Bunların her ikisi de haktır ve ikisinin kasıtları doğrudur. Hadis-i şerif ile hüccetleri de vardır. Şeriatten şahitleri de vardır. Bunları, özetleyerek söyledik. 

Şunu da bilmiş ol ki, bir kimse gelip bir şeyhe iradet getirdikten ve tövbe ettikten sonra, o şeyhe hediye vermek sünnettir. Nitekim, el alıp tövbe etmek de sünnettir. 

Nitekim, Kâ'ab bin Malik radiyallahu anh buyurur ki: 

Cenâb-ı fahr-i risâlet efendimize sordum: 

– Yâ Resûlallah! Ben tövbe ettiğime şükranımı belirtmek için bütün mallarımı Allah yoluna fakirlere dağıtayım ve evlerimi de fakirlere sadaka edeyim. 

Efendimiz tebessüm ederek: 

– Yâ Kâ'ab! Malının üçte birini vermen yeter, buyurdular. 

Kâ'ab bin Malik de bu emr-i peygamberi üzerine malının üçte birini fakirlere dağıttı. Onun şükranını ifade etmek için yaptığı bu bağış, sûfilere de örnek oldu ve tövbelerinden sonra şükran için hediye vermek sûfilerin sünneti haline geldi. Zira, onların kastları selefe riayet etmektir. Bu sûfilerin işi, öyle bir iştir ki, islâm taifeleri arasında buna bire bir riayet ederler. 

Zira, Hak Teâlâ’nın kelâmını ve Resûl-ü zişânın Hadis-i şeriflerini düstur tutarlar ve onunla amel ederek nefsin hevasından ve şeytanın vesvesesinden ve halkın dedikodularından sakınarak hidayet yolunda yürürler, ki melekût âlemine vasıl olanlar yine sûfilerdir. 

Sûfiler, nefsin şehvetlerinden ve lezzetlerinden geçerler, Hak Teâlâ’nın kelâmını ve Resûl-ü müctebânın Hadisini işittikleri zaman; ruhları, kalpleri ve nefisleri ile dinlerler ve mütekellim-i hakikî olan Allâh’ın cemaline iştiyaklı olurlar ve onun kelâmı ile yakınlık kurarlar. 

İster uzak ister yakın; hayalinle yaşarım,

Sana canım feda olsun; her dem seni görürüm,

Her zerremde gizlenmiştir sanki aşkın, şaşarım;

Dilimden hiç ayrılmayan zikrin ile yürürüm.

Sûfilerin halleri, bu beyitlerde zikredilmiştir.

Kardeş: 

Sana dediğim bu hal, gerçekten sûfilerin halleridir. Yoksa, şehvetine düşkün cahillerle, dünya hırs ve hevesine kapılmış âlimler sûfi olamazlar. 

Bilmiş ol ki, Hak Teâlâ’nın muhabbeti, gönülde yetişen bir ağaca benzer. Onun kökü inayettir (isteme). Suyu, şeriate riayettir. Şeriat suyu verilmeyince o ağaç kurur. Bu ağacın budakları kifayettir ve yaprakları velayettir. Gölgesi, Hak Teâlâ ile yakınlık kurmaktır. Yemişi, Allahu Teâlâ’ya vasıl olmaktır. 

Şimdi, sûfilerin halleri daima budur. 

Şeyh Cüneyd-i Bağdadî rahmetullahi aleyh buyurur ki. 

Resûl-ü ekrem sallallahu aleyhi ve sellem efendimiz, mahlukatı Hakka davet etse, tasavvuf ehli ve yakin ehli, bu davetten dost kokusunu alırlar. İnsanı daima meşgul eden ilgi ve ilişkileri ve bütün engelleyici güçlükleri mahvederek, nefs hevâlarını terk ederler. Mücahede zahmetlerini cana minnet bilerek, bunları yok eder ve Hak Teâlâ ile muamelede sadık olurlar, zahirlerinde de bâtınlarında da edeplerini güzelleştirirler, bütün âlemlerden kesilerek, kalplerini, ruhlarını ve sırlarını mâsivallah (Allâh’ın haricindeki her şey) muhabbeti bulanıklığından temizlerler. Hak Teâlâ da onların kalplerini kendi tecelliyatı ile ilel ebed ihyâ buyurur. 

