Zikrin şartları vardır demiştim, şimdi de onları anlatalım: 

E'ûzü billahi mineşşeytanirraciym 

Bismillahirrahmanirrahiym 

Fâ'lem ennehu lâ ilahe illallah 

Diyerek, zikirle meşgul olmalıdır. Dikkat edilecek hususlar şunlardır: 

LÂ İLÂHE dediği vakit, gözlerini sıkı sıkı yummalı, belinden yukarısını ve başını sağ tarafına döndürmeli; İLLALLAH dediği vakit, yine belinden yukarısını ve başını sol tarafına döndürmeli dir. LÂ İLÂHE dediği vakit LÂ İLÂHE'yi çenesiyle demeli ve İLLALLAH dediği vakit sertçe darp ile söylemelidir. Gözlerini yumduğu zaman, baktığı vakit yerde görünen karayı gözetmeli ve diliyle LÂ İLÂHE İLLALLAH deyince, bunu gönlü ile de söylemelidir ki: 

“La mâ'bude, lâ maksude ve lâ murade” 

Demeli, İLLALLAH dediği vakit, gönlü ile de İLLALLAH' tır demelidir. Yani, LÂ İLÂHE dediği vakit gönlü ile (Allah’tan başka, Mâ'budum yok, maksudum yok, muradım yok) demeli ve İLLALLAH dediği vakit de yine gönlü ile İLLALLAH' tır, (sadece Allah’tır) demelidir. 

Hasılı, bütün düşünceleri tamamen nefyetmekle LÂ İLÂHE İLLALLAH demelidir. Allâhı isbat etmek için İLLALLAH derken, LÂ İLÂHE diyerek bütün düşünceleri sağ yanına nefyetmelidir. İLLALLAH derken de sol yanına Allâhı isbat etmelidir. 

Bütün meşâyih ittifak etmişlerdir ki, bir kişi LÂ ÎLÂHE ÎLLALLAH zikri ile meşgul olduğu zaman, LÂ ÎLÂHE dediği vakit mâsivâallahın (Allâh’ın dışındaki her şey) muhabbetini gönlünden nefyeder ve İLLALLAH dediği vakit de Hak Teâlâ’nın muhabbetini kalbinde isbat ederse, kendisini Allah yönünden men edici şeyler geldiği zaman, ilâhi nurların heybeti onları meneder. 

Şu hususlara da çok dikkat etmek gerekir. 

Zikrullah ederken LÂ ÎLÂHE denildiği zaman LÂ YİLÂHE olarak telâffuz etmekten çok sakınmalıdır. 

ÎLLALLAH denildiği vakit de ÎLLÂLLA demekten sakınmalıdır. 

Harfleri ve heceleri tam ve yerinde söylemeli ve ağızdan yanlış ve hatalı bir kelime çıkmamasına son derece dikkat etmelidir. 

LÂ ÎLÂHE denilince, ÎLLALLAH denilmeden nefes almamalıdır. Fakat, bazı meşâyih, LÂ ÎLÂHE dediği vakit nefes alırsa zarar yoktur. Zira, kastı İLLALLAH demektir, demişlerdir. 

Bu fakir müellif de der ki: 

Arada nefes almak zarar vermez, lâkin tâlibe zahmet verir ve fetih geç olur. Tâlibin fethi gecikince, nefsi mecâl bulur ve müptediyi yine yıkmasından korkulur. 

ÎLLALLAH denildiği vakit, İLLALLAH' ın (H) sını sert vururken, sol tarafına ve sol böğrüne o yukarıda söylediğimiz karayı gözetmek suretiyle vurmalı, LÂ ÎLÂHE ÎLLLALLAH derken gözünü yumduğu vakit o ilk bakışta görünen karadan gözünü ayırmamalıdır. Dikkat etmelidir ki, o kara nurlanıyor mu, yoksa öyle kapkara duruyor mu? O karanın nurlanması, karanın içinde vakit olur ki, kıvılcım gibi görünür ve lâkin rengi ak ve berrak olur. Vakit olur ki, o ışık yıldızlar gibi görünür. Vakit olur, pırıltılar gibi görünür. Vakit olur, levhalar gibi görünür. Fakat, o nur ile mukayyet olmamalıdır. Yalnız, o karayı gözetmelidir. ÎLLALLAH' ın son harfi olan (H) ile yürekten çıkan nefesi durmadan o karaya vurmalıdır. O kadar ki, karanlık tamamen gitmeli, sarılık gelmeli ve bozluk, bulanıklık olmalıdır. Yani, ay aydınlığı gibi olmalıdır. Sonra, onlar da gitmeli berrak, sâfi berrak nur olmalıdır. İşte, bundan sonra basiret gözünü o nura doğrultmalı ve fakat dilinde LÂ ÎLÂHE ÎLLALLAH demeği de çabuklaştırmalıdır. Yukarıda söylenildiği gibi, bütün düşünceleri nefyettikten ve Allahu Teâlâ’nın birliğini isbat edip iki yanına çalkalanırken, dışarıdan gönlüne korku ve hayaller gelirse, şeyhinin suretini gözlerinin önüne getirmeli ve şeyhinin velâyetine sığınmalıdır. 

