Tövbenin şartlarını bilip, öğrendikten sonra, şimdi de teslimin şartlarını da sana anlatayım. Zira, müritliğin bir şartı da TESLİM olmaktır demiştik. 

Teslim olmak, müridin şeyh edindiği kimseye kendisini ısmarlayarak aradan çıkmasıdır. Yalnız şu var ki, talip kendisini şeyhe ısmarlasın, sonra gitsin bildiği gibi işiyle gücüyle uğraşsın, dilediği gibi yaşasın demek değildir. Böyle olursa, iradet tamam olmaz. İradet tamam olmayınca da tamam mürit olmuş sayılmaz. Böyle bir noksan iradetle, hiç kimse hiçbir şeyhten nasip alamaz. Mürit olunca, gerçek müritler gibi olmak lâzımdır ki, nasibi ne ise alabilsin. Mürit ise, gerçek müritler gibi, muhip ise, gerçek muhipler gibi olmalıdır. Gerçek muhiplerin halleri de başkadır, inşa’allahu Teâlâ sırası gelince onu da anlatacağız. 

Ne mürit ne de muhip (habibe sevgili) olmayınca, münkir (inkâr eden)) olur. Münkire ise şeyhten hiç medet yoktur. Sen ise, müridim dersin, muhibbim dersin; lâkin sözünde gerçek değilsin. Gerçi, mürit kendisini şeyhe teslim etmelidir amma, nasıl teslim etmelidir? Bir kişi, öldüğü zaman kendisini yıkayan zata nasıl teslim olursa, müridin de şeyhine öyle teslim olması gerektir. Yani mürit kendisini ölü ve şeyhini de ölü yıkayıcı bilmelidir. Hiç ölü yıkanırken gördün mü? Teneşirde yatarken, yıkayana: (Su sıcak veya soğuk) dediğini duydun mu? Yahut (Aman çok hırpaladın, sert tuttun) dediğini işittin mi? Yıkayan, âdet ne ise onu yapar, ölü ona asla karşı koymaz, hatta kıpratmadıkça yerinden bile kıpırdamaz değil mi? İşte, mürit de şeyhinin elinde böyle olmak gerektir. Şeyh huzurunda (Beni aç bıraktın, susuz bıraktın, uykusuz bıraktın, geç bıraktın, erken bıraktın, gücümün yetmediği işler verdin) demek olmaz. 

Nitekim, Sultan İbrahim Edhem padişahlığı terk ederek şeyhinin kapısına varınca, şeyhi kendisine bir balta ile ip verdi ve sırtında odun getirmesini emretti. O koca sultan, yıllarca sırtında şeyh kapısına odun taşıdı. Arkası, yaralardan delik deşik oldu. 

İşte, mârifetullah isteyen kimseler, kendilerini ölü yıkayıcıya teslim eder gibi teslim ederler. Onun için, demişlerdir ki:

“Mürit ölü gibi, şeyh ölü yıkayıcı gibi olmalıdır.”  Azizim: 

Bu dervişlik dedikleri, paklık ve arılıktır. Bu ecnebilik dedikleri de cünüplük (yabancılık), murdarlıktır. Şeyhlik dedikleri ise, bu cünüpleri ve murdarları yıkayıp pâk etmektir. Mürit, kendisini şeyhe teslim ettiği zaman, şeyh velayetinin suyu ile müridi yıkar ve ecnebilik cenabetinden kurtarır. Ondan sonra müride artık «Nasıl? Niçin?» olmaz. 

Şeyh Sâfi rahmetullahi aleyh de menâkıbında buna işaret eder: 

– Müride, bunu neden böyle ettin? demek hemen merdutluktur (rahmetten uzaklık), dedikten sonra şu beyitleri söyler:

İradende maceralar katiyen gizlenemez,

Bir makam ki, mürit için makam-ı-tahkik olur;

Bir makam ki, «Niçin, nasıl, neden böyle?» denemez,

Her müridin kârı anda teslim-ü tasdik olur. 

Müride, nasıl ve niçin kaziyyesi olursa, iradetinden düşer. 

Nasıl ki, Musa aleyhisselâm gitti ve Hızır aleyhisselâma iradet getirdiği zaman dedi ki: 

– Yâ Musa! Eğer, bana uydunsa, ben bir şey yaptığım zaman, sakın neden bunu böyle yaptın? diye sorma! 

 Bu sözüne delil olarak da Kur'an-ı kerimden hüccet verdi: 

Bu âyet-i kerime den de açıkça anlaşılıyor ki, kişinin uyduğu kişiye (Şunu niçin böyle ettin?) veya (Bunu neden böyle söyledin?) demesi caiz değildir. 