Ger dirgiresin beni sen ey perver sıfat, 

Sanma ki bu tenim ruhuyla bula hayat, 

Aşk ile diri bil "beni, ruh ile değil; 

Zira ki ruhlarını göreli, şahım oldu murat. 

Sûfiler, öyle vakitler olur ki, Hak Teâlâ’nın kelâmını ve Resûl-ü müctebânın Hadis-i şeriflerini okur veya can kulağı ile dinlerlerken, bizzat sahibinden dinler gibi olurlar. 

Nitekim, Cafer-i Sadık radıyallahu anh, bir gün namaz kılarken bir sayha vurdu ve kendinden geçti ve düştü. İyi olup, tekrar kendisine gelince sordular: 

–Ne sebeple düştünüz? 

Şöyle cevap verdi: 

– Kur'an okurken, birdenbire Kur'anı mütekellimden (bizzat sahibinden) işittim ve tahammül edemeyerek düştüm ve kendimden geçtim. 

Bazıları, bu hal başlangıçta ve hamlığındaydı demişlerdir. 

Ey aziz kardeş: 

Hak Teâlâ’nın kelâmını ve Resûl-ü müctebânın Hadis-i şerifini işitip onunla amel etmek, dirilere nasiptir. Ölüler, bir şey duymaz ve işitmezler. Nitekim, Hak Teâlâ Kur'anı azim-ül burhanda buyurur: 

“Sen ölülere (Kalpleri ölmüş olanlara) sözünü işittiremezsin.” 

Yani: (Ey Habibim! Sen bizim kelâmımızı ve emirlerimizi, dünya muhabbeti ile gönülleri ölmüşlere işittiremezsin.) Buyurulmak istenmiştir. Burada, işitmekten murat tutmak ve uymak manasınadır. 

Evet, kişi tövbe edince şeytan ona düşmanlığını artırır. 

Tövbe eden kişiyi, tekrar günahlarına döndürmeye çalışır. Tövbesini bozdurmak ister. Şeytan yaman düşmandır, tövbe edeni görür, tövbe eden onu göremez. Onun için Allah Teâlâ, şöyle buyurmuştur: 

Şeytan kuvvetli ve tövbe eden ise zayıftır. Onun için, tövbe edenler tövbe ettikten sonra kendilerini sağlam bir kaleye girerek emniyet altına almalı ve böylelikle o büyük düşmanının şerrinden ve hilelerinden emin olmalıdır. O sağlam kale LÂ ÎLAHE İLLALLAH kalesidir ki, Hadis-i Kudsi ile sabittir: 

“La ilahe illallah benim kalemdir. Her kim, o hisarıma girerse, azabımdan emin olur.” 

Demek ki, tövbe eden kimseye öncelikle zikir kalesine girerek kendisini emniyet altına alması lâzımdır. Ondan sonra, daima zikir ile meşgul olmalı ve böylelikle şeytanın şerrinden emin bulunmalıdır. Nitekim, acem erenleri demişlerdir ki: 

Ey dost! Senin adın yakinin de her hastaya sığınacak bir yer vardır. Senin kalene, nice şahlar ve müflisler sığınmışlardır. 

Hiçbir zaman çıkmayanlar, gece-gündüz zikir ile meşgul olanlardır, ki Hak Teâlâ Kur'an-ı kerimin de onları över, mert ve kâmil erlerdir buyurur. 

Bazan giren ve bazan da çıkanlar da arada zikir ile meşgul olup, diğer zamanlarında kendi iş ve güçleriyle uğraşanlar dır. İşte, bunlar için korku vardır. Çünkü, düşmanları olan şeytan pusuda hazır beklemektedir. Onları tuzağına düşürebilir. 

Şu hâlde, o kaleden asla çıkmamaya azm etmelidir. O kaleden hiç ayrılmamalı ve şeytanın düzenlerinden emin bulunmalıdır. (Vallahu âlem). 

Keşşaf 'ta rivâyet olunmuştur ki; bir arab mescid-i Nebeviye girdi ESTAĞFİRULLAH. ESTAĞFİRULLAH demeye başladı. Hz. Ali kerremallahû vechehu ve radıyallahu anh efendimiz de o sırada mescitte bulunuyorlardı. İstiğfar eden araba buyurdular ki: 

– Ey a'rabî! Bu istiğfarı, yalnız dil ile söylemek, yalancıların tövbesidir. 

A'rabî sordu: 

– Yâ Ali! Lûtfeyle gerçeklerin tövbesi nasıl olur, onu söyle? 

