Hakîkât-i Salât (Namaz) Dâiresi’nde Seyr

(Vahdet-i Vücûd adlı eserden)

Hakîkat-ı Kur'an seyrini sona erdiren tasavvuf yolcusu, Hakîkat-ı Salât (Namazın Hakîkati) Dairesi'nde seyre başlar. Bu yüce mertebede Hazret-i Zât'ın nitelendirilemez bir genişlikle her şeyi kuşatması tam mânâsıyla görülür (genişlik kelimesi, kelime alanının darlığından dolayı kullanılmıştır). Bu makamda, bu kâmil kuşatmanın kaynağı olan Hazret-i Zat'a murâkabe edilir. Feyzin geliş yeri, birleşik halde bütün latîfelerdir.

Bu mertebenin yüceliği ve genişliği hakkında ne denebilir ki; Onun bir parçası Hakîkat-ı Kur'ân, diğer parçası Hakîkat-ı Kâ'be'dir. Bu yüce hakîkate eren tasavvuf yolcusu, namaz kılarken sanki bu geçici âlemden çıkar, ebedi âleme girer. Vâris olma yoluyla ona mi'rac sırrı elverir ve Allahu Teâlâ'nın âhirette görülmesine benzer bir hâl meydana gelir. Namaza başlarken kendini iki cihandan arındırıp ellerini kaldırarak dünya ve ahireti arkasına atar, "Allâhu Ekber" diyerek Yüce Sultân'ın huzûruna durur. O Yüceler Yücesi Zât'ın saygı ve korku uyandırıcı büyüklüğü ve ululuğu karşısında bir hiç olarak kendini kurbân eder ve anlatılması uzun sürecek olan, namazın tüm esaslarına ait sır ve hakîkatler ile şereflenir. Bu zamanda ona (o namaz kılana) kâmil anlamda;

"الإِحْسَانُ أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ، فَإِنْ لَمْ تَكُنْ تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ "

(El-ihsânu en ta'büdallahe keenneke terâhü fe in lem tekûn terâhü feinnehû yerâke)

"İhsân, Allah'ı görür gibi ibadet etmendir. Sen O'nu göremesen de şüphesiz O seni görür" hadis-i şerifinin hakîkati elverir ve tecelli eder. Bu şerefli hâl ve bu yüksek rütbeye Peygamber Efendimiz (s.a.v);

"الصلوة معراج المؤمن"

(Essalâtü mi’râcü’l-mü’min)

"Namaz mü'minin mi'râcıdır" hadisiyle işaret buyurmuştur.

Ve yine Peygamber Aleyhisselâm; bu yüce makâmın tarifi mümkün olmayan yakınlığına;

"أقرب ما يكون العبد إلى الرب في الصلوة"

(Akrebü mâ yakûnü'l-abdü ile'r-Rabbi fi's-salâh)

"Kulun Rabbine en yakın olduğu an, namazda bulunduğu andır" sözüyle işaret etmiştir.

Kur'an-ı Kerîm'de de;

"وَاسْجُدْ وَاقْتَرِبْ"

(Vescud vakterib) (Dikkat! Secde âyeti)

"Secde et ve yaklaş" (Âlak, 96/19) âyet-i kerîmesi bu yakınlığı müjdelemektedir.

Maksudun yüzündeki perde, namazın dışında açılmaz (yani bu makama mahsus Zât tecellîsi, namazın dışında açılmaz). Eğer namaz olmasaydı, bu geçici hayatta o perde nasıl açılır; isteyeni istediğine, amaçlayanı amaçladığına hangi şey ulaştırabilirdi?... Âşıkların ve dertlilerin rahat ve huzûru ancak namazdadır. Nitekim; Peygamber (s.a.v) Efendimiz'in;

"ارحنی یا بلان"

(Erihna ya Bilal)

"Ey Bilâl! Beni râhatlat (yani namazı haber veren ezânı oku)" buyurması, bu mânâya işârettir.