Meşâyihten birisine sordular: 

– İradet nedir? 

– Kendi dileklerini terk edip, şeyhin dileklerini gözetmektir, dedi. 

Evet, teslim olmanın da yedi şartı vardır. Onu da söyleyeyim de gerçek müritler şeyhlerine nasıl mürit olmuşlar, nasıl teslim olmuşlar, şeyhten neler teslim almışlardır, sana birkaçını deyi vereyim ki, sen de onlar gibi şeyhine teslim ol, şeyhin de senin hakkını zayi etmeyip, irşat ederek, seni maksuduna ulaştırsın. 

Şimdi ey kardeş: 

Bir şeyhe iradet getirip, mürit olunca o şeyhten nasip almak istersen, kendini o şeyhe İsmail aleyhisselâmın babasına teslim olması gibi teslim et. İbrahim aleyhisselâm, oğlu İsmail aleyhisselâma dedi ki: 

– Ey oğul! Ben dün gece bir rüya gördüm ve seni boğazlamakla emrolundum. 

İsmail aleyhisselâm babasına şöyle cevap verdi: 

– Babacığım, ferman senindir, işte, hazırım beni boğazla! 

Nitekim, bu kaziyye Kur'anda hikâye olunmuştur. 

Sabah olunca oğlunu kurban edeceği yere götürüp iki ayağını bağladı. Kıbleye karşı yatırdı ve gözlerini de bağladı. Gözlerini bağlamasını, İsmail aleyhisselâmın teklifi üzerine yaptı. Zira: 

– Babacığım! demişti. Gözlerimi bağla, can acısı ile yüzüne sert bakarsam günahkâr olurum. Sen de beni boğazlarken kıyamazsın, Allâhu Teâlâ katında suçlu olursun. 

Ellerini ve ayaklarını bağlamasını da yine İsmail aleyhisselâm istemiş ve: 

– El ve ayaklarımı da bağla ki, can acısıyla kımıldanarak sana zahmet vermeyeyim. Kanımı sıçratıp günahkâr olmayayım, demişti. Yoksa, onun babasına muti olmamasından ve ona karşı gelmesinden ileri gelmemişti. 

Her ne hal ise, İbrahim aleyhisselâm, oğlunun ellerini, ayaklarını ve gözlerini bağladı, kıbleye karşı yatırdı, tıpkı koyun keser gibi boynunu geriye doğru kanırdı ve tekbir getirerek, bıçağı İsmail aleyhisselâmın boynuna vurdu. Babasına teslim olması bereketiyle bıçak boynunu kesmedi. İbrahim aleyhisselâm, bıçağa kızdı ve söylenerek yanı başlarındaki taşa çaldı. Körpe eti kesmeyen bıçak, o sert taşı peynir gibi ikiye böldü. İbrahim aleyhisselâm, bıçağa sordu: 

– Ey bıçak, şu körpe eti kesmedin de bu katı taşı nasıl kestin? 

Hak Teâlâ, keremiyle bıçağa dil verdi: 

– Yâ İbrahim! Bana kızma ve söylenme. Sen bana kes diyorsun amma, Hak Teâlâ kesme buyuruyor. Sakın kesme, olmaya ki İsmail'in bir kılma hata getirirsin, buyuruyor. Mademki o, bizim yolumuza canını feda etti ve kendisini babasının boğazlamasına razı oldu, buyruğumuzu tuttu, babası da gayret gösterip emrimiz yerine gelsin diye bıçağı oğlunun boynuna vurdu, biz onların kurbanlarını kabul eyledik, sen sakın kesme! 

Bunlar tam bu sözde iken, Cebrail aleyhisselâm bir koç getirdi ve: 

– Yâ İbrahim! dedi. Hak Teâlâ, sana ve oğluna selâm etti. Buyurdu ki, o benim yoluma oğluna kıydı ve oğlu da benim yoluma kendisini babasına teslim eyledi, ben de onların kurbanlarını kabul ettim. İsmail'i bıraksın ve koçu onun yerine kurban etsin. 

İsmail aleyhisselâmın iplerini çözüp serbest bıraktı ve koçu kurban etti. 

Şimdi ey aziz: 

Şeyhin huzuruna vararak, kendini şeyhe teslim ettikten sonra, nasıl dilerse öyle muamele etmesine razı ol ve hiç incinme. Ne kadar mümkünse, o kadar sabırlı ol. Eğer, sabredemez ve karşı gelirsen, şeyhten nasip alamazsın 

Nitekim, Musa aleyhisselâm sabredemeyerek müridi olduğu Hızır aleyhisselâma: (Bunu neden böyle yaptın?) dedi, sabır bendi ile dilini bağlayamadı ve ilm-i ledün faydalarından mahrum kaldı. Bilindiği gibi, o soruyu, şu meşhur duvar kaziyyesinde sormuştu. 