Hz. Ali efendimiz buyurdu: 

Şu hâlde, her tâlip bu altı şey üzerinde gayet sıkı durarak tövbe eder, ibadet ve tâ’atle meşgul olursa, kısa zamanda maksuduna ulaşır.  

Bu şartları sana biraz daha açayım ve açıklayayım ki, faydalı şeyleri tekrarlamakta çok büyük faydalar vardır: 

Bunlardan birincisi, geçmiş günahları hatırlayarak pişmanlık duymaktır, demiştik. Bu pişmanlık öyle olmalıdır ki, günahlarla geçen o ömür için hayıflanmalı, acı duyup, utanmalı ve gönlü artık ölünceye kadar günah işlememeye alıştırmalıdır. Diliyle yalan ve kötü sözler söylememeli, gözleriyle harama bakmamak, elleriyle haram tutmamalı, ayakları ile harama yürümemek, karnına haram lokma koymamalı, zinadan ve her türlü kötülüklerden vazgeçmeli, bu gibi günahları ömrü oldukça bir daha işlememeye kasd etmelidir. Aynı zamanda, mâsiyyet işlemekte devam eden şer ehli kimselerle düşüp kalkmamalı, onlardan uzaklaşmalıdır. Zira, şer ehli kişiler, şeytan gibi olurlar. Şeytanı ve avenesini düşman edinmek ise, Hakkın emridir, ömürlerini gülüp eğlenmek, söyleyip söyletmekle geçirenleri Hak Teâlâ sevmez ve Kur'an-ı kerimin de buyurur: 

Mizah ve gıybet ehli fesat ehlidir. Fakat, bunlar da tövbe ederler ve o kötü huylarını bırakırlarsa, kabul buyrulup affedilirler. Firavun, yıllarca Tanrılık dâvasında bulundu: 

(Ene Rabbiküm-ül-âlâ- Ben, sizin yüce Rabbinizim!) dedi. 

Eğer bu herzeyi terk ederek, bir kere; 

(Sübhane Rabbiyle âlâ) 

Demiş olsaydı, bütün günahları affedilir, cehenneme girmezdi, azap görmezdi. 

Gör şimdi, ne keremi çok ve lütuf sahibi padişahtır! Yazık, yazık o kişilere ki, tövbe etmekte küsur ederler, bugün yarın diyerek tövbeyi ihmal ederler. 

Süleyman peygamber aleyhisselâmın, Asaf namında bir veziri vardı. Bir gün, bir günah işledi, tövbe etti. Fakat, tövbesinde sebat gösteremedi, yine günah işledi. Böylece, yetmiş kere tövbe etti. Sonunda, gitti boynuna bir demir vurdurdu. Süleyman aleyhisselâmın huzuruna da boynunda bu demir olduğu halde girer çıkardı. 

Bir gün, Cebrail aleyhisselâm geldi. Hak Teâlâ hazretlerinden Süleyman aleyhisselâma selâm getirdi ve dedi ki: 

– Hak Teâlâ, sana selâm eder, buyurur ki (Asaf kuluma boynundan o demiri çıkarmasını söylesin. Zira, benim tövbe eden kullarıma karşı rahmetim çoktur. Yine tövbe etsin, günahlarını affedeyim.)  Gördün mü, tövbenin faziletini! 

Bir gün, Hz. Ali kerremallahu vechehu ve radıyallahu anh efendimizin huzurlarına birisi geldi ve: 

– Yâ Ali! Ben, bir günah işledim. Ne yapayım? diye sordu. Hz. Ali: 

– Tövbe et, buyurdu. 

– Tövbe ettim, ama tövbemi bozdum. 

– Yine tövbe et 

– Ne zamana kadar tövbe edeyim? 

Hz. Ali efendimiz buyurdular ki: 

Şeytan, yenilinceye kadar. 

Demek ki, günahların çokluğundan ve tövbe bozulduğundan dolayı, tövbeden vazgeçmek olmaz. 

Tövbenin bir şartı da üzerinde kul hakkı varsa ödeşmek ve helâllaşmaktır, demiştik. Bir kimse, bir diğer kimseyi dövmüş, sövmüş veya incinmiş ise, hatırını kırmışsa helâllik dilemeli, birisinin bir şeyini almışsa gizli veya aşikâr ödemelidir. 

Hatta, adam öldürmüşse bile, haklaşmalıdır. 

