Haberlerde gelmiştir ki: 

Bir zâhit kişi vardı. Günlerden bir gün dişi ağrıdı ve kendisine çok eziyet ve zahmet verdi. Hiç huzuru kalmadı, hatta namaz bile kılamaz oldu. Hak Teâlâ, bu zâhide aczini bildirmek için, tabip şeklinde bir melek gönderdi. Melek kendisine: 

– Seni şu diş ağrısından kurtarmak için bir ilâç veririm ama karşılığında bana ne verirsin? diye sordu. Zâhit: 

– Ne istersin? diye yokladı.  

– Bütün iyi amellerini, ibadet ve tâatini ver, cevabını alınca: 

– Ben buna nasıl razı olayım? dedi ve tabip şeklindeki melek de çekildi, gitti. 

Fakat, dişinin ağrısı da her gün biraz daha artıyor ve ona rahat bir nefes bile aldırmıyordu. Kendi kendisine: 

– Ömrümün sonu böyle huzursuzlukla ve acılar içinde geçmesin. Şu tabibe bütün amellerimi ve ibadetlerimi vereyim de beni iyi etsin. Sonra ben yine ibadet eder, yeniden sevap kazanırım, diye düşündü ve dediği gibi de yaparak bütün amellerini ve ibadet ve tâatini tabibe verdi. 

Bazıları, on sekiz yıllık ibadetini, sırf bu diş ağrısından kurtulmak için verdi, derler. Tabip, buna bir ot verdi ve dişinin üzerine koyar koymaz derhal ağrısı geçti. Zahidin gözleri açıldı: 

– Elhamdülillah. Çok şükür yâ Rab! dedi. 

Tabip şeklindeki melek, onun bu hamdi ve şükrü üzerine şunları söyledi: 

– Ey zâhit! İyi bilmiş ol ki, senin bütün amellerin, ibadet ve tâ’atin, dünyada bir gün sağlıkla bakmanın şükrü bile değildir. Ben, senin ibadet ve tâatini ne yapayım? Ben, meleğim ve sana aczini bildirmek için beni Hak Teâlâ gönderdi. 

Şimdi, ibadetinden ötürü Allahu Teâlâ’dan başka bir şey umma. Sen, ücretle tutulan bir ırgata benzersin, üstelik ücretini peşin vermişlerdir. Ücretini peşin alan ırgatında elbette çalışması gerekir, dedi ve derhal kayboldu. 

Evet, biz de bütün ömrümüzü ibadet ve tâ’atle geçirsek bile, bu bir gün rahat bir nefes alıp vermemizin şükrü dahi olamaz. 

Böyle olunca, kişinin ibadet ve tâatinden ötürü kendisini yüksek görmesi doğru değildir. Kaldı ki, kendimize mal edemediğimiz ibadet ve tâatlerimizi halka arz etmek neye yarar? 

Hatta, ibadet ve tâatimiz karşılığında, Allahu Teâlâ’dan ücret dilemek neye gerek? Kişi, Mevla’sına itaat edip, kullukta bulunduğundan dolayı ücret ister mi? Hak Teâlâ, seni ve beni yoktan var eyledi. Göz verdi, kulak verdi, ağız verdi, dil verdi, el verdi, ayak verdi. Kimseye vermediği gönül verdi. Yalnız, insana verilen o gönülle ne zaman afâka baksa, bütün yaratılmışların hakikatlerini görüp, gerçekleri müşahede eder. Çünkü, afâkta (dış dünya ve madde alemi) ne varsa, enfüste (insanın iç dünyası ve ruh alemi) de o vardır. Nitekim, Hak Teâlâ Kur'an-ı kerimde Fûssilet sûresi 53. ayetinde şöyle buyurur: 

“İnsanlara, ufuklarda (afâk) ve kendi nefislerinde (enfüs) âyetlerimizi göstereceğiz ki, Kurânın hak olduğu onlara iyice belli olsun. Rabbinin her şeye şahit olması yetmez mi?”

