Nitekim, Hak Teâlâ Hûd sûre-i celilesinin 114. âyet-i kerimesinde:

“Gündüzün iki tarafında ve gecenin gündüze yakın vakitlerinde namaz kıl. Çünkü iyilikler kötülükleri giderir. Bu öğüt alanlar için bir öğüttür.” buyurmuştur.

Hasenattan murad, yukarıda saydığımız dört şeydir. Bunlara devam edenler, nefs-i emmârenin çirkin ve kötü sıfatlarını mahvetmiş olurlar. Tövbeden maksat da budur.  Tövbe ile ibadet şuna benzer:

Bütün ibadetler, sedefe benzetilecek olursa, tövbe o sedefin içinde inci gibidir. Bir kimsenin damlar dolusu sedefi olsa, ama aralarında bir tek inci bulunmasa, o sedeflerin hepsi nasıl değersiz ve hiç olursa, tövbesiz ibadet de aynen böyledir. Bir kimsenin yüz yıl ömrü olsa, bu yüzyılı ibadet ve tâ’atle geçirse, onun ibadetleri kabul olunmaz. Bütün bu ibadetleri, Hak Teâlâ katında bir sineğin kanadı kadar değersizdir.

Şunu muhakkak olarak bilmiş ol ki, tövbesiz kişi yarlıganmaz (af edilmez), tövbesiz kişi cennete giremez, tövbesiz kişi veli olamaz, tövbesiz kişi günahlardan kurtulamaz.

Şu hâlde, sen de (Bugün!) (Yarın!) deme, hemen tövbeye gel!

Resûl-ü ekrem sallallahu aleyhi ve sellem efendimiz buyurmuşlardır ki:

“Tövbe etmek istedikleri halde, tövbe edemeyenler helak oldular.”  İbn-i Abbas radiyallahu anh hazretleri buyurur ki:

“Fakat, insan önünde ki (diriliş ve hesabı) yalanlamak ister.”

Kıyamet sûresi: 5. âyet-i kerimesinde Allahu Teâlâ: “insan, günahını öne alır ve tövbesini geri bırakır. Bir gün gelir kî, o tembelliği ve gevşekliği yüzünden, yaramaz bir fiil işlerken tövbesiz olarak ölür, gider,” buyurur.

Cenab-ı Fahr-i risâlet efendimiz buyurmuşlardır ki.

“İstiğfar eden kişi, bir günde yetmiş kere tövbe ederek tövbesini bozsa ve günah işlese, o günah onun üzerine kalıcı değildir.”

Fahr-i âlem sallallahu aleyhi ve sellem efendimiz hazretlerinden rivayet olunmuştur ki:

Beni-İsrail zamanında Kifil adında birisi vardı, türlü türlü günahlar işlerdi. Bir yıl kıtlık oldu ve hiç kimsede dirhem buğday kalmadı. Oysa, bu Kifilin çok buğdayı vardı.

Bir kadın, ondan buğday almağa geldi. Kifil, o kadıncağıza:

– Gel, seninle tenha bir yere gidelim. Sen bana teslim ol, ben de sana buğday vereyim, teklifinde bulundu. Kadın, razı olmadı ve evine döndü. Kocası, buğday alıp almadığını sordu ve kadın da olup bitenleri olduğu gibi ona anlattı.

Bu defa kocası:

– Biliyorsun, çocuklarımız aç, pazarda ise dirhem buğday yok, git Kifile: (Ferman senindir!) de, dedi.

Kadın, tekrar Kifilin yanma gelerek kocasının sözlerini nakletti. Kifil, onu alıp tenha bir yere götürdü ve kadına el atınca, onun şiddetle titrediğini gördü ve sordu:

– Niye böyle titriyorsun?

Kadın cevap verdi:

– Ey Kifil! Allâhu Teâlâ’m azabı çok şiddetlidir. Ben, Allah'tan korkuyorum.

– Öyle ise neden geldin?

– Ne yapayım? Yavrularım açlıktan bunaldılar, onun için geldim.

