Namazın Sünnetleri

(Büyük İslâm İlmihâlinden)

Namazın sünnetleri, namazın vaciblerini tamamlar. Onlardaki noksanlıkları giderir ve sevabını arttırır. Sünnetlere riâyet ve devam etmek Allah'ın peygamberine sevgi alâmetidir. Bununla beraber bu sünnetleri terk etmek, namazı bozmaz ve tekrar kılınmasını gerektirmez. Fakat küçümsemeksizin kasten terk edilmesi bir hata ve mahrumiyettir. Ancak sünnetin hak görülmemesi, boş ve hikmetten uzak sayılarak küçümsenmesi, küfürdür. Yani böyle bir itikâd ve davranışa sahip kişi kâfir olur. Çün ki sünnet de şer'î hükümlerden ve esaslardan birisidir.

Namazın dışındaki ve içindeki başlıca sünnetler şunlardır:

1) Beş vakit namaz ve cum'a namazı için ezân okumak ve ikamet etmek (kamet getirmek) sünnettir.

Cemaatle yerine getirilen her farz namaz için ezân ve ikamet sünnettir.

Kazaya kalmış ve cemaatle kılınacak farz namazlar için de sünnettir. Cemaatle birçok kaza kılınacağı zaman bir ezan okunur ve her namaz için ayrı ayrı kamet getirilir.

Kendi evlerinde yalnız başına namaz kılacak erkekler için ezan ve ikamet müstehabdır.

Ancak yolcular ve cemaatle kılacaklar için ezân ve ikameti terk etmek mekruhtur.

Cuma günü şehirde bulundukları halde, özürlerinden dolayı cuma namazını kılamayanlara, öğle namazını kılarlarken ezân ve ikamet gerekmez.

Kadınlar için de ezân ve ikamet sünnet değildir.

2) İftitah (başlangıç) tekbirini alırken elleri yukarıya kaldırmak sünnettir. Erkekler ellerini, baş parmaklar kulak yumuşaklarına değecek kadar, kadınlar da parmaklarının uçları omuzlarına kavuşacak kadar ellerini göğüslerinin hizasına kaldırıp o vaziyette: "Allahü Ekber" derler. Ellerin içi kıbleye dönük bulunmalıdır. Birbirine karşı da bulunabilir.
(Üç İmam'a göre, erkekler de ellerini ancak omuzlarının hizasına kadar kaldırırlar.)

3) Tekbir için eller kaldırılırken zorlamaksızın parmak aralarının biraz açık bulundurulması sünnettir.

4) İmâm olan kimsenin, tüm tekbirleri ve rükûdan kıyama kalkarken;

" سَمِعَ اللّهُ لِمَنْ حَمِدَه "

"Semi'allahu limen hamideh" "Yüce Allah kendisine hamd edenin hamdini işitti." cümlesini ve namazın sonunda her iki tarafa vereceği selâmı kâfi ses yüksekliğinde, aşikâre okuması sünnettir.

Cemaatın da tüm tekbirleri ve rükûdan kalktıktan sonra;

" رَبَّنَاَلَكَ الْحَمْد "

"Rabbenâ lekel-hamd" "Ey Rabbimiz! Sana hamd olsun." cümlesini ve selâmı gizlice okumaları sünnettir.
Yalnız başına namaz kılan kimse rükûdan kalkarken "Semi'allahu limen hamideh" ve kalktıktan sonra "Rabbenâ lekel-hamd" cümlelerinin her ikisini de okur.

5) İlk tekbirden sonra namazın başında gizlice;

" سُبْحَانَكَ اَللّٰهُمَّ وَبِحَمْدِكَ وَتَبَارَكَ اسْمُكَ وَتَعَالٰى جَدُّكَ وَجَلَّ ثَنَآئُكَ وَلاَ اِلٰهَ غَيْرُك "

"Sübhânekallahümme ve bihamdik ve tebarekesmük ve teâlâ ceddük ve lâ ilâhe gayrük" "Ey Allah'ım! Seni tesbih ve tenzih ederim, sana hamd ve övgüde bulunurum. Senin kutsal ismin mübarektir. Senin azâmet ve celâlin pek yüksektir. Senden başka hak mâbud yoktur." veya "Allah'ım! Sen eksik sıfatlardan pak ve uzaksın. Seni dâima böyle tenzih eder ve överim. Senin adın mübarektir. Varlığın her şeyden üstündür. Senden başka ilâh yoktur." duâsının okunması sünnettir. Bunun ardından, Fatiha'dan önce yine gizlice Eûzu Besmele'nin;

" أَعُوذُ بِاللهِ مِنَالشَّيْطَانِ "الرَّجِيم. بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحيم "

"Eûzu billahi mine'ş-şeytâni'r-racîm. Bismillahirrahmânirrahîm" "Kovulmuş Şeytan'dan Allah'a sığınırım. Rahmân ve Rahîm Allah'ın adıyla..." okunması ve diğer rekâtlarda da Fatiha'dan önce sadece besmele çekilmesi ve Fatiha'ların sonunda "amîn" denilmesi sünnettir.