Bir diğer şartı da Hak Teâlâ’ya karşı borçları varsa onları da ödemektir. Üzerinde namaz borcu varsa kaza etmeli, oruç borcu varsa oruç tutmalı, hac, zekât, fitre, kurban ve saire gibi borçlarını da mutlaka yerine getirmelidir. Hatta, 10- 15- 20- 30 yıllık borçlan dahi bulunsa tövbe edinceye kadar yerine getirmediği hakları, hesap edip yerine getirmelidir. 

Tövbenin tarikat ehli indindeki bir şartı da tövbe edinceye kadar beslediği ve geliştirdiği eti, kanı, iliği ve kuvveti, açlık ve susuzlukla eritmektir. Lokmasını haramlardan ve şüpheli şeylerden ve hatta helâlin dahi fazlasından sakınmaktır. 

Her kim, bu şartlarla tövbe ederse, Hak Teâlâ onun tövbesini kabul buyurur ve bütün günahlarını sevaba çevirir. Nitekim, Hak Teâlâ Furkan sûre-i celilesinin 70. âyet-i kerimesinde: “Allâhu Teâlâ, onların günahlarını sevaba değiştirir ve tövbeleri ile masiyetlerini mahveder.”  Buyurmuştur. (Vallahu âlem.) 

Tövbenin kabul edilip edilmemesinde bir sebep daha vardır: 

Tâlip, Âdem peygamber aleyhisselâm mezhebini tutar ve onun gibi tövbe ederse, tövbesi kabul edilir. 

Şeytanın mezhebini tutar ve şeytan tövbesi gibi tövbe ederse, tövbesi kabul edilmez.

Âdem peygamber aleyhisselâmın tövbesi odur ki, günahı kendi nefsine havale eder ve (Yâ Rab! Biz, nefsimize zulmettik.) diyerek istiğfar eylerse, tövbesi kabul buyurulur. 

Şeytan mezhebi ve tövbesi de odur ki, isyanı takdir-i ilâhiyye havale eder ve elbette tövbesi kabul edilmez. Hakka talip olanların işi, Allahu Teâlâ’nın emirlerine ve nehiylerine tamamı tamamına uymaktır, her şeyi takdir-i ilâhiyye havale etmek değildir. 

Bir gün, Âdem peygamber aleyhisselâm yolda giderken, şeytanla karşılaştı ve sordu. 

– Ey şeytan Gerek benimle ve gerekse çocuklarımla düşmanlığının sebebi nedir? 

– Seninle ve çocuklarınla düşmanlığım ebedidir ve ebede kadar bitmeyecektir. 

– Neden? 

– Bir günah sen işledin, bir günah da ben işledim. Sen de tövbe ettin, ben de tövbe ettin. Senin tövben kabul buyuruldu da benim tövbem neden kabul edilmedi? 

– Ey melun! Sen bir günah işledin ve o günahını takdire havale ettin. Bu yüzden ebediyete kadar lanetlendin. Ben, bir günah işledim ama yine nefsimi kınadım, o günahımı nefsime havale ettim. Bunun için tövbem kabul buyrulup af edildim. 

Gerçi; hasene de günahta Bari Teâlâ’dandır ama rızayı Hak vardır, rızayı nefs yoktur. Oysa, günahta rızayı nefs vardır, rızayı hak yoktur. Delili, Nisa sûre-i celilesinin 79. âyet-i kerimesi olan:

"Sana eren her nimet ve iyilik, Allahu Teâlâ’nın fazlı keremindendir. Ne gibi belâ ve musibet erişirse, o da kendinden yani amelinden ve işlediğin günah yüzündendir", hükmüdür. 

Eğer: (Madem ki, Hak Teâlâ’nın kötü amelde rızası yokmuş, o zaman niçin kudret verdi?) diye sorulacak olursa, biz de cevap verir ve deriz ki: 

– Evet, kula kudret veren, kudreti ve hareketi halk eden Hak Teâlâ hazretleridir ama cüzi iradenin sahib, olarak fâil-i muhtar (istediğini yapma) biziz. Elimizde irademiz ve kudretimiz bulunduğu halde, neden o irade ve kudreti iyiliklere sarf etmeyiz ve Hak Teâlâ’nın rızasına ve rahmetine müstehak olmayız da fısk-ü fesada harcarız? Elbette, böyle yaptığımız yani iyilik yerine kötülüğe saptığımız için de Hak Teâlâ bizi rahmetinden mahrum bırakır ve hışmına uğratır. Kudreti ve hareketi halk eden Allahu Teâlâ’dır amma, amel de bizimdir. Nitekim, Saffât sûresi 96. âyeti kerimesinde: “Halbuki, sizi de elinizle yaptıklarınızı da Allâhu Teâlâ halk etmiştir.”  Buyurulmaktadır. Bu sebeple, Ahkaf sûresi 14. âyet-i kerimesinde:

“İşlediklerine mükâfat olarak, orada ebediyen kalacaklardır.” buyurulmuştur. 

