Zikrullah, her mümine farzdır. Nitekim, Hak Teâlâ, Kur'an-ı kerimde buyurur:

“Ey imân edenler! Allâhu Teâlâ’yı çok zikredin.” Ahzâb sûresi: 41 

Bir diğer âyet-i kerimede de şöyle buyrulmaktadır:

“Onlar, o kâmil akıl sahipleri ayakta iken, otururken ve yanları üstüne yatarken hep Allâhu Teâlâ’yı zikrederler ve göklerin ve yerlerin yaratılışını düşünürler.” Âli İmran sûresi: 191  

Ey aziz kardeş:

Birinci mertebe zikir ki, dil iledir ve gönül ondan gafildir, yani gafletle yapılır, o zikirden hiçbir fayda yoktur. Zira, Hak Teâlâ gafletle zikretmeyi ve gafletle namaz kılmayı nehyetmiştir. Kullarına gafillerden olmamalarını irade buyurmuştur.

“Gizli ile aşikâre arasında bir sesle zikret de gaflet edenlerden olma!”  Â'raf sûresi: 205

Enes radiyallâhu anh, Resûl-ü ekrem sallallahu aleyhi ve sellem efendimizden naklen rivayet etmişlerdir ki: 

“Lâ ilâhe illallah” lâfzı, azim ve kerim bir kelimedir. Kim ki onu ihlâs ile söylerse, cennet ona vâcip olur. Kim ki inkâr ederse, yalanlarsa, malı alınır ve kanı helâl olur ve gideceği yer de cehennem ateşidir.”  

Kâzip yani yalancı ona derler ki, dili ile söyler ve fakat gönlü ondan gafil ve münker olur. 

Şeyh Sâfi rahmetullahi aleyh, bu konuda bir mesel buyurmuştur: 

– Bir kimse, dâr-ül-kazada yani şer'i mecliste, bilmediği bir şeye şahitlik etse, kendisine seksen değnekten aşağı vurulması vâcip olur. Fakat, kelime-i şehadeti şeriatte gafletle söylerse, şer'an ona günah yoktur, amma hakikatte günahkâr olur, tarikatte tıpkı bilmediği şeye şahitlik eden gibi seksen değnekten aşağı vurulması lâzımdır. Fakat, onun bu cezası, daima nefsini zorlayarak, kahrederek ve riyâzet emrederek taklitten tahkike erişmesi ve kalp itminanına kavuşmasıdır: 

Meselâ, gayet susamış ve susuzluktan sersemlemiş bir kişi bir çölde giderken mütemadiyen (Su. Su.) demekle susuzluğunu gideremediği ve illâ bir su bulup kana kana içtikten sonra suya kandığı gibi, tâlipler de hiç aralık vermeksizin zikrullâh ile meşgul olmadıkça, Hak Teâlâ muhabbetiyle ünsiyet (yakınlık) edemez. Visal (ulaşma, kavuşma) susuzluğu galip olur, şevke ve ıztıraba gelir, vusul hâsıl olmadan kalp itminanı da hâsıl olmaz, üzerinden gaflet giderilmez. Fakat, tâlip zevk bulunca itminan hâsıl olur. 

–İkinci mertebe dediğimiz zikir ki hem dil ile hem de gönülledir. Daha açıkçası kalp huzuru iledir. İşte, böyle zikredenlere Hak Teâlâ çok sevaplar, cennet içinde köşkler, saraylar, huriler, gılmanlar verir. Amma, asıl maksut o değildir. 

Şimdi onu da bildireyim: 

Zikrullahın fazileti ve sevabı gayet çoktur. Hepsini söylemeye kalkarsak, söz uzar ve kitap uzun olur ama size hepsinden birer çeşni tattıracağım. Tâ ki, taliplere zikretmek ve gönüllerinden zikrullah ile hicabı kaldırmak ve maksuda ulaşmak kolay olsun. 

