Rükû ve secdeleri yaparken Allah Teâlâ'nın azamet ve kibriyâsını yeniden hatırlamalısın. Rükû ve secdeye varmak için (Şâfiî mezhebinde olduğu gibi) ellerini kaldırdığında yeni bir niyetle Allah'ın azabından, affına sığınmayı talep etmelisin. Böyle yap-makla Rasûlullah'ın sünnetine de tâbî olduğunu ispat edersin. Sonra rükûa vardığında Allah'ın karşısında zillet ve tevâzuunu bir kere daha göstermelisin. Kalbinin incelmesine, korkunun yenilenmesine gayret sarfetmelisin.
Mevlâ'nın
galibiyyetiyle beraber kendinin zilletini; kendi
zayıflığınla beraber O'nun yüceliğini aklından
çıkarmamalısın!
Dilin de bu hakikati kalbinde yerleştirmene yardım
edecektir. Kalben Allah'ın büyüklüğüne şahidlik edip,
dilinle de aynı mânâyı söylemelisin. O'nun her büyükten daha
büyük olduğunu tekrar ede ede kalbinde yerleşmesine ve
kökleşmesine çalışmalı ve başını rükûdan sana rahmet etmiş
olması ümidi ile kaldırmalısın. Bu ümidi kalbinde
yerleştirmek için 'Semiallâhu limen hamideh' (Allah,
kendisine hamdedenin hamdini kabul eder) ve bu şükrün
arkasından da 'Rabbenâ leke'l-hamd' (Ey Rabbim! Hamd sana
mahsustur) demelisin. Gökler ve yerin dolusu mânâsına gelen
'mile's-semâvâti ve mil'el-ard' sözüyle de hamdini
artırmalısın. Azalarının en yücesi ve kıymetlisi olan
yüzünü, eşyanın en zelili olan toprak ile birleştireceksin.
Eğer alnınla toprak arasında herhangi bir perde koymaksızın
doğrudan toprağa secde etmeye muktedirsen, bunu derhal yap;
zira bu durum huşûu daha ziyade celbedici, zillete de daha
fazla delâlet edicidir. Yüzünü yere koyduğun zaman, bilmiş
ol ki, nefsini hakîkî ve kendisine uygun olan yerine koymuş
bulunuyorsun ve kendini aslına döndürmüşsün demektir. Çünkü
sen topraktan yaratıldın ve ona döneceksin. İşte bunu
yaparken Allah'ın azametini kalbinde yenile ve 'En yüce olan
rabbim her noksanlıktan münezzehtir anlamına gelen 'Sübhâne
rab-biye'l-a'lâ' de! Bu mânâyı nefsine yerleştirmek için de
aynı kelimeyi (üç defa) tekrar eyle. Zira bir tek vuruş, az
iz bırakır.
Böyle yapıp kalbinin rikkate geldiğini hissettiğinde Allah'ın rahmetindeki ümidini gerçekleştir; zira O'nun rahmeti, kibre değil, zillet ve zâ'fa yaklaşır. Secdeden, tekbir alarak ve ihtiyacını isteyerek başını kaldır ve 'Yâ rabb! Beni affeyle, bana rahmet eyle ve hatalarımdan vazgeç!' mânâsına gelen 'Rabbiğfir verham ve tecâvez ammâ ta'lem' duâsını veya istediğin duayı oku. Sonra birinci secde gibi, ikincisini de tekrarlamak suretiyle tevazuunu tekid ve takviye eyle.