Burada imâm ile cemaat ve yalnız başına kılanlar arasında bir fark yoktur. Ancak cemaattakiler Fatiha'yı okumayacakları için "Eûzü Besmele" okumaları gerekmez.

"Amîn" sözünün manası, duâmızı kabul et, demektir.

Her rekâtta Fatiha'dan önce Besmele'yi okumak, sahih sayılan bir görüşe göre de vacibdir. Fatiha'dan sonra okunacak sûrelerin başlarında 'Besmele' okunmaz. Yalnız İmâm Muhammed'e göre, sessiz kılınan namazlarda bu sûrelerin başlarında da besmele okunur.

6) Namazda erkeklerin, göbeklerinin altında tutmak üzere sağ ellerini sol elleri üzerine koyup sağ ellerinin baş ve serçe parmakları ile sol bileklerini kavramaları ve kalan diğer üç parmaklarını kolun üzerine uzatmaları sünnettir. Kadınların da sağ ellerini sol elleri üzerine koyarak göğüsleri üzerinde bulundurmaları sünnettir.

7) Kıyamdan rükûa ve secdelere giderken;

" الله أكبر "

"Allahu ekber" "Allah en büyüktür" denilmesi, rükûdan kıyama kalkarken (doğrulurken)

 " سمع الله لمن حمده "

"Semiallahü limen hamideh" "Allah, kendisine hamd edeni işitir." denilmesi, secdeden kalkarken ve secdeye giderken "Allahü Ekber" denilmesi sünnettir.

8) Rükûda en az üç kere;

" سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ "

"Sübhanerabbiye'l-azîm" "Ey büyük Rabbim! Seni bütün noksan sıfatlardan tenzih ederim." denilmesi, secdede de en az üç kere;

" سُبْحَانَ رَبِّىَ ا'عْلَى "

"Sübhanerabbiye'l-a'lâ" "Ey Yüce Rabbim! Seni bütün noksan sıfatlardan tenzih ederim." denilmesi sünnettir.

9) Rükûda, erkeklerin ellerinin parmakları açık olacak şekilde elleriyle dizlerini tutmaları sünnettir.

Kadınlar rükûda parmaklarını açık tutmazlar ve dizlerini kavramazlar, ellerini dizleri üzerine koyarlar.

10) Bir özür yoksa, kıyamda iki ayağın arasını dört parmak kadar açık bulundurmak sünnettir.

11) Ka'de (Tahiyyâta oturuş) ve celse (secdeden doğrulup bekleme) hallerinde erkeklerin sol ayaklarını yere döşeyerek üzerine oturmaları ve sağ ayaklarını güçleri yettiğince kıbleye doğru dikmeleri sünnettir.

Kadınların da sol ayaklarını sağ taraflarına yatık bulundurarak oturmaları sünnettir. Bu oturuşa "Teverrük" denir.

12) Rükûda erkeklerin inciklerini (diz kapağından topuğa kadar olan kaval kemiğini) dik tutmaları, kadınların da dizlerini bükük bulundurmaları sünnettir. Bu halde erkeklerin sırtları düz bulunur. Kadınların sırtları ise yukarıya doğru meyilli olur.

13) Secdeye varılırken önce dizleri, sonra elleri, sonra yüzü (burnu ve alnı) yere koymak ve secdeden kalkılırken de önce yüzü, sonra elleri dizlerin üzerine koyduktan sonra dizleri yerden kaldırmak sünnettir. Buna güç yetmediği durumlarda, el ile yere dayanılarak da kalkılabilir.

14) Ka'delerde (Tahiyyâtlara oturuşlarda) ve celselerde (secdeler arasında) ellerin kıbleye yönelik olarak oyluklar üzerine konulup dizlerin tutulması sünnettir.