Şimdi, bilmiş ol ki kalp huzuru ile zikrullahta bulunmanın, yani daima ve çok çok zikretmenin faydası gayet çoktur. Hepsinden Önemlisi, kalpte muhabbetullah hâsıl ettirir ve gönülden Allahu Teâlâ’dan gayrısının muhabbetini giderir, şeytanın bütün vesveselerini keser, şeytanı âvâre eder ve bütün hile ve tedbirlerini dağıtır, imânı sağlamlaştırır, gönül pasını giderir ve gönlü nurlandırır, yani bir bakıma diriltir. Nitekim, Hak Teâlâ Kur'an-ı kerimde buyur:

“İmanda kâmil olanlar ancak onlardır ki, Allâhu Teâlâ zikrolunduğu vakit, onun azamet, celâl ve heybetinden kalpleri titrer.” 

Allâhu Teâlâ zikr edildiği zaman, kalpler cilalanır, o ciladan gönülde korku hâsıl olur. Ne zaman ki, gönül zikrullahtan lezzet bulursa, o zaman imân üzerine imân hâsıl olur. İmân üzerine imân olur mu? diye soracak olursan, kitabın başında imânı üç mertebe üzerine beyan eyledik ve zikrullah gönül pasını giderir dedik. Onun için, Fahr-i âlem sallallahu aleyhi ve sellem efendimiz şöyle buyurmuşlardır: 

“Her şeyin bir cilâlayıcısı vardır. Kalplerin cîlâlayıcısı da Lâ ilâhe illallah Muhammed’ün Resûlullahtır.” 

Ebû-Hureyre radiyallahu anh, Resûl-ü ekrem sallallahu aleyhi ve sellem efendimizden rivayet ederek buyurur ki: 

“Zikretmek, sadaka vermekten hayırlıdır. Zikretmek, oruç (nafile) tutmaktan hayırlıdır.” 

Muaz bin Cebel radıyallahu anh’tan rivâyet olunan diğer bir Hadis-i şerifte de şöyle buyurmuştur: 

“Size, hayırlı bir amelinizden haber vereyim mi. O, sizin bütün günahlarınızı arındırır, derecelerinizi yüceltir ve size altından da gümüşten de sadakadan da kafirlerle vuruşarak onların boynunu vurmaktan veya onlardan birisinin sizin boynunuzu vurmasından da daha hayırlı olur. (Buyur yâ Resûlallah diye niyazda bulunduk. Efendimiz saadetle buyurdular.) “Bahsettiğim hayırlı amel, Allâhu Teâlâ’yı zikretmektir.” 

Bir diğer Hadis-i şerifte de şöyle buyrulmaktadır: 

“Âdemoğullarının, kendilerini cehennemden kurtaracak hiçbir amelleri yoktur. İllâ, zikrullahtır.” 

Fahr-i kâinat aleyhi efdal-üt-tahiyyât efendimiz buyurmuşlardır ki: 

– Mi'râc gecesi, gökte nurdan bir şehir gördüm. Büyüklüğü, dünyadan bin defa fazla idi. Nurdan zincirlerle asılmıştı. O şehrin, yüz bin nurdan kapısı vardı. Her kapının önünde bahçeler ve bağlar, her bağda kasırlar, her kasırda nurdan yetmiş hücre vardı. Her hücrenin, yüz bin kapısı vardı. Bir kanadı altından ve bir kanadı da gümüşten idi. Her hücrenin önüne nurdan birer taht kurulmuştu. Her tahtın üzerine ipekten yetmiş döşek konulmuştu. Her döşekte birer huri oturuyordu. Bu hurilerin, bütün azaları nurdandı. Eğer, o huri kızlarından birisi, serçe parmağını dünyaya uzatmış olsaydı, ayın ve güneşin nurları belirsiz olurdu. Niyaz ettim:

– Yâ ilâhi! Bu ne azametli makamdır. Acaba hangi peygamberindir?