Kifil, bu sözleri duyunca ürperdi ve:

– Sen, kadınlığınla Allahu Teâlâ’dan korkarsın da ben erkekliğimle korkmaz mıyım? dedi ve derhal kadından elini çekerek, işlediği kötülüğe nâdim oldu ve tövbe etti. Kadına, altmış altınlık buğday verdi:

– Allah rızası için bunları kabul et, diye de yalvardı.

Kadıncağız buğdayı aldı ve Kifile çok dualar etti ve:

– Sen, beni azad ettin, Allah Teâlâ da seni azad eylesin, dedi.

Kifil o gece öldü. Kapısının üzerinde:

“Zinayı terk ettiği için, Kifili bağışladık.” yazılmış olduğunu gördüler.

Hak Teâlâ, Kur'an-ı âziminde buyurmuştur ki:

“Allâhu Teâlâ, kullarının tövbelerini kabul ve dilediğinin günahlarını affeder.” Şûrâ sûresi: 25

Öyle ise, ne duruyorsun? Günahlarına tövbe etmek için ne bekliyorsun? Bu âyet-i kerimeyi hiç işitmedin mi? Akılları başlarında olan kimseler, her gün hatta her nefeste tövbe ederler.

Fahr-i âlem sallallahu aleyhi ve sellem efendimiz, biz âciz ve günahkâr ümmetinin, ansızın ölüm gelip çatarak tövbesiz can vermemizden kaygılanarak buyurmuşlardır ki:

“Vaktini kaçırmadan önce, namazınızı kılmakta acele ediniz, ölüm gelip çatmadan önce, tevbe etmekte acele ediniz.”

Evet, ölüm gelip çatmadan önce tevbe etmekte acele etmelidir ki, sonra dil mi tutulur, insan konuşamaz mı olur, hiç bilinmez.

Azizim:

Seyyid-i kâinat aleyhi efdal-üt-tahiyyât efendimiz, her gün her gece yüzlerce defa istiğfar ederdi. O sultan-ı din-i mübin, günde yüzlerce defa tövbe ve istiğfar ederse, sana ve bana binlerce kere tevbe ve istiğfar etmek düşer. Belki, bizler için bu kadarı bile azdır. Hak Teâlâ kullarına buyurur:

“Ey müminler, hep birden Allah’a tövbe ediniz ki, kurtuluşa eresiniz.” Nur Sûresi 31

Enes radıyallahu anh, Resûl-ü ekrem sallallahu aleyhi ve sellem efendimizden rivayet ederek buyurur ki:

“Hak Teâlâ hazretleri katında tövbe edenlerin seslerinden sevgili ses yoktur. Tövbe eden kul, bir kere (Yâ Rab!) dese, arş üzerinden: (Lebbeyk yâ kulum! Dile benden ne dilersen. Şimdi, sen benim katımda bazı meleklerim gibisin) diye nidâ gelir.”

Tövbe edenler için ne büyük saadet ve ne büyük beşaret!

Fakat, tövbe edenlere tövbelerinden sonra, birkaç şeyi tebdil etmeleri vaciptir. Evvelâ, sohbeti tebdil etmelidirler.

Cenâb-ı risalet meab efendimiz hazretleri, bir Hadis-i şeriflerinde buyurmuşlardır ki:

“Ey mü'minler! Hepiniz Allâhu Teâlâ’ya tövbe ve rücû ediniz ki, felâh bulasınız.”  Resûl-ü ekrem sallallahu aleyhi ve sellem efendimiz şöyle buyurur.

“Allahu tebareke ve Teâlâ hazretleri buyurur: (Ey âdemoğlu! Tövbe edersen, kabul ederim. Cehd edersen, hidayet veririm. Dua edersen, icabet ederim. Bir şey istersen, onu veririm. Şükredersen, ziyade ederim. Tevekkül edersen, her işinde sana kifayet ederim, işlerini bana bırakırsan, seni korurum ve inayet ederim.)”