“Öyle ise, sende gönül aynanı zikrullah nuruyla cilâla, basiret gözünü aç, benlik süprüntülerinden gönlünü temizle ki, iki cihanda sana gizli bir şey kalmasın. Çünkü, zikrullâh nuru gönül aynasına doğunca, gönül alemindeki karanlıkları giderir. Hakkın hakikati zâhir olup gün gibi parlar. Bu konuda da söz çoktur, biz yine maksada gelelim: 

Evet, Hak Teâlâ bütün bu uzuvlarımızı verdi ve her birisine de türlü türlü ibadetler emretti. O ibadetleri, yerli yerince yapmak gerekir, ki o ibadetlerle bütün uzuvlarının şükrü karşılanabilsin.

Nitekim, Allâhu Teâlâ Kur'an-ı kerimde buyurur: 

Kişi: (Mabudum Allahu Teâlâ’dır.) derse, onun şükürleri de hâlisen Allahu Teâlâ’ya olmak gerekir. Çünkü, Hak Teâlâ buyurur: 

Uzuvlarının şükrünü yerine getirirsen, mesela gözün şükrünü yaparsan Allâhu Teâlâ gözünün nurunu artırır.

Dil ile şükür, Allâhu Teâlâ’ya hamd etmektir. Her işte, her zaman hamd etmelidir ki, nimetlerini arttırsın. 

Bundan sonra, bütün uzuvların ibadeti ve şükrü vardır. Şimdi sana onları da birer birer anlatayım: 

– Kardeş: 

 Meselâ, zahir gözü şeran ruhsat olmayan şeylerden, bağlamayınca, bâtınından basiret gözü açılmaz. Zâhir kulağı da yasaklanan şeylere kapatılmadan, gönül kulağı açılarak duymaz. Dil de şer’e uymayan şeylerden korunmayınca, gönül dili de açılıp, hakkın hikmetini ve marifetini söyleyici olmaz. Eller de şer'an ruhsat olmayan yerlerden sakındırılmayınca, bâtın eli feth olunarak ilâhi hazinelere yetişemez. Ayaklar da şer'an uymayan yerlerden ve nefsin isteklerinden men edilmeyince, bâtın ayağı hâsıl olup yürümez: 

Bir kişi, efendisinin buyurduğu kulluğu yerine getirdiği için, efendisinden ücret ister mi? Âdet budur ki, kul kulluğunda olsun ve vazifelerini yapsın. Efendi, ihsan ederse eder. 

Kaldı ki, Allahu Teâlâ bire karşılık bin ihsan buyuruyor. Rızkı da veren Allah’tır. Dünyada ve âhirette kullarına lâyık olduklarını elbette verir. Kul, kendisine buyurulanı yapmalı ve kendisini Allâhu Teâlâ’ya ısmarlamalıdır. Riyâ olan yerlerden kaçarak, ihlâsı hedeflemeli ve ihlâsa yaklaşmalıdır. 

Sana, riyâ ile ihlâsın farklarını da anlatayım ki, her birisini iyice anla ve öğren! 

Huzeyfe't-ül-Yemani radıyallahu anh buyurur ki; Resûl-ü zişâna sordum: 

– Yâ Resûlallah! îhlâs nedir? 

Efendimiz saadetle şöyle buyurdular: 

– İhlasın ne olduğunu ben de Cebrail aleyhisselâma sordum. O da Allahu azim-üşşâna sordu. Alemlerin Rabbi şöyle buyurdu: 

“İhlâs, benim sırrımdan bir sırdır ki, ben onu sevdiğim kullarımın gönüllerine emanet ederim.” 

– Hak Teâlâ’nın: (Benim sırlarımdan bir sırdır.) buyurması, bekâ sırrından fenâ sırrıdır ki, Allahu Teâlâ sevdiklerinin ve âşıklarının gönüllerine emanet eder. Zira, MUHÎB'de muhabbet sıfatı mevcut olup, MUHÎB'in zatı mahvolmuş ve ona bedel MAHBUBUN zatı gelmiştir. 

– Allahu Teâlâ’nın (İhlâs, benim vücudum sırrından bir sırdır.) buyurmasının Bunun mânası şudur: İhlâs belirli sırlarla örtülmüştür. Sırrımla, sevdiğim kimsenin gönlüne bir tecelli eylerim, onun vücudunu, hiç kimsenin anlayıp kavrayamayacağı bir haysiyetle vücudumda fâni kılarım.