Hak celle ve âlâ buyurdu ki:

– Bu makam, sıdk ile, ihlâs ile bir kere LA İLAHE İLLALLAH diyen kulumundur.  Hâlis ve muhlis olarak kim LÂ İLAHE İLLALLAH derse, cennete girer buyuruldu. 

Şimdi, böyle ihlâs ile zikretmek nasıl olur, onu da anlatalım: 

Ey kardeş: 

Bilmiş ol ki, tevhidin yani LÂ İLÂHE İLLALLAH demenin nuru vardır. Tâlibin kalbinde, zikrullah nuru bir kere karar tuttuktan sonra, zâkirin o nuru asla kaybolmaz, hatta kabrine bile girer, onu kabir azabından dahi kurtarır. Nefsin, o çirkin sıfatları korkunç birer canavar halinde kabrine saldırdıkları vakit, o nûr zâhir olur ve azap için gelen o canavarlar hemen kaçarlar. Hak Teâlâ, ne zaman ki ümmet-i Muhammed'in âsilerinin cehenneme sürülmelerini irade buyurduğunda, Zakirlerin yüzleri kararmaz, boyunlarına zincir takılmaz, LÂ ÎLÂHE İLLALLÂH' ın fazileti orada da imdatlarına yetişir. Zebaniler, onları feryat ve figan içinde cehenneme götürdükleri zaman, cehennem mâlikleri yüzlerinin kararmamış ve boyunlarına zincir takılmamış olduklarını görürler ve:

– Böylesi de hiç cehenneme gelmemişti, acaba bunlar kimlerdir? diye sorarlar. Zebaniler: 

- Bize böyle emrolundu, başka bir şey bilmeyiz, cevabını verince, bu defa kendilerinden sorarlar: 

– Sizler hangi kavimden ve hangi ümmettensiniz? 

Yüzleri kararmamış ve boyunlarına zincir vurulmamış cehennemlikler cevap verirler: 

– Bizler LA ÎLÂHE İLLALLAH diyen ümmetteniz. Bizim peygamberimize Kur'an-ı azim-üş-şân nazil olmuştu, bizler de o Kur'anı okurduk. Günde beş vakit namaz kılardık. Yılda bir ay oruç tutardık. Yılda iki defa bayram namazı kılardık. Mallarımızın zekâtını verirdik. Şimdi, cehennem heybetinden ve kıyamet korkusundan bu amellerimiz yok olduğundan mahcup ve perişan kaldık ve peygamberimizin adını unuttuk. 

Zebaniler derler ki: 

– Kendisine Kur'an-ı azim nazil olan zât-ı akdes Hz. Muhammed Mustafa sallallahu aleyhi ve sellem dir. Bu söylediklerinize bakılırsa, sizler de Muhammed ümmetinden olacaksınız.

Bunlar, Muhammed aleyhisselâmın mübarek adını işitince, ağlayıp feryat ederler ve: 

– Evet, bizler Muhammed aleyhisselâmın ümmetindeniz, derler. Zebaniler: 

– Ey Muhammed ümmeti! Dünyada ettiğiniz ameller, namazlar, oruçlar, zekâtlar, haclar, zikirler, tesbihler, hayırlar, hasenatlar nasıl oldu sizleri cennete götürmedi de buraya düştünüz? 

Bunlar cevap verirler: 

– Bizler gerçi bu saydığınız amelleri işlerdik. Fakat, Müslümanları incitirdik, haram-helâl demez ne bulursak yerdik. Dedikodu ederdik, elimiz altında olanlara ve başkalarına zulüm ederdik. Mahşer yerine geldiğimizde, üzerimizde hak sahibi olanları çağırdılar. Onlar da bizlerden davacı olunca amellerimizi alıp onlara verdiler ve bizim amellerimizle cennete gittiler. Bizi de mahrum ve mahzun cehenneme gönderdiler. 

