de bu şekilde gider.

Yine karanlıkta olmak üzere; kalbde, diğer latifelerde, ruhaniyette veya cismaniyette nasıl olacaksa o şekilde Fahr-i Âlem Resûlullah efendimizi görebilir; Allah ona salât ve selâm eylesin. Dört halifeyi de görebilir; Hazret-i Pir efendimizi de görebilir.

Anlatılan hale eren müride, mürşidi, küllî letaif de telkin eder. Mürid, burada dahi biraz gider. Belirtileri meydana gelince de, nefiy ve isbatı telkin eder. Bunun da olması gereken belirtileri meydana çıkınca, murakabeyi telkin eder.

Hak yolcusu saliklerden bazısı, isimlerin, fiillerin, sıfatların tecellilerinden birinde kalır ki, daha ileri gidemez.

Tecelli.durumunun bir gereği olarak orada takılır, kalır. O zaman, mürşidi olan değerli zat, o müride zat tecellisinden teveccüh eder. Bunu, iki veya üç günde bir kere yapar; her gün de olabilir. Bu teveccühleri yaparken, müridi huzuruna alır.

O Hak yolcusu salik, düştüğü tehlikeden kurtulur da selâmet bulursa, kendisini ileri geçirir. İlerisine geçmek mümkün olmadığı zaman, o halde çalıştırır ki, tecellisinin gereği artık budur.

Ancak, hali anlatılan müridin mürşidi olan büyük zat; kudsî bir kuvvete sahip, kemalli ve kemale erdirici bir zat ise; o zaman Hak yolcusu saliki kudsî kuvveti yolu ile taa, Allah'ın zatına dalıp yaşayanlar derecesine kadar götürür.

Bu kısımla ilgili bir başka mesele..
Şu da bilinmelidir ki..
Hak yolcusu salik, bu yola ilk girdiğinde, kendisine kalb nuru zuhur eder ve bu durumu şeyhine anlatırsa; onu birden ileri geçirmemelidir. O nurun büyük şanı için, birkaç gün orada tutmalıdır. Ruha, ondan sonra geçirebilir; burada dahi anlatıldığı gibi yapar. Açıkçası; her birinin nur belirtileri ortaya çıktığı zaman, oralarda üçer beşer gün eğlendirir; sonra külli letaife getirir.

Adı geçen salik; nefis latifelerine vardığı zaman, aradakilerden birinin nurunu kaybederse; o nuru tekrar bulmadıkça, kendisi ileri geçirilmemeli..

Hak yolcusu saliklerden bazısına bu latifeleri geçip giderken, gizli sayılan bazı şeylerin kapısı açılır. Meselâ: Kabirlerin keşfi, kalblerin keşfi gibi.. Bu gibi açılmalarla, Hak yolcusu salikte bir ilişme, takılma alâmeti anlaşılırsa, o Hak yolcusu saliki o tehlikelerden geçirip kurtarmak için:

— Bu gibi şeyler, ölüm uçurumudur.. Diyerek, kendisine asık yüz göstermeli..

Sonra:
— Bunlar, hayz-ı rical (erkekleri esas işten alan aybaşı hali) gibi şeylerdendir. Bizim gayemiz ise, ulaşmaktır.
Diyerek, onun ilişkilerini koparıp o uçurumdan almalıdır. Bunun için de, mürşid, kendi hücresinden, onun olmadığı zamanlar, geriden müride teveccüh etmelidir.

Bu ÜÇÜNCÜ BAB'ın bölümlerinde şunlar anlatılacaktır
a) Hilafet sırrı..
b) Kutb'ül - Aktab.. (Kutuplar kutbu..)
c) Gavs-ü Azam.. (En büyük gavs..)
d) Kutb-ü Ulâ.. (İlk kutup..)
e) Diğer kutuplar.

ÜÇÜNCÜ BAB..

Üç bölümden;

İnciler saçılan dilinden, mübarek sözlerinden sürur meydana gelir. Hiç kimse, onun meclisinden kalkmak istemez.

Üçüncü bir alâmet daha anlatalım. Şöyle ki:
Büyüklerden, vezirlerden padişah dahi olsa onun meclisine geldikleri zaman; elde olmadan elini öpmeye ve hayır duasını dilemeye mecbur olurlar.