Bu konuda da söz çoktur. Cebriyenin, Kaderiye'nin ve ehl-i sünnetin bu konudaki tartışmalarını yazacak olursak, söz uzar ve kitap uzun olur. Amma, biz şunu demek isteriz ki, tövbe eden taliplerin, kendi kudret ve iradelerini inkâr edip yok saymamaları lazımdır. Eğer, inkâr ederlerse Cebri olurlar. Cebriye ise, şeytan mezhebidir. Talip, ehli sünnet vel-cemaat mezhebi üzerinde bulunmalıdır ki, o Âdem peygamber aleyhisselâm mezhebidir. 

İmam Nesefi rahmetullahi aleyh, Râd sûresi 39. âyeti kerimesinde 

 “Allâhu Teâlâ; şeriat, ahkâm, emir ve nehyedilen şeylerden dilediğini yok edip siler veya tebdil eder ve dilediğini sabit bırakır.” 

 Hükmünün tefsirinde buyurmuşlardır ki: 

Emir-el-müminin Hz. Ömerül-Faruk ve Abdullah bin Mesut radıyallahu Teâlâ anhüma efendilerimiz daima şu duaya devam ederlerdi: 

«İlâhi! Eğer, beni şakiler defterine yazdıysan, onu yok et ve saidler defterinde sabit kıl. Zira, Kur'an-ı Kerimin de dilediğini yok edip ve dilediğini sâbit kılacağını buyurmuşsun. Senin sözün haktır ve gerçektir.»  Evet, bahsimize devam edelim: 

Hak Teâlâ Kur'an-ı aziminde buyurmuştur ki:

Bu açık hükümden de anlaşılıyor ki, Allahu Teâlâ’nın işinden ve hikmetinden sual olunmaz. İnsan; hemen ibadet ve tâat üzerinde olmalı, kaim ve daim durmalı, gece gündüz çalışmalı, yalvarıp yakarmak, bir an dahi boş geçirmemelidir. 

Erenler, onun için (Bir nefesten bir nefese nasıl boş geçiririz ki, Allahu Teâlâ zikirsiz ömrünüzün yarısını zayi eder,) buyurmuşlardır. 

Böyle olunca, boşuna vakit geçirerek ömür tüketmek akılsızlıktır. 

İsa aleyhisselâm, bir gezisinde sahradan geçerken, o sıcak güneşin altında birisinin ibadet etmekte olduğunu gördü. Oysa, yanı başında gölgesini etrafa sermiş büyük bir ağaç bulunuyordu, İsa aleyhisselâm; bu zata yaklaştı ve sordu: 

– Ey Allâh’ın âbid kulu! Burada, şu sıcağın altında ibadet edeceğine, şu ağacın gölgesi altına girsen de ibadetini orada serinlikte yapsan olmaz mı? 

O âbid zat cevap verdi: 

– Yâ Nebiyallah! Şu yedi sekiz yüz yıllık ömür içinde, güneşten gölgeye geçmek için zâyi edecek nefesim mi var? Yazık değil mi ki, bunca ibadetlerimi kaybedeyim? 

İsa aleyhisselâm, onu takdir etti ve yürüdü, gitti.

Şimdi ey aziz: 

O zamanlar, 700- 800 ve belki de 1000 yıl yaşarlarmış. Bir anlarını bile boş geçirmemek isterlermiş. Oysa, sen çok yaşasan yüz yılı bulamazsın. Bütün Ömrünü neden nefs hevâsına verir de boşuna tüketirsin? Hiç kaygılanmaz mısın? Yoksa, şeytan mezhebinden misin, deli misin? Bilmem ki, halin neye varır? Tövbe eder, tövben de sebat etmezsin. Ahd edersin, ahdında durmazsın, acaba sonundan da korkmaz mısın?