Ve yine;

"قرة عيني في الصلاة"

(Kurretü ayni fi's salah)

"Namaz gözümün nurudur" hadis-i şerifi, bu arzudan bir parıltıdır.

Bilinmelidir ki:

Tasavvuf ehlinden büyük bir topluluk, Salât (Namaz) makamına eremeyişleri, onun hakîkat ve sırlarından haberdar olamayışları sebebiyle ıztıraplarının dinmesini zevk verici makamlardan beklemişler, dertlerinin devâsını "dönme ve sıçrama, kendinden geçme ve coşma" gibi hallerde aramışlardır... Eğer bunlara Hakîkat-i Salât'ın kemâlâtından azıcık bir şey koklatılsa ve hafif bir parıltı ulaşsa idi; sürekli olarak yaptıkları bu işleri bırakır, öyle bir şeye kalkışmaz ve ilgi duymazlardı.

Namaz, gerçi İslâm'ın şartlarının ikincisidir. Fakat; bütün ibâdetleri bünyesinde toplayan bir ibâdettir. Namaz, İslâm esasları içerisinde bir parça olmakla birlikte, bütün hükmündedir.

(İslâm'ın beş temel esâsının fazilet dereceleri şöyledir:

1- Kelime-i Şehâdet,

2- Namaz,

3- Zekât,

4- Oruç,

5- Hac.)

Namaz, Hak Teâlâ'ya yaklaştıran bütün amellerin en yücesidir. Allâh'ın Sevgilisi olan Peygamberimize mi'rac gecesinde bahşedilen bu yakınlık, bu geçici âlemde ancak namazda elvermiştir. Onun için;

لى مع الله وقت لا يسعنى فيه ملك مقرب ولا نبى مرسل

(Li meallâhi vaktün lâyeseuni fihi melekün mukarrebün vela nebiyyün mürsel)

"Allahu Teâlâ ile benim aramda öyle bir vakit vardır ki, o vakitte meydana gelen yüce hallerden ve sırlardan ne Allâh'a yakın bir melek ne de bir peygamber haberdar olamaz ve ona dayanamaz" hadis-i şerîfi, namazda mümkün olan bu has ve büyük âna işaret etmektedir.

Tasavvuf yolcularında meydana gelen "zevkler, coşkular, ilimler, anlayışlar, haller, makamlar, nûrlar, renkler, kararsızlıklar, kararlılıklar, nitelikli ve niteliksiz belirmeler..." hep namaz dışındadır. Namazın dışında olmalarının sebebi ise; kaynaklarının gölge ve misal olmasıdır. Belki namazın hakîkatine göre bu kaynakların vehim ve hâyal olmasıdır.

Namazın şuur ve hakîkatine eren bir kimse, yukarıda işâret edildiği üzere namaz kılarken sanki bu dünya hayâtından çıkıp ahiret hayâtına girer. Hiç şüphesiz asıldan, ahirete mahsus mertebeden (gölge şâibesi olmaksızın) tam anlamıyla haz ve nasib alır.

Hatırlatma:

Tasavvuf ehlinden bir topluluk, ayrılık üzerine kurulu hallerini artırdığını zannederek, "Namazın sonucu yoktur, oruç namazdan daha faziletlidir" demişlerdir.

Onlardan Muhyiddîn İbn-i Arabî (k.s): "Oruçta yiyip içmeyi bırakma vardır. Oruç tutan, Samedâniyyet (ihtiyaçsızlık) sıfatına bürünür. Namaz kılan ise, ayrılık makamındadır. Zirâ; o, âbidi ma'bud'undan uzak kılar." sözlerini söylemiştir.

Bu sözler, temeli aşırı mânevî coşku olan 'vahdet-i vücud' hâline göredir, 'velâyet-i suğra' (küçük velâyet) bahçesinin çiçeklerindendir. Bu sözler ve anlayışlar nerede, Hakîkat-i Salât (Namazın Hakîkati) makamı ve ona bağlı bulunan Hak Teâlâ'nın aslî yakınlığı ve hakîkî ma'rifeti nerede? Çok dikkat ve ibretle düşünmek gerek.