İşbu vasıflarla bilinen ve sıfat alan mübarek zatı; Hak yolcusu saliki ve talibi bulduğu zaman, hiç tereddüd etmeden elini öpmelidir. Onun hizmetini görmeğe de, canla başla girmelidir. Malla, bedenle bütün gücünü harcamak sureti ile hizmetinde olmalıdır. Bu arada, kendisine verdiği her emri bir nimet bilmelidir. Ona itaat etmeli, emrine boyun eğip teslim olmalıdır. Ama, tam manası ile teslim olmalı.. Hemen her hususta..

KUTUP - GAVS..

Anlatılanlardan başka:
— Yediler, kırklar..
Diye anlatılan zatlar dahi vardır. Bunların da her biri kutub olup ancak, Allah'ın ihsanı ile kutuplar kutbuna hizmetçi olmuşlardır. Bunların her biri, haline göre bir yere memur edilmiştir. Meselâ: İlk kutup Bağdad, Şam, Halep beldelerde tasarruf ederler. Diğer kutuplar da, hallerine göre birer ikişer yerlerde tasarruf eder.. Oraları yönetirler. Hatta, kâfirlerin ülkelerini dahi yönetirler. Ancak, bunların tasarrufu, yönetimi kutuplar kutbunun emri ile olmaktadır. Zira, kutuplar kutbunun tasarrufu dışında kalan iki cihan içinde hiç bir şey yoktur. Bütün eşyayı, bütün ehlullahı kuşatmıştır. İki cihanda iyi kötü her ne olursa; onun bilmesi, dilemesi, kalbinin hareket etmesi ile olur; o anlarda, memurları gereken ne ise onu yaparlar.

Kutuplar tasarruf ederken:
— Her biri, yönetmeye memur oldukları yerde dururlar ve öyle tasarruf ederler.
Gibi bir mana anlaşılmamalıdır. Zira, durum aslında böyle değildir.
Kendisi İstanbul'da olabilir; görevi de Hindistan'dadır. O anda, Hindistan'daki görevini yerine getirir. Onlara göre, uzak yakın aynıdır.

Bu anlatılanlarla beraber, her bir asırda, bir rivayete göre: Yüz yirmi dört bin tane Allah'ın velîsi vardır.

Kıyamet gününe kadar, bu mevcudlar hiç eksik olmaz.

Kutuplar kutbu olan zat, vakti gelir de ölüm işi olur ve beka âlemine göçünce, yoluna ve gereğine göre kutupluk en büyük gavsa Allah'ın ihsanı olur. Nasıl olacağı da, hilâfet bahsinde anlatıldığı gibidir. Kısacası şöyle olur:
Hızır aleyhisselâma Yüce Mukaddes Allah tarafından şöyle bir ilham gelir:
— Falan oğlu falana selâm söyle, müjde ver. Kendisine kutupluk ihsan eyledim.

Bu emir, Hızır aleyhisselâmın kulağına geldiği zaman, peygamberlerin efendisi, Resûlullah efendimizin huzuruna gelir; Allah ona salât ve selâm eylesin.

Derki:
— Ümmetinden falan oğlu falana kutupluk Allah'ın ihsanı oldu. Bu haberle geldim; emrinizi bekliyorum.

Böyle deyince, o anda Hızır aleyhisselâma yeşil bir forma verilir:
— Var, o ümmetime benden selâm eyle, bu formayı giyip gelsin.
Buyurulur. Hızır aleyhisselâm dahi o anda gelir, müjdeyi ve mutlu selâmı ulaştırır, formayı sunar. Hiç durmadan da, o kimseyi alır, Resûlullah'ın huzuruna getirir.

Gelir gelmez görür ki: Yüce bir divan kurulmuş, öylesini gözler hiç görmemiştir; bakan gözler kamaşır.

Sonra mücevherat ile süslü yüksek bir taht kurulmuş. Hemen her türlü zinetle bezelidir. Mücevherata boğulmuş. Peygamberler sultanı Resûlullah efendimiz de onun üzerinde oturmaktadır. Sağında ve solunda dahi, her biri kendi mertebelerine göre nebiler ve resuller var. Onlara salât ve selâm olsun. Dört halife, diğer ashap dahi oradalar; Allah onlardan razı olsun. Bütün ehlullah dahi, makamlarına uygun yerlerde oturmuşlar ; Allah-ü Teâlâ, sırlarının kudsiyetini artırsın.