Nitekim, Hak Teâlâ buyurur: 

Mesrûk rahmetullahi aleyh buyurmuştur ki: 

“Allahu Teâlâ’dan korkmak, kişide ilim hâsıl eder. İlimle ucuba düşmek ise, kişide cehil hâsıl eder.” 

 Öyle ise, Allahu Teâlâ’dan korkanlar tövbe ederler ve o tövbeleri üzerinde sabit olurlar, ölmeye razı olurlar, tövbelerini bozmağa razı olmazlar. Bir kişi, tövbe etse ve sâlihler sohbetine devam etse, nefsi şeytana karşı çıkıp, onunla cenk etmiş gibi olur. O, Hak yolunda gazâ eden gazilere benzer. 

Bunun için, nefisle mücahedeye GAZAY-I EKBER demişlerdir. 

Nitekim, Fahr-i âlem sallallahu aleyhi ve sellem efendimiz hazretleri buyurmuşlardır: 

“Küçük cihaddan, büyük cihada dönüyoruz.” 

Büyük cihad buyurdukları, nefisle yapılan cihat tır. Nefse, karşı gelmek, onun arzularını kırmaktır. Bunun için, Ankebût sûresi 6. âyet-i kerimesinde: 

“Kim mücahede ederse, ancak kendi nefsi için mücahede eder.”  Buyurulmuştur. 

Bu sebeple', tövbesini bozmak ve sâlihler sohbetinden uzaklaşmak, harp meydanından kaçmak gibidir. Eğer, sâlihleri inkâr ederek tövbesini bozarsa, kâfir saflarına kaçmış gibi olur. Nefsini yenemeyerek tövbesini bozarsa, müslümana kaçmış gibi olur. Ikisi de iyi değildir. 

Eğer, tövbesini bozmaz ve sâlihler meclisinde itikat üzere bulunursa hem gazi hem hacı ve hem de şehittir. Birçokları, bu yolda can vermiş tövbelerini bozmamışlardır.

Onlardan birisinin hikâyesini sana anlatayım da gör bak nasıl şehit olmuştur: 

Mansur-u Ammâr der ki: 

Beni-İsrail zamanında fevkalâde güzel, fakat çok azgın bir kadın vardı. Güzelliği ile halkı aldatır, ortaya fitne salardı. Evinin kapısını daima açık bırakırdı. Kapının tam karşısında bir sedir üzerinde açık saçık otururdu, geleni geçeni fitneye sokardı. Bu kadını, kim görse derhal âşık olurdu. Onun tuzağına düşer ve bir daha görebilmek için, her defasında bir altın verirlerdi. 

O şehirde, gayet âbid bir zat yaşıyordu. Bir gün, nasılsa yolu bu kadının evi önüne düştü. Geçip giderken, ansızın gözü o güzel kadına ilişti, bir müddet gözlerini ondan ayıramadı ve birçokları gibi o da bu kadının fitnesi tuzağına düştü. Hemen evine gitti, nefsi ile mücahedeye başladı. Fakat, baktı ki mücahede ile nefsini yenemiyor. Bu defa Allahu Teâlâ’ya yalvarıp yakarmaya başladı. Fakat, ne çare ki gönlünü kadından bir türlü ayıramıyordu. Nesi var, nesi yoksa hepsini sattı ve eline geçen altınları alarak, doğruca o kadının kapısına gitti ve: 

– Ey dilber, dedi. Şu altınların hepsini al ve beni bir gece o güzel bağında mutlu et. 

Fettan kadın, altınları aldı ve biçare âşıka bir zaman tayin etti ve o saatte gelmesini söyledi. Sözleştikleri saate kadar, aşk ateşi ile yanıp tutuşan biçare, nihayet sevdiği kadının evine gitti ve içeri alındı. Kadın, kendisini sedirin üzerine oturttu. Eli ayağı titreyen bedbaht âşık, kadına el atar atmaz, içine Allah korkusu düştü ve gönlüne: (Sen âbid ve zahit bir kişi olasın, meşâyih önünde tövbe etmiş bir insansın, bunca yıldır ibadet ve tâ’atten ayrılmadın da sonunda gelip kötü bir kadının kapısına düştün. Allahtan korkmaz ve peygamberden utanmaz mısın? Allahu Teâlâ, senin şu çirkin ve kötü halini görmüyor mu? ilhamı geldi. Korkusundan, bütün vücudu ürperdi ve titremeye başladı. Rengi değişti, sararıp soldu. Kadın, onun bu halini görerek sordu: 

– Ey sofi! Sana ne oldu ki böyle titriyorsun? 