Şeyhin suretini göz önüne getirip teveccüh etmenin faydaları da aşağıda söylenecektir. Demek ki, her mertebenin bir zikri, bir türlü teveccühü ve bir türlü şer'i vardır. Bunlar da inşa’allahu Teâlâ sırası gelince söylenecektir. 

Biz, yine konumuza devam edelim: 

Şu hâlde her kimin bu mertebede tevhidi yoksa, onun marifeti de yoktur. Kimin marifeti yoksa, onun imânı da yoktur. Kimin imânı yoksa onun islâmı da yoktur. 

Şunu da bilmiş ol ki, kelime-i tevhid de nefiy ve isbattan (Tevhid zikrinin “la ilahe” kısmı nefy, “illallah” kısmı ise isbâttır.)  Çok yerde tâlibe korkulu tehlikeler vardır. Şeyh Sâfi kuddise sırruh şu beytinde buyurmuştur ki: 

“Lâ'nın kapısı eşiğinden Şah'ın mülküne varıncaya kadar, yüz bin yedi yüz yetmiş yol ve her yolda bir yol kesici vardır.”

Yani, nefiyden isbata varıncaya kadar, yüz bin yedi yüz yetmiş yerde yoldan sapıtıp, nefiyden isbata iletmeyiciler vardır ve bunlar maksuda varıncaya kadar yol keserler demektir. 

Maksud olan, zikrin kalbe ermesinin ne zaman olduğunu bilmek, her fısıltıya, her vızıltıya ve hayallere kalp zikri dememek lâzımdır. Zikr-i kalbinin alâmeti vardır. Fakat, herkese söylemezler. Onun için, bu yolda yalan yere şeyhlik dâva edenler çok olur. Bunun gerçeğini bilmek isteyen kimseler, bir mürşid-i kâmil bulmalı ve bu yolları kolaylıkla aşmalı ve menzile ulaşmalıdırlar. Yoksa, zikir dilden lüb'e varıncaya kadar zâkirin birçok halleri ve mertebeleri vardır. Bunları bilenlerin, kelime-i tevhid gönüllerinde karar tutar, zâkirden ortaklıkla zikretmek giderilir. Bu hale gelen tâlipler, beş vakit namazın cemaatle ve imamla kılındığı bir yerde, şeyhinin desturu ile bir halvet yeri (Çilehane) edinmeli ve orada gece ve gündüz zikrullah ile meşgul olmalıdır. Bazen diliyle zikretmeli, bazen gönlü ile gönül zikrini dinlemeli ve buna dil zikirden kalıncaya ve nefs sıfatları mahv oluncaya kadar devam etmelidir. Tâ ki, zikir kalpten sırra yetişsin, ruha, zâhîre ve bâtına erişsin ve gönül zikrullahın nuruyla sâfileşsin ve Hakkın nuru o gönüle tecelli etsin ve gönül gözünün basiret nuruyla tâlipte müşahedei mârifet-i Bâri hâsıl olsun ve bununla da kalmayarak ve her gün terakki ederek kalbin inşirahı artsın ve muayene husule gelsin. Bu konuda söz çoktur, biz tâlibe faydalı olanlarını söyleyelim. Zira, maksut zikrin kalbe, sırra veya ruha yetişmesi değildir. Belki, maksut büsbütün başkadır. Zira, bu irşât tarikinde öyle şeyler vardır ki; lisana gelmez, harflere ve seslere sığmaz, dilsiz, kulaksız, cansız ve gönülsüz tâlibe “Hak” tarafından söylenir.