Evet, üzerinde kul hakkı bulunanların bütün amelleri ellerinden alınır ve hak sahiplerine verilir amma, LÂ ÎLÂHE İLLALLAH nurunu kimse alamaz. Hatta, onu mizana dahi koymazlar. Zira, LÂ ILÂHE İLLALLAH demeğe hiçbir şey karşılık ve benzer olamaz. Bu zavallılar yalvarırlar: 

– Bize müsaade edin de biraz ağlaşalım, derler. Müsaade edilir ve ağlamaya başlarlar. O kadar ağlarlar ki, cehennem mâlikleri onlara: 

– Sizler, bu ağlamayı dünyada iken yapmanız gerekti. O zaman hiç kimseyi incitmeseydiniz, üzerinizde kimsenin hakkı bulunmasaydı, burada bu azaplara uğramazdınız. Şimdi ağlamanın size hiçbir faydası yoktur, derler ve zebanilere bunları ateşe atmalarını söylerler. Zebaniler, kendilerini ateşe atmak üzere gelirken, bunlar hep bir ağızdan: 

– LÂ ÎLÂHE İLLALLAH, diye çığrışmağa başlarlar. 

Ateş, LÂ ÎLÂHE İLLALLAH nidasını duyar duymaz, bunlardan kaçar ve hiçbirini yakamaz. Cehennem mâlikleri, ateşe sorarlar: 

– Bu âsileri neden yakmıyorsunuz? Neden, bunların üzerlerinden kaçıyorsunuz? 

Bu defa, ateş cevap verir: 

– Bunların üzerlerine varınca, LÂ ÎLÂHE İLLALLAH diye çığrışırlar. Onlardan öyle bir nur çıktı ki, eğer kaçmasak o nur bizi bile yakar, sıcaklığımızı söndürürdü. Hak Teâlâ, bize LÂ ÎLÂHE İLLALLAH diyenleri yakmağa izin vermedi. 

Cehennem mâlikleri âciz kalırlar. Kendi kendilerine: 

– Feryatlarına aldırış etmesek de bunları ateşe atsak bile, tevhidin nuru ateşi söndürecektir, derler ve Hak Teâlâ hazretlerine niyazda bulunurlar: 

– İlâhi! Burada bir bölük kavim var ki, ateş bunları yakmıyor. Ateş kendilerine saldırınca, bunlar LÂ ÎLÂHE İLLALLAH diyorlar, ateş onlardan kaçıyor ve yakmıyor. Korkuyoruz ki, bunların nuru ateşi tamamen söndürecek,  Hak celle ve âlâ ferman buyurur: 

– İhlâs ile LÂ ÎLÂHE İLLALLAH diyenleri, ateşe yakmayacağını vaad ettim. Zira, onlar benim Zâkirlerimdir. Varın, çıkarın onları ve cennete götürün. 

Onları, cehennemden çıkarır, nurdan buraklara bindirir ve cennete götürürler. 

Nitekim, iki cihan serveri buyurmuştur:

“La ilahe illallah diye şehadet edenlerin cesetlerine, Allahu Teâlâ ateşi haram eder ve onlara cenneti vacip kılar.” 

Enes radiyallâhu anhtan rivayet olunan bir diğer Hadis-i şerifte de şöyle buyrulmaktadır: 

“Allahu Teâlâ, kıyamet günü buyurur: (Ey Lâ ilahe illallah) diyenler! Yaklaşınız ve arşımın gölgesinde dinleniniz. Siz beni, ben sizi seviyorum.” 

Bu Hadis-ı şeriften anlaşılmaktadır ki, LÂ ÎLÂHE İLLALLAH demeye devam edenler, Evliyâullahtan olurlar. Zira, Fahr-i âlem sallallahu aleyhi ve sellem efendimizden sordular: 

– Yâ Resûlallah! Evliyâ’ullah kimlerdir? 

Efendimiz saadetle buyurdular: 

Daima Allahu Teâlâ’yı zikredenlerdir.

Bilmiş ol ki, bütün ameller LA ÎLÂHE İLLALLAH demeye bağlıdır. Her kim, LA ÎLÂHE İLLALLAH demese, onun ameli bâtıl olur. Onun için, imân bundan başka bir kelime ile sahih olmaz.