Biçare sofi, güçlükle cevap verdi: 

– Ey hatun, içime Allah korkusu düştü. İzin ver, varıp gideyim. Sana verdiğim altınlar da sana helâl olsun, dedi ve yürüdü. 

Kadın arkasından seslendi: 

–Dur hele, adın ne? Evin nerede? 

Adamcağız, arkasına bakmadan adını ve evinin yerini söyleyerek, hızlı hızlı oradan uzaklaştı, kadın arkasından baka kaldı. 

Âbid, ağlayarak evine geldi ve kendi haliyle uğraşmaya başladı. Bu zatın tövbesi ve korkusu, o günahkâr kadına da tesir etti ve içine korku düştü, o da ağlayarak: 

– Vah bana ki, o sûfinin bu ilk günahı idi. Oysa, benim ömrüm hep günahlarla geçti. Onun korktuğu Rabbi, benim de Rabbim değil midir? Benim sonum nerelere varır? diye inleyerek evinin kapısını kapattı, bütün açık saçık elbiselerini sattı, sırtına eski elbiseler giyerek ibadet ve tâ’ate başladı. 

Aradan hayli zaman geçti. Kadın, kendi kendisine: 

– Gidip şu benim tövbe etmeme sebep olan zatı göreyim, dedi ve kalktı, gitti. Yol boyunca da kendisini helâllığa kabul edip etmeyeceğini düşünüyor ve içinden bunu temenni ediyordu. O zatın kapısına geldi, bir hizmetçi kendisine kapıyı açtı ve efendisinin evde olduğunu haber verdi. Kadın: 

– Bir hayırlı niyet ile geldim. Lütfetsin kapıya kadar teşrif buyursun, dedi. O zat, kapıya çıkıp ta kendisini yoldan çıkaran kadını karşısında görünce bir haykırdı ve oracığa düşüp can verdi. 

Kadın, bu hali görünce büsbütün perişan oldu. Kendisini kınadı: 

– O bir kere tövbesini bozduğu için, korkusundan can verdi. Sen ise, bunca defadır tövbeni bozdun, hiç aldırış etmiyorsun, diye söylenerek evine gitti. Neticede, o zatın gayet sâlih bir kardeşi vardı. Kadın onunla evlendi ve on çocukları oldu. Kadın, bütün malını ve mülkünü Allah için kocasına bağışladı. Çocuklarının hepsi de âlim ve sâlih birer insan oldular. 

Kardeş: 

Tövbe üzerinde, gayet sıkı durmak lâzımdır. Can vermeli, fakat tövbeyi bozmamalıdır, öylesine tövbe etmelidir ki, o tövbe bereketiyle birçokları da tövbeye gelsinler. 

Hz. Ömer-ül-Faruk radıyallahu anh buyururlar ki: 

“Tövbeyi öyle etmelidir ki kendisi bağışlandıktan başka, başkaları da bağışlanmalı ve kurtulmalıdır.” 

Hz. Ali kerremallahu vechehu ve radiyallahu anh efendimiz de buyurmuşlardır ki: 

– Tövbe midir o ki, yalnız sahibini kurtarır. Tövbe ona derler ki, onun tövbesi bereketiyle birçokları da kurtulabilsinler. 

Ey kardeş: 

Sen ki, bunca tövbeler edersin, bir huyunu bile değiştiremezsin. Bütün kötü ve çirkin huylar, hep üzerinde durur. Bu nedendir bilir misin? 

Çünkü, tövbe edersin amma şartlarını yerine getirmezsin. Kötü arkadaşlarla düşüp kalkmaktan vaz geçemez, onlardan ayrılamazsın. Sâlihler sohbetine gidip, güzel sözler dinlemezsin. İşinden gücünden bir an ayrılıp onların yüzlerine bakmayı ganimet bilmezsin. Şunu, muhakkak olarak bilmiş ol ki, iki cihanın saadeti, salihlerin sohbetinde hâsıl olur. Nitekim, demişlerdir ki: 

Kime eylersen gel sohbeti dervişlerin, 

Saltanat mâyesidir bil himmeti dervişlerin. 