15) Farz namazların, vitir namazının ve müekked sünnetlerin sadece son oturuşlarında, gayr-i müekked sünnetlerle diğer nafilelerin her oturuşunda tahiyyâttan sonra Peygamber Efendimize salât ve selâm okumak sünnettir.

Salât ve selâm şöyledir:

" أَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَعَلٰى اٰلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلٰى اِبْرَاهِيمَ وَعَلٰى اٰلِ اِبْرَاهِيمَ اِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ "

"Allâhümme salli ‘alâ Muhammedin ve ‘alâ âli Muhammed. Kemâ salleyte ‘alâ İbrahîme ve ‘alâ âli İbrahîm. İnneke hamîdün mecîd." "Allah’ım! Muhammed’e ve Muhammed’in ümmetine (âilesine) rahmet eyle; şerefini yücelt. İbrahim’e ve İbrahim’in ümmetine(âilesine) rahmet ettiğin gibi. Şüphesiz övülmeye lâyık yalnız sensin, şân ve şeref sahibi de sensin."

" أَللّٰهُمَّ بَارِكْ عَلٰى مُحَمَّدٍ وَعَلٰى اٰلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلٰى اِبْرَاهِيمَ وَعَلٰى اٰلِ اِبْرَاهِيمَ اِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ "

"Allâhümme bârik ‘alâ Muhammedin ve ‘alâ âli Muhammed. Kemâ bârakte ‘alâ İbrahîme ve ‘alâ âli İbrahim. İnneke hamidün mecîd." "Allah’ım! Muhammed’e ve Muhammed’in ümmetine (âilesine) hayır ve bereket ver. İbrahim’e ve İbrahim’in ümmetine (âilesine) verdiğin gibi. Şüphesiz övülmeye lâyık yalnız sensin, şân ve şeref sahibi de sensin."

16) Bütün namazların son oturuşlarında salât ve selâmdan sonra iki tarafa selâm vermeden önce duâ edilmesi sünnettir. Bu duâ, Kur'an-ı Kerîm'in mübarek duâ ayetlerinden biri ile yapılmalı veya bunlara benzer bulunmalıdır. Kullardan istenebilecek şeyler hakkında duâ edilmesi câiz görülmemektedir. Meselâ: "Ya Rabbi! Bana şu kadar para ver" şeklinde duâ edilmez.

Namazların sonunda âdet edinilen duâlar:

" رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَ فِي اْلآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّار "

"Rabbenâ âtina fi'd dünya haseneten ve fi'lahireti haseneten ve kınâ azâbe'n-nar" "Ey bizim (Yüce) Rabbimiz! Bize bu dünyada da iyilik ve güzellik ver, âhirette de iyilik ve güzellik ver. Ve bizi cehennem ateşinden koru!"

" رَبَّنَا اغْفِرْ لِى وَ لِوَالِدَىَّ وَ لِلْمُؤمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ اْلحِسَاب "

"Rabbenâğfirlî ve li-vâlideyye ve lil-mü'minîne yevme yekûmü'l hisâb" "Ey bizim Rabbimiz! Beni, anamı ve babamı ve bütün mü'minleri hesap gününde (herkesin sorguya çekileceği günde) bağışla."

17) Namazların sonunda selâm verirken yüzün önce sağ, sonra sol tarafa çevrilmesi sünnettir.

18) Sütre edinilmesi sünnettir.

Şöyle ki: Sahra ve benzeri açık yerlerde namaz kılan kimse, önünden birinin geçme ihtimali varsa, secde yerinin önüne kaşlarının hizasına kadar en az bir arşın (68 cm.) eninde kalın veya ince bir ağaç diker. Dikilemiyorsa, boyunca uzatır veya önüne uzunlamasına böyle bir çizgi çizer. Enine yarım daire şeklinde bir çizgi çizilmesi de câizdir. Direk ve sandalye gibi şeyler de sütre işini görürler.

Cemaatle kılınan namazlarda sadece imâmın önünde sütre bulunması kâfidir. Namaz kılanın önünden geçilmesi edebe aykırıdır. Günah olduğu için bundan kaçınılması lazımdır. Namaz kılan kimse, önünden geçmek isteyeni engellemek için "Sübhanellah" diyebilir. Eli, gözü yahut başı ile hafifçe işaret edebilir. Sütrenin bulunması, namaz kılanın dağınık düşüncelerini kaldırıp ibâdet için toparlamasına ve kalbini bir çerçevede tutmasına yardımcı olur.