Nitekim, Resûl-üs-sakaleyn efendimiz buyurmuşlardır: 

“İnsanlarla lâ ilahe illallah deyinceye kadar vuruşmak la emrolundum. Zira, kişi bu kelîme-i tevhit ile şirkten ayrılır, küfür ile imânın arasını ayırır.” 

Bir diğer Hadis-i şerifte de şöyle buyrulmaktadır: 

“Lâ ilâhe illallâh, cennetin anahtarıdır.” 

Bir diğer Hadis-i şerifte de buyurulmaktadır ki: 

“Zikrin efdali Lâ ilâhe İllallâhtır.” 

LÂ İLAHE İLLALLAH kimde sabit olursa, ona asla zeval yoktur. Bir kişi ihlâs ile: (Yâ Allah!) dese, Hak Teâlâ ona azametiyle (Yâ kulum!) buyurur. Evtâd-ül-arz denilen zevat ki, Hak Teâlâ dünyayı onlar ile saklar, zikirleri daima (Allah. Allah.) demektir. Onlar: (Allah. Allah.) demez olurlarsa, kıyamet kopar. Zira, Resûl-ü ekrem sallallahu aleyhi ve sellem efendimiz buyurmuşlardır ki: 

Yeryüzünde Allah Allah denildikçe kıyamet kopmaz. 

Bunun içindir ki, LA ÎLÂHE İLLALLAH demek çok büyük bir ibadet olduğundan, Allâhu Teâlâ kullarına çok çok zikretmelerini ferman buyurmuştur. Nitekim, Ahzâb sûre-i celilesinin 41. âyet-i kerimesinde: (Ey imân edenler! Allahu Teâlâ’yı çok zikredin.) buyurulmaktadır. 

Kelime-i tevhide devam sayesinde, gönül dünyadan uzaklaşır, ilâhi nurlara bürünür ve orada bir kök hâsıl olur ki, nefsin kökünü kurutur. Nitekim Hak Teâlâ buyurmuştur:

“Güzel bir kelime! Kökü sabit, dalları semaya yükselmiş güzel bir ağaç gibidir.”  İbrahim sûresi  

Ancak, zikir Allahu azim-üş-şânın ve Resûl-ü zişânın buyurduğu şekilde, kaideleri ve şartları üzere yapılarak, zikrullahın faziletleri hâsıl olur. Her ne kadar, bir kişi LÂ İLAHE İLLALLAH deyince mü'min olursa da LA ÎLÂHE İLLALLAH demek, kaideleri ve şartları yerine getirilmedikçe, gönülden hicabı gidermez. 

Şimdi, sana zikrin kaidelerini ve şartlarını da beyan edeyim ki, zikrullahın sevabından ve faziletinden mahrum kalmayasın: 

Şimdi aziz kardeş ve Hak yolunda bana yoldaş: 

Böyle zikredenlere, Hak Teâlâ cennetler, cennetler içinde huriler ve gılmanlar ve türlü türlü nimetler ikram ve ihsan buyurur. Fakat, maksut olan zikir, bu da değildir. Maksut olan zikir, bütün kaideleri ve şartları ile yapılan zikirdir. Allâhu Teâlâ’nın buyurduğu zikir odur ki, zikrullah ede ede dilinden kalbine, kalbinden ruhuna ulaşır, ruhta muhabbetullah galip gelir, talibin bütün nefsaniyetini giderir, gönül mâsivâdan (Allâh’ın dışındaki her şey) boş olur ve ondan sonra gönüle mârifetullah nazil olmaya başlar. Bu takdirde, kalbinden hicap giderilir, basiret gözü açılır, mutlak mâ’bud olan mâşukun cemali müşahede olunur. 