Şu hâlde, müritler dillerini sabır bağı ile bağlamalıdırlar. Şeyhin her emrine itaat etmeli ve asla karşı gelmemelidirler. 

Bu hâyat-ı câvidaniyye erişmek, marifet kadehinden içmek isteyenler, bu öğütlerimizi mutlaka tutmalıdırlar. Karşı gelenler, o sudan mahrum olurlar. Tam manasıyla teslim olarak her işinde muti olanlar ise, nasiplerini alırlar. 

Şeyh Süleyman-ı Dârâni'nin bir sadık müridi vardı, aynı zamanda ekmekçisi idi. Her ne iş görse, şeyhe danışmadan işlemezdi. Bir gün şeyhe gelip:

– Hamur yoğurayım mı? diye sordu.

Hazret-i şeyh:

– Yoğur, buyurdu. 

Biraz sonra, tekrar geldi: 

– Fırın yakayım mı? diye sordu. Hazret-i şeyh: 

– Yak, buyurdu. 

Gitti, hamuru yoğurdu, fırını yaktı ve tekrar geldi: 

– Şeyhim, dedi. Hamur yoğuruldu, fırın yandı, şimdi ne yapayım? 

Şeyh kendisine kızdı ve: 

– Git, içine gir., buyurdu. 

Derviş gitti, yanan fırının içine girdi ve bağdaş kurup oturdu. Zikrullah ile meşgul olmağa başladı. 

Bir müddet sonra, şeyhin aklına geldi. Fırının bulunduğu yere gidip baktı ki, derviş kızgın fırının içinde zikrediyor. Mübarek elini uzattı: 

– Ey derviş, gel dışarı çık. Sıdkın seninle beraberdir. Ateş bile sana gülistan olmuş, buyurarak onu dışarı çıkardı, arkasını sıvadı ve himmet etti derviş muradına erdi ve o teslimiyeti yüzünden büyük bir şeyh oldu. 

Teslim olmak ona derler ki, şeyh ne buyurursa hiç incinmeden onu derhal yerine getirmeli ve gerçek müritlerden olmalıdır. 

İradeti gayet sağlam olanlardan bir müridin halini daha anlatayım da sen de şeyhe kendini öyle teslim et, maksut ve muradına eriş. 

Sultan-ül-ârifiyn Şeyh Bayezid-i Bestami rahmetullahi aleyh hazretlerinin de bir müridi vardı. Şeyh ne derse, onu yapar ve asla sözünden çıkmazdı. Tam mânasiyle teslim olmuşlardan idi. 

Bir gün, Hazret-i şeyh mescitten çıktı, o derviş de beraberinde evinin kapısına kadar geldiler. Şeyhin kapısına varınca, derviş onun ayaklarına kapanarak yalvardı: 

– Sultanım! Ben kuluna bir himmet buyur, nazar eyle bu fakiri şu mahcupluktan kurtar, dedi. Hazret-i şeyh de ona: 

– Sen biraz kapının önünde bekle, çıkıp sana himmet edeyim, buyurdu ve evine girdi. 

Derviş, kapının eşiğine oturdu ve beklemeye başladı. Meğer, şeyhin evinin bir başka kapısı daha vardı, oradan çıktı ve tekrar mescide gitti. Derviş, beriki kapıda bekleye dursun, Hazret-i şeyh diğer kapıdan çıkar, mescide veya şehre gider ve yine aynı kapıdan evine dönerdi. 

Böylece, derviş tam yedi sene o kapının önünde bekledi. 

Yedi yıl sonra, şeyh dervişin beklediği kapıdan çıktı ve sordu: 

– Sen hâlâ burada mısın? 

– Evet sultanım, sen burada dur çıkıp sana himmet edeyim buyurdunuz, o günden beri bekliyorum. Benim, sizin emrinizi gözetmekten gayrı ne işim var? Eğer, yüz yıl ömrüm olsa, yine bekle dediğiniz yerde bekler, hiçbir tarafa ayrılmam, bu kapıyı beklerim. Zira, bana bu kapıda himmet buyuracağınızı vaadettiniz. 

Hazret-i şeyh, dervişinin iradetini ve teslimiyetini beğendi, ona himmet etti ve maksuduna ulaştırdı. 

İşte, tâlip şeyhine mürid olunca, böyle olmalıdır ki, kıyamete kadar ismi gerçekler arasında söylensin ve asla unutulmasın.