Bundan sonra, Resûlullah efendimiz o değerli zatı çağırır; yüce huzuruna alır. Bizzat, kendisi teveccüh buyurur. Bu teveccühünde, kendi hallerini ona ihsan eyler:
— İki cihanın yönetimi sanadır; dilediğin gibi yönet.. Buyurduktan sonra, onun tasarrufuna işaret olarak, bir mühür verir.

Üzerine de, mücevherat ile süslü yeşil bir forma giydirilir. Başına da, çeşitli mücevherat ile süslü sorguçla beraber bir taç giydirilir. Kutuplar kutbuna has olan mücevherat ile yapılmış süslü bir kürsü üzerine oturtulur.

Bundan sonra, bütün kutuplara da, Resûlullah'ın emri ulaşır, bu değerli zatın ayaklarını öper ve ona biat ederler; emrinden çıkmamaya söz verirler. Cümle ehlullah'a dahi, aynı şekilde biat ettirirler.

Bundan sonra, Resûlullah efendimiz el kaldırıp güzel bir duâ okur; Allah ona salât ve selâm eylesin. Orada bulunanların tamamı:
— Âmin !.
Deyip Fatiha okurlar.

Bundan sonra, zamanın kutbu olan bu zat, Resûlullah'ın müsaadesi ile bütün kutuplara ve ehlullah'a şu emri verir:
— Hemen her gün, bu büyük mecliste toplanmanız lâzımdır.

Çünkü, kutuplar kutbu olan değerli zat, şekli ve hali olmayan bir halle, Allah'ın huzurunda bulunur ve oradan ayrılmaz. Yüce Allah, şanına lâyık olmayan sözlerden beridir. Harfsiz ve sessiz olarak, kutuplar kutbuna Yüce Allah'ın zatı için ilham yollu her ne emir gelir ise; diğer kutuplara hemen o emri yerine getirmek emri verilir.

Bu şekilde bütün işler, zerreye varıncaya kadar, görülür, gözetilir. Bu yoldan, işler önce batında yürütülür; sonra da zahirde yürütülür.

Bazan olur ki; kutuplar kutbu hayatta iken, en büyük gavsın güzel gidişatı, güzel huyları, sözleri ve beğenilen halleri dolayısı ile karşılıklı hoşnutlukla gavs-i azamı kendi makamına getirir; kendisi tasarruftan el çeker. Tüm işleri ona teslim eder.

Bundan sonra kutuplar kutbu hayatta iken, en büyük gavsın kutuplar kutbu olması vuku bulur.

Kutuplardan birine ölüm emri geldiği zaman, Rahman Allah tarafından kutuplar kutbu zata Hızır aleyhisselâm gelir, durumu haber verir. Kutuplar kutbu da, halin ve Rabbani ilhamın bir gereği olarak, bazan şöyle eder:
Katarı oynatıp sonda bulunanı öne doğru çeker; dışarıdan birini katara alır.

Bazan da şöyle olur:
— Falan yerde, falan mahallede, şu şekilde bir adam vardır. Git, onu getir.
Şeklinde, kutuplar kutbu ile Hızır aleyhisselâma emir gelir; gider o zatı getirirler.

Bazan da, Hızır aleyhisselâma şu emir gelir:
— Git, gece yarısı dünyayı dolaş. Gece yarısı ayık ve uyanık birini bulursan getir.
O da gidip getirir.

Bunlar, birkaç kişi olursa, aralarından en lâyık olan seçilir.

Hızır aleyhisselâm, Müslümanlardan ayık ve uyanık birini bulamazsa; diğer milletler arasında olanı alıp getirir.

Anlatılan yoldan gelen kimseyi, kutuplar kutbu alır, Resûlullah'ın divanına getirir ve o huzurda forması giydirilir ve ölen kimsenin yerine geçirirler.

Hemen her asırda; kutuplar kutbu, en büyük gavs, ilk kutup ve diğer kutuplar bu halle gelip gitmektedirler. Kıyamete kadar da böyle gelip gidecektir.

Bazan, kutuplar kutbu olmak, hilâfet sırrı, en büyük gavs olmak mertebelerinin üçü de kutuplar kutbu olan değerli zatta birleşir.