Yani: (Rabbin i zikrettiğin zaman, Rabbinden gayrı her şeyi, hatta kendi nefsini dahi unut.) demek olur. Ancak böyle olursa, zikirde ortak koşulmamış bulunur. Bir de: (ölümünde olduğu gibi, Allahu Teâlâ’dan gayrisini unut.) demektir. 

Zikirde ortak koşulmamak, LÂ ÎLÂHE İLLALLAH denildiği zaman, Allahu Teâlâ’dan gayrı her şeyi tamamıyla unutmakla mümkündür. Bunu yapabilmek için de zikre o kadar devam etmelidir ki, zikir kalbe yetişsin, kalpten ruha erişsin ve oradan da tâlibe muhabbet-i ilâhiyye ve ünsiyet eserleri belirsin. Bunun için de tâlibin beşeriyet sıfatlarını, tamamıyla ve külliyen mahvetmesi lâzımdır. O kadar ki, kendi adını ve bütün çevresini, dünyayı ve dünya içindeki her şeyi unutması gerektir. Tâ ki: 

– Enel-hak (Ben Hakkım) dedi. 

Ayılıp kendisine gelince, yani beşeriyet âlemine dönünce: 

– Enel-hak dedin, dediler. 

– Bilmem! cevabını verdi. 

– Böyle söyledin, dediler. 

– Bilmiyorum! diye ısrar etti. 

Gerçekten de bilemezdi, çünkü âdeta sarhoş gibiydi. Mâlikîler onu yakaladılar ve: 

– Tövbe et! dediler. 

Tövbe etti ama onu tuttular ve öldürdüler. 

Tâliplere, birkaç yerde ENEL-HAK dâvası etmek vâki olur. Tâlip, zikrullahı o kadar çok eder ve artırır ki, zikrin nuru tâlibe galip gelir, beşeriyetini giderir, kendi ismini ve mâsivasını unutur ve zikir nurunun galebesinden adı sorulunca, zikrettiğinin adını söyleyiverir. 

Bu husus, Bayezid-i Bestamî kuddise sırruha vâki olmuş ve: 

– Sübhani mâ â'zamü şâni! deyivermişti. 

Oysa, bunu dediği zaman, Bayezid'de beşeriyet eserlerinden hiçbir şey kalmamıştı. Nitekim, müritleri: 

– Niçin böyle dedin? diye sordular. 

Ol sultan-ül-ârifiyn dedi ki: 

– O zaman neden bana şer’i icra etmediniz? Mademki benden böyle bir söz sâdır oldu, derhal her biriniz ellerinize birer silâh alıp ahkâmı şer'iyye yi yerine getirmeliydiniz. 

Bayezid-i Bestamî tekrar o hale döndü ve kendisinden tekrar: 

– Sübhani mâ â'zamü şâni, sözleri zuhur etti. Müritleri, hemen ellerine birer kılıç, hançer ne geçtiyse ona vurdular. Bayezid'in bir kılını dahi kesmedi. Tekrar beşeriyet âlemine avdet edince: 

– O sözü yine söylediniz, dediler. 

– Peki, siz ne yaptınız? diye sordu. 

– Buyurduğunuz gibi elimize geçirdiğimiz kılıç, hançer vesaire ile vurduk, cevabını verdiler. 

Bayezid, mübarek vücudunu açtı. O kadar darbe indirilmesine rağmen hiçbir eser olmadığını hayretle gördüler. Bayezid-i Bestamî: 

– Bana bir iğne veriniz, buyurdu. İğneyi verdiler, gövdesine dokunur dokunmaz acıttı ve kan boşaldı. Müritlerine döndü ve şöyle buyurdu: 

– Asıl Bayezid budur ki, bir iğnenin, acısına dayanamaz. O (Sübhani) diyen, bu Bayezid değildi! 