Evet, bahsimize devam edelim: Sohbeti ve sohbet ettiği kişileri değiştirmelidir. Zira, değiştirmez ve yine önceki gibi muhalif kimseler le sohbete devam ederse, tövbe ettiği yolda bulunmamış olur. Zira, o muhalif arkadaşları, kendisini yine tövbe yolundan çıkarırlar. Onun için, tövbe eden kimse cahillik zamanında arkadaşlık ettiği kimselerden ayrılmalıdır, tövbekârlar ile arkadaşlık etmelidir. Ancak bu sayede SIRAT-I-MÜSTAKİM üzerinde bulunabilir. Çünkü, herkes düşüp kalktığı, görüşüp kaynaştığı kimselerin huylarını kapar ve kıyamet gününde de herkes düşüp kalktığı kimselerle haşr olur. Fesat ehline yoldaşlık edenler de onların fiillerine uymuş ve onlarla birlik olmuş sayılırlar. Halbuki, sonunda da pişman olur:

Yazık, yazık bana ki filân kişiyi ne olaydı da dost ve ahbap edinmeseydim, derler.

Fahr-i âlem sallallahu aleyhi ve sellem efendimiz buyurmuşlardır ki:

– “Bir kimse ile dostluk ve ahbaplık etmek istediğiniz zaman, onun kimlerle dostluk yaptığına bakınız. Eğer, kötü kişilerle düşüp kalkıyorsa, ondan uzaklaşınız.”

Onun için, daima sâlih kişilerle dostluk ve ahbaplık etmelidir ki, kıyamet gününde salihler ile haşr olunalım.

Âlimler, bu manaya bakarak demişlerdir ki:

Kişiye nasıl olduğunu sorma! Kimlerle düşüp kalktığına bak, yoldaş olduğu kimselerin hallerinden, onun da hali anlaşılır.

Zira, yoldaş yoldaşa uyar ve birbirlerinin işlediklerini işlerler. Herkesin haline yoldaşı tanık olur demişlerdir.

Denilmiştir ki: “Tabiat, tabiatten sahibinin haberi olmadan çalar.

”Yani, bir kişi arkadaşlık ettiği kimsenin huyunu farkında olmaksızın alır, onunla huylanır.

Aleyhissalâtü vesselâm efendimiz hazretleri buyurmuşlardır ki:

Kötü arkadaşın misali, demirci dükkânına benzer. Oraya girip oturanlar, körüklenen ocaktan ve dövülen demirlerin kıvılcımlarından yanmasalar bile, kötü kokular üzerlerine siner, toz ve kurum bulaşır. Hatta, yakması da muhtemeldir. Zira, o kötü kokular ve tozlarla kurumlar, etrafa saçılan kıvılcımlar, mutlaka bir yerine dokunur.

Mevlânâ Celâlüddin-i Rûmî, buna münasip bir beyit buyurur:

– “Salihlerle sohbet et ki, sâlihlerden olursun; Zalimlerle sohbet etme, zalimlerden olursun.”

Şeyh Sadi-i Şirâzi de kitabının evvelinde, buna münasip bazı beyitler söylemiştir. Kötü kişilerle düşüp kalkanlara nasihat olsun ve daima iyilerle oturup kalksınlar ve iyilerin kemallerinin yakın olanlara da sirayet ettiğini bilsinler diye, aynen sunuyoruz!

Bu beyitlerin mânası şudur:

Bir gün, hamamda bazı kimselerin bir tas içine koydukları güzel kokulu çamuru başlarına ve sakallarına sürdüklerini gördüm. O kadar nefis ve güzel kokuyordu ki, kokusu dimağıma sindi. Gönül diliyle sordum: (Ey kil, bu izzet ve şeref sana nerden hâsıl oldu? Misk misin, amber misin ki, kokundan mest oldum.) dedim. O da bana hal diliyle cevap verdi: (Ben, hakir bir toprak idim. Lâkin, bir müddet o aziz gül ile birlikte bulundum. Onun izzetinden, bana da kemal sirayet etti. Onunla kısa zaman beraber bulunup sohbet etmemin eseri ve neticesi olarak, bu azizlerin başlarında ve sakallarında yer buldum ve aziz oldum. Amma, yine hor-hakir toprağım,) dedi.

Ümmi Kemal de, Şeyh Sadi'nin bu beyitleri anlamında, Türkçe bir beyit söylemiştir:

“Değme kil hamam içinde gör ne kokar gül gibi,

Hemneşin oldu meğer kim bir nice gün var dile.”