“İşbu yolda günde bin kez ger seni öldüreler, 

Teslim ol, yüzün çevirme, ver iradet ta ebed.”

Musa peygamber aleyhisselâm: (Bunu niçin böyle edersin?) diye sorduğu için, Hızır aleyhisselâm onu yoldaş etmedi, (teslimiyetin bozuldu!) dedi. 

Nitekim, Hak Teâlâ Kur'an-ı kerimde haber verir: 

Musa ile Hızır aleyhimüsselâmın kıssaları, Kehf sûre-i celilesinde anlatılmaktadır. Burada sözü uzatmayalım ve talibe faydalı olan yerleri söyleyip geçelim: 

Musa aleyhisselâm, Hak Teâlâ’dan ilm-i ledünnü talep edince, onu Hızır aleyhisselâma gönderdi. Buluştular, Hızır'a teslim olup mürit olmak istedi. Hızır aleyhisselâm ona: 

– Yâ Musa! dedi. Bana uyduktan sonra, benim işlediğim bir işin sebebini sakın bana sorma! (Bunu neden böyle ettin?) dersen, ayrılırız. 

Musa aleyhisselâm da ona: 

– İnşa’allahu Teâlâ, beni sabredenlerden bulacaksın, cevabını verdi. 

Böylece sözleşip, anlaştılar. Musa aleyhisselâm, kendisini Hızır aleyhisselâma teslim etti. Birlikte bir deniz kenarına gittiler ve birtakım insanların, bir gemiye binerek karşı tarafa geçmeye hazırlandığım gördüler. Onlar da aynı gemiye bindiler ve kıyıdan açıldılar. Denizin tam orta yerinde Hızır cebinden bir burgu çıkardı, gemiyi deldi ve sular geminin içine doldu. Gemidekiler bağırıp çağırmaya başladılar. Fakat, gemiyi kimin deldiğini anlayamadılar. Can havliyle dolan suyu boşalttılar, deliğe bezler tıkarak kapattılar, hayli zahmet çektikten sonra varacakları yere vardılar ve kurtuldular. 

Musa ve Hızır aleyhimüsselâm, yollarına devam ettiler. Bir yere geldiler ve küçük çocukların oynadıklarını gördüler. Hızır aleyhisselâm, bir müddet çocukların oyunlarını seyrettikten sonra, bir çocuğu çekti ve öldürdü. 

Yine yola koyuldular, bir tarlanın içinde yıkılmak üzere bulunan bir duvar gördüler. Hızır aleyhisselâm, birlikte bu duvarı yıkmayı teklif etti, bir hayli uğraştıktan sonra o duvarı yıktılar. Bu defa, tekrar yapmayı teklif etti ve Musa aleyhisselâma taş ve çamur taşıtarak duvarı yeniden ördüler. Birkaç gün böylece yıkmak ve yeniden yapmak suretiyle zahmet çektiler Musa aleyhisselâmın nefsine ağır geldi ve dayanamayarak sordu: 

– Bu duvar, işe yarayacak bir yerde değildi ki, bir hayli zaman yıkmasına, sonra günlerce yeniden yapmasına çalıştık. Bundan ne fayda hâsıl oldu? Neden yıktırdın ve sonra neden yeniden yaptırdın? 

Hızır aleyhisselâm cevap verdi: 

– Yâ Musa! Sen gerçekten sabırsız bir insan imişsin. 

Seninle anlaşmamız neydi? 

Musa aleyhisselâm da kendisini savundu: 

– Evet, böyle sözleştik ama öyle ters işler yapıyorsun ki, senin bu yaptıklarına kimse tahammül edemez. Hem de bu işlerini Hak Teâlâ dahi reva görmez. Gemiyi deldin, birçok insanı can korkularına düşürdün, soğuk terler döktürdün ve günlerce su boşaltmakla yordun. Hiçbir suçu ve günahı olmayan masum bir çocuğu öldürdün, kan ettin. Şimdi de bu duvarı boş yere yıktırdın ve yeniden yaptırdın. 

Hızır aleyhisselâm ona şöyle cevap verdi: 

– Ayrılmamıza, senin sabırsızlığın sebep oldu. Nitekim, Kur'an-ı kerimde Hak Teâlâ buyurur:

"Hızır aleyhisselâm: “İşte, artık bu birbirimizden ayrılma vaktidir,” dedi. Kehf sûresi: 78   

– Yâ Hızır! O halde bana şu gemiyi niçin deldiğini, o çocuğu niçin öldürdüğünü, duvarı yıktırıp neden yeniden yaptırdığım anlat, ben de sebebini bileyim ve gideyim, dedi. 

