Ârif, namazın hakîkatine ulaştığı zaman, keyfi olmaktan çıkar. (Bir durumda bulunmaktan, bir hâlde olmaktan çıkar. 'Nasıl?' sorusu anlamsız olur.)

Ârifin muamelesi, şuûndan ve sıfatlardan yükselip, 'Yüce Mukaddes Zât' itibarlarının yüzlerini de geçerek, kendisinden:

– "Namazın hakîkati"

Diye anlattığımız makamdan da bu muameleye bir üstünlük hâsıl olur ise, orada yönelme ve yönelen, yani o irfan sahibi ârif ve onun yönelmesi (keyfiyetsiz) bilâkeyf olur. Tıpkı yöneldiği Zât gibi. Çünkü, keyfi için, keyfiyetsize yol yoktur (nasıllığı, niceliği olanın; nasıllığı, niceliği olmayana kavuşması düşünülemez). Bu yönelen, o ârifin zatıdır. Ama kendisinden bütün yüzleri ve itibarları attıktan sonra (yani keyfiyetsiz olarak)...

[Bilâkeyf: Keyfiyetsiz. Nasıllığı ve niceliği olmayan. Bir hâlde, bir durumda bulunmayan.]

Ki o ârif, tanıyıp bildiğinin zatına ve taleb edip istediğinin künhüne yönelmektedir. Ki bu künh, bu tek (mücerred-soyut) Zât'tır. Orada ne bir yüz ne de bir itibardan söz edilebilir.

Künh, o tek Zât'tan ibarettir.

Bir şeyin künhü, o şeyin bütün yüzlerinin ve itibarlarının ötesindedir. Bir şeyin zâtı da, o şeyin tüm yüzlerinin ve itibarlarının ötesindedir. (Dolayısıyla bir şeyin künhü, o şeyin zâtı olmalıdır.)

Her ne zaman, bir şeyin yüzleri ve itibarları düşünülür ve akla getirilir ise, bilinmelidir ki o şeyin zâtı, bütün bunların ötesindedir. İşte Zât mertebesinde de bir şeyin ortaya konulmasına asla mecal yoktur. Her ne şey ki, orada sabit olur (yani varlığından söz edilir); o şey, yüzlere ve itibarlara dahildir, Zât bunun ötesindedir. O makamda, nefy ve selbden (şeyleri yok etmekten) başka bir iş düşünülemez.

[Şuûnat: Şânlar. Allah'ın 'azze ve celle' hariçte mevcut sıfatlarının Zâttaki kaynakları. Meselâ; Halk sıfatının şe'ninin, Hâlik olması gibi (yani yaratma sıfatının şe'ninin, yaratıcı olması gibi). Mukaddes Zât'tan yaratılmışlara doğru sıra şöyledir: Zât, şe'nler, sıfatlar, isimler, fiiller (Zât, şuûnat, sıfat, esmâ, ef'âl).

Sıfat ile şuûnat (şe'nler) arasında çok ince bir fark vardır. ‘Muhammedî meşreb’ sahibi bazı evliyalardan başka kimse bunu bilmez. Şimdiye kadar bu konuyu dile getirip seslendiren kimse de bilinmiyor. Özetle şunu diyebiliriz ki, sıfatlar, Allah’ın varlığına ilâve (vücuduna zâid)  bir şekilde hariçte bulunur. Şuûnat ise, Mukaddes Zat'taki soyut özelliklerden (mücerret itibarlardan) ibarettir.

Velâyet derecelerinden;

Kalb makamında bulunanın münasebeti, sıfatların tecellisi iledir (Bu, birinci velâyet derecesidir).

Ruh makamında bulunanın münasebeti, sıfat-ı sübutiye tecellisi iledir (Bu, ikinci velâyet derecesidir).

Sır makamında bulunanın münasebeti, şuûn ve zatî itibarlar tecellisi iledir (Bu, üçüncü velâyet derecesidir).

Hâfi makamında bulunanın münasebeti, sıfat-ı selbiye tecellisi iledir. Ki burası; Tenzih ve takdis makâmıdır (Bu, dördüncü velâyet derecesidir).]

[İlâhî şuûnlar, Allah'ın Zâtı üzerine fer'dir (teferruattır), Allah'ın sıfatları da şuûnlar üzerine fer'dir. el-Hâlik (yaratan) ve er-Râzık (rızık veren) gibi isimler, sıfatlar üzerine fer'dir (sıfatların detaylarıdır). Allah'ın fiilleri de isimleri üzerine fer'dir. Diğer varlıklar ise Allah'ın fiillerinin neticesi, fer'i ve tafsîlâtıdır. Allahu Teâlâ en iyisini bilir. O hâlde anlaşıldı ki, Allah'ın şuûnları başkadır, sıfatları başkadır. Şuûnlar zâtın aynısıdır ve hâriçte mevcûddurlar. Sıfatlar zâta ilâvedirler (zâiddirler) ve hâriçte mevcûddurlar. Bu farkı anlamayanlar, şuûnların sıfatlarla aynı olduğunu zannetmişler ve şuûnlar gibi sıfatların da zâtın aynısı olduğuna hükmetmişlerdir. Böylece sıfatların hâricî varlığını inkâr etmişler, sıfatların hâriçte zâta ilâve (zâid) olduğu konusundaki ehl-i hakkın ortak kararına (icmâına) muhâlefet etmişlerdir. Gerçeğin gerçekliğini bildiren ve doğru yola ileten Allahu Teâlâ'dır. (Ma'ârif-i Ledüniyye)]