Hak Teâlâ, talibin gönlüne nazar eder ve o gönlü kendi mârifetine mahal kılar. İşte, o zaman o talibin dilinden Hak söyler. O tâlibe, marifet hâsıl olur, mârifetullahtan tahsil edebilmişse, dili ile de söyleyici olur. Şöyle ki; Hz. Musa aleyhisselâma da hitabı izzetin bir ağaçtan geldiği, âyet-i kerime ile sâbittir:

“Vakta ki, Musa o ateşe vardı. Mübarek kıtadaki vadinin sağ kenarında bulunan ağaçtan: (Yâ Musa! Rabbilâlemiyn olan Allah benim!) diye nida olundu.” Kasas sûresi: 30  

Hitab-ı Rabbani ağaçtan gelir de insandan gelmez mi?

Şeyh Irakî kaddesallahu sirrahul-âliden beyit:

Güneş vursa ayna gibi bir paslıca demire,

Sorsan ona: «Ben bir demir parçasıyım,» demezdi;

Ben de düşsem zerre gibi güneşe birdenbire,

«Ben güneşim!» demekten hiç kimse men edemezdi.

Evet, bu hiçbir zaman Mansur'un Hak olması demek değildir ki, ENEL-HAK diyebilsin. İşte, bunda birçok talipler yanılmışlardır, bir türlü bu gerçeği anlayamamışlardır.

Seyr-i mâallahı, MA'IYYET (Bir şey ile beraber bulunma) zannetmişlerdir. Oysa, Hak Teâlâ’nın vahdeti vardır, kul ile kesreti olamaz. Bu sebeple, ma'iyyet bu mânada değildir ve bunun mânası şöyle yorumlanabilir: 

Bir kimse, bir damlacık suyu, götürüp denize dökse, damla ile denizin arasındaki ayrılık denizin birliğinde kaybolur, hiçbir surette birlik olmaz. Zira, deniz denizdir, damla damladır. Denize bırakılmış da olsa damla varlığını sürdürür, damla ile denizin arasındaki ayrılık bellidir, bunu ancak ehli bilir. Fakat, o ânda deniz hareketlenip, dalgalansa irade denizin olur, damlanın olmaz. Ne var ki, damlanın hareketi de denizde olur. Bunu böylece anlamağa çalış! 

Bunu, aşağıda da inşa’allahu Teâlâ tekrar takrir edeceğim ki, bu kitapta meçhul hiçbir şey kalmasın. 

Evet, Mansur'u tutup öldürdükleri zaman, Bakâra Sûresi 217. âyetini delil gösterdiler: 

“Sizden kim dininden döner de kafir olarak ölürse, öylelerin bütün yapıp ettikleri dünyada da ahirette de boşa gitmiştir. Bunlar cehennemliklerdir orada sonsuza kadar sürekli kalacaklardır”

Ancak, Mansur bu sözü söylediği zaman sarhoştu. Sarhoşun sözüne ise itibar yoktur. Zira, birkaç tâifenin günahları yazılmaz, kalem onlardan kaldırılır ve onların küfrüne de itibar yoktur: 

Hatta, unutarak hata edenler için de şöyle buyurulmuştur: 

“Unutkanlıkla hata edenlerden kalem kaldırıldı.” 

Mansur'un ise, müslüman olduğu, sarhoşluktan ayılınca tövbe etmesiyle sabittir, ki bu husus aşağıda zikir olunacaktır. 

Şu hâlde, nasıl düşünülebilir ki, Mansur kâfir olsun? Zamanımızın fakihleri gerek Mansur'u ve gerekse bazı meşâyihi küfür ile itham ederek, fâsit bir fikir peşine takılmışlardır. 

Ey aziz: 

Zikrullaha dair daha birçok sözler ve haberler vardır ki, dile gelmez ve akılla anlaşılamaz. Bu sözüm sana acayip gelmesin, bu hâlet aşk-ı mecazide (dünyevi aşk) dahi olur, bir kimse, sevdiğinin adını çokça zikretse, sevgilisinin aşk ve muhabbeti ile kendi adını ve mâsivasını unutur. O zaman Mansur gibi ona da sorsalar, sevgilisinin adını söyleyiverir. Sözün kısası, ister mecazi isterse hakikî aşk, kişiye galip olunca gerek kendi ismini ve gerekse başkalarının isimlerini gönlünden çıkarır ve yerine daima zikrettiği sevdiğinin adını koyar. Ondan başka her şeyi ve herkesi unutur. 