Hızır aleyhisselâm, bu soruyu da şöyle cevaplandırdı: 

– Gemiyi delmemin sebebi ve hikmeti şu idi: O gemi, birkaç fakir insana aitti. Eğer, sağlam vaziyette karşı yakaya varmış olsaydı, oranın sultanı, şimdiye kadar zapt ettiği birçok gemi gibi, bu fakirlerin de ellerinden gemilerini alacaktı. Oysa, ben gemiyi deldiğim ve halk içinden sızlanarak çıktığı için, eski olduğu zannıyla almadılar ve o fakirler de böylece zarardan kurtuldular. Şimdi, delik küçük olduğu için kolayca onarırlar ve o gemi ile geçimlerini sağlamaya devam edebilirler. Gemiyi delmemin sebebi, zalimlerden kurtarmak içindi. 

O çocuğu öldürmemin sebep ve hikmetine gelince; o çocuk büyüdükçe azgınlaşacak ve belki kâfir olacaktı. Halbuki, anası ve babası mü'min insanlardı ve o zalimin yüzünden çok cefa çekecekler ve incineceklerdi. Çocuğu öldürmekle, anasını ve babasını, bu zahmet ve meşakkatlerden kurtardım. 

Duvarın yıkılması ve yeniden yapılmasındaki sebep ve hikmete gelince; o duvarın altında yetimlerin definesi vardı. Duvarı, haliyle bıraksam yıkılacak ve altında gizlenmiş bulunan define meydana çıkacaktı. O zaman herhangi bir kimse o defineyi alacak ve o yetimler de bu haklarından mahrum kalacaklardı. Bunun için, o duvarı yıktım ve yeniden yaptım ve bu suretle altında bulunan defineyi gizledim. Yetimler, büyüyüp akılları başlarına gelince, gidip oradan definelerini alabileceklerdir. 

Şunu da bilmiş ol ki, ben ne yaptıysam hepsini Hak Teâlâ’nın emriyle yaptım. O yetimlerin anaları ve babaları sâlih insanlardı. Onların yüzü suyu hürmetine, Hak Teâlâ o malları gizlettirdi. Nitekim, Kur'an-ı kerimde buyurur: 

Hızır ve Musa aleyhisselâmın kıssaları, Kehf Sûresinde etraflıca anlatılmıştır. Merak edenler, tefsir kitaplarından okuyup, öğrenebilirler. Biz, burada tâlibe fayda verecek kadarını beyan eyledik. 

Bunu, uzun uzun hikâye etmemizden maksut budur ki, bir kimse bir şeyhe gidip iradet getirdikten sonra, İsmail peygamber aleyhisselâmın kendisini babasına teslim etmesi gibi teslim olmalı, âb-ı hayat-ı câvidaniden mahrum kalmamak için, Musa aleyhisselâmın yaptığı gibi şeyhlerine karşı gelip, soru sormamalıdır. 

Müritler, şeyhlerinin her coşku dolu hareketini Haktan bilmeli ve onlardan ne sâdır olursa, onu Hak işaret telâkki etmelidirler, ki şeyhlerinden nasip alabilsinler. (Vallahu â'lem).

Müritliğin beşinci şartı, tecerrüt etmektir demiştik. Şimdi de sana Allah’a yönelerek ibadet ve tâatın nasıl olacağını anlatayım: 

Tecerrüt ona derler ki, bir mürşide teslim olan mürit, nesi varsa götürüp şeyhinin önüne koymalı ve kendisi aradan çıkmalıdır. Şeyh, bunları nasıl isterse öyle yapar. 

Bazı ârifler demişlerdir ki, müritlik: 

Evet, tecerrüt ona derler ki, mürit nesi varsa akçe, altın, at, katır, koyun, sığır, deve, köle, halayık, bağ, bahçe, tahıl, zahire ve hatta sırtında giydiğini bile götürüp teslim etmesidir. Şeyh, bunları nasıl dilerse öyle yapar. Dilerse alır, dilerse almaz. Şu kadar ki, mürit şeyhinin malın mülkünü aldığına üzülmemeli almadığı için sevinmemelidir. Yahut almadığına üzülmemeli, aldığına da sevinmemeli dir. Şeyhlerin huzurunda (Ah ne olaydı, şu şöyle olsaydı) demek hicaptır, mürit şeyhinin tasarrufunu beğenmemiş olur. Şeyhin tasarrufu ise, Hak tasarrufudur. 

Malı, mülkü terk eden; bütün tehlikelere göğüs gerendir.