– Dün gece sabaha kadar, bir kere LÂ İLÂHE İLLALLAH diyemedim, buyurdu. Sebebini sordular: 

– Çocukluğumda kötü bir söz söylemiştim. Dün gece onu hatırladım, o kadar utandım ki, sabaha kadar bir kere LÂ İLAHE İLLALLAH diyemedim, buyurdu. 

O sultan, bütün ömründe bir kere kötü söz söylemiş ve ondan sonra on binlerce defa tövbe etmiş olduğu halde, her hatırladıkça böylesine utanırdı. Sen ise, her gün kötü sözler söyler, hiç utanmazsın. Bir de kalkar, sâlihleri beğenmezsin. Onlara kötü gözle bakar, aleyhlerinde konuşursun. Oysa, salihlerin sohbeti tesir edicidir. Onların sohbetlerinde bulun ki, sana da bir nur erişsin ve o nur ile yücelerden yücelere yükselmeye çalışmalısın. Fâsıka yoldaş olanlar, cehennem derekelerindedirler (cehennemin en aşağıları). Salihlere yoldaş olanlar ise, cennet derecelerine yükselirler. Hak Teâlâ onun için buyurmuştur ki: 

Sâlih Sûfileri, gafil görmek olmaz. Bunların içinde daima Allah rızasına ulaşmak kastı vardır. Bunlardan, her zaman yardım ve imdat istemek, eteklerine yapışmak, onlarla dost olmak gerektir. 

Ey aziz kardeşler; demişlerdir ki:

Şeker yer isen, şehrini Misr ile tamam et;

Sen, senliği terk eyle, Süleyman eteğin tut. 

Ey canım: 

Sen de tövbe şarabından içerek mest olmak istersen, mutlaka fakirler sohbetine git. Onlar, tövbe şarabını dolu dolu içerler, onun için günahkârlar, onların önünde diz çökerler. Meşâyih, kendilerine devam eden taliplere, o şaraptan dolu dolu içirirler, mest ve hayran ederek onları iki cihandan geçirirler, insan, mest olup yiğitleşmedikçe, pervane gibi kendisini aşk ateşine atamaz. 

Ey aziz kardeşler: 

Meşâyihin, her biri zamanında birer Süleyman'dır, öyle Süleyman ki, nefs-i emmâre devlerini zincire vurmuşlardır. 

Tâlip olanlar, korku kamçısını ele alarak nefsini meşâyihten yana sürmelidirler. Asla, emniyet içinde bulunmamalı, nefsin meydanını daima darlaştırmalıdır. Nefse meydan verilir ve o meydan geniş tutulursa, nefs fitneye ve yoruma düşer. Geri kalan talipleri de fitneye götürür. Nefsin meydanı geniş oldukça, ruha kasavet basar. Nefsin meydanı dar olunca, ruha Allâh korkusu düşer. O, Allahu Teâlâ’dan korktukça, diğer mahlûkat da ondan korkarlar. Hâsılı, nefsin meydanı geniş oldukça, gönül kararır ve Allâh korkusu gider. Haktan korku kalmayınca, bu defa ona her şeyden korku olur. 

Hak Teâlâ buyurur:

Böyle bir korku, mü'minler için gerekli olduğundan, Hak Teâlâ Kur'anında buyurmuştur: 

Hak Teâlâ, Davud peygamber aleyhisselâma vahyedip buyurdu ki: 

– Yâ Davud! Şu yırtıcı hayvanların ellerinde bulunanlar gibi benden kork ki, hışmım dan emin olasın. 

Buyurmuş olduğu halde, ol sultanı din-i mübin günde yetmiş kere tövbe ve istiğfar ederdi. Nitekim, Sahih-i Buhârî'de buyurulur ki: 

Habib-i Kibriya efendimiz buyurmuşlardır ki: (Kalbime bir perde gelir ve ben günde yetmiş kere, bazan daha ziyade tövbe ve istiğfar ederim.)  Burada, akla şöyle bir soru gelebilir: 

– Hak Teâlâ, Habib-i edibinin geçmiş ve gelecek bütün günahlarını bağışladığına ve yarlıgadığına göre, bu kadar çok tövbe ve istiğfara neden lüzum görmüşlerdir? 

Kaldı ki, Resûl aleyhisselâmın günde yetmiş kere ve daha ziyade tövbe ve istiğfar etmeleri, ümmetine talim içindi. 

Bu tövbe ve istiğfarlar, kendi günahları için değil, günahkâr ümmetinin bağışlanması içindi.