Nitekim, Mecnun ibn-i Kays'a sordular: 

– Adın nedir? dediler. 

–  Adım Leylâ'dır, dedi. Zira, her nereye baksa kendisine Leylâ'dan başka kimse görünmezdi. Gönlü Leylâ ile doluydu, dilinde gece gündüz söylediği Leylâ adı idi. Leylâ'dan başka kimseyi bilmez ve tanımazdı. Bütün isimleri unutmuştu. Bu acayip bir sırdır. Sadık âşık ona derler ki, dost adından başka bütün adları kalbinden çıkarır. 

Bir gün, Mecnun yine sarhoş gibi, deli divane bir halde şehrin içinde LEYLÂ LEYLÂ diye feryat edip gezerdi. Leylâ, onun feryadını duydu, kalbi mahzun oldu ve: 

– Gideyim şu miskine kendimi bir daha göstereyim. O, benim için gece gündüz niyaz eder, ben de ona bir gözükeyim, hatırını sorayım, dedi ve hemen Mecnun 'un bulunduğu yere giderek, tam karşısında durdu. Mecnun, hâlâ: 

– Leylâ. Leylâ., diye feryat ediyor, ağlıyordu. Kimseyi görecek, gözü yoktu. İnleyerek, sızlayarak şehirden çıktı, sahralara düştü. Güneşe karşı bir yerde oturdu ve Leylâ'sını anmaya devam etti. 

Leylâ, merak ve hayret içinde peşinden gitti, onun oturduğu yere vardı, dört tarafını dolanarak ona kendisini gösterdi. Mecnun, oralı olmadı ve Leylâya iltifat bile etmedi. Leylâ, Leylâ diyerek kendinden geçti, düştü ve bayıldı. Fakat, yattığı yerde bile, bütün âzalarından Leylâ adı işitiliyordu. 

Bu dahi, acayip bir sırdır. Neyse, hikâyemize devam edelim: 

Leylâ, bundan bir şey anlayamadı. Bekledi, Mecnun kendisine gelip yattığı yerden doğruldu. Bu defa, Leylâ güneşin bulunduğu tarafa gitti ve Mecnun'un önünde durdu, gölgesi Mecnun'un üzerine vurdu. Mecnun, başını kaldırarak uzun uzun Leylâ'nın yüzüne baktıktan sonra sordu: 

– Kimsin, ne istiyorsun? 

Leylâ da ona bir soru ile cevap verdi: 

– Aşk elinden halin nedir? 

– Ne sorarsın halimi? Git, yanıma gelme! Yoksa, sen de benim gibi deli olursun. Hem sen kimsin? Ben seni tanımıyorum. 

– Beni tanımadın mı? Leylâ Leylâ diye istediğin ve inlediğin işte benim, nasıl tanımazsın? 

– Var git işine, âlem bana hep Leylâ oldu.. Gönlüme hep Leylâ doldu. Eğer, sen gerçekten Leylâ isen, ya bu bendeki Leylâ kimdir? 

İşte, mâ'iyyette mâ'iyyet (beraberlikte beraberlik) nasıl olur? aykırılık nasıl olur? Şimdi malûm oldu. 

Şimdi aziz kardeş: 

Şunu muhakkak olarak bilmiş ol ki, insanın kendi özünden gitmesi, yani beşerî sıfatlarından arınabilmesi, değişik zamanlarda olur. Beşerî sıfatlar dediğimiz o mutlak sıfatlar akıl, hased, anlama kabiliyeti, kuruntu, hayal gibi şeyler, vakit olur ki âşıklarda ve Allâh dostlarında namaz kılarken mahvolur, kendilerinden giderler. Tekrar kendilerine gelince abdest tazeler ve namazlarına devam ederler.