Namazın Vâcibleri

(Büyük İslâm İlmihâlinden)

Namazların farzları olduğu gibi, bir kısım vacibleri de vardır. Bu vacibleri yerine getirmekle namazın farzları tamamlanıp noksanları giderilmiş olur:

1) Namaza başlarken yalnız "Allah" ismi ile yetinmeyip büyüklüğü ifade eden "Ekber" sözünü de ilâve ederek "Allahü Ekber" demek vâcibdir.
2) Namazlarda "Fatiha Sûresi"ni okumak vacibdir. Üç İmâm'a göre ise, farzdır.
3) Namazlarda farz olan Kur'an okuyuşunun ilk iki rekâta bağlı kılınması vâcibdir. (Yani namazda Kur'an okumak farzdır. İlk iki rekâtta okunması ise vâcibdir.)
4) İlk iki rekâtın her birinde Fatiha'nın bir defa okunması yani tekrarlanmaması vâcibdir.
5) Fatiha'yı okunacak diğer sûre veya âyetlerden (zamm-ı sûrelerden) önce okumak vâcibdir.
6) Fatiha'ya başka bir sûre veya bir sûre yerini tutacak kadar âyet ilâvesi vâcibdir.

Şöyle ki: Farz namazların ilk iki rekâtlarında Fatiha'dan sonra başka bir sûre veya bir sûreye denk miktarda âyet okunması vacibdir. Vitir namazı ile nafile namazların her rekâtında Fatiha'dan sonra bir sûre veya ona denk miktarda âyet okunması da vâcibdir. (Mesela: En kısa sûre, üç âyetten oluşan Kevser Sûresi olduğuna göre, zamm-ı sûre olarak en az bu sûre uzunluğunda bir âyet okunması kâfidir.)
(Fatiha'ya başka bir sûre veya âyet eklenmesi Üç İmâm'a göre sünnettir.)

7) Tek başına namaz kılan bir kimse, sabah, akşam ve yatsı namazlarını dilerse âşikare, dilerse gizli bir okuyuşla kılar. Geceleyin kılacağı nafile namazlarda da hüküm böyledir. Fakat öğle ile ikindi namazlarında ve gündüz kılacağı nafile namazlarda gizli olarak okuması vâcibdir.

8) Âşikâre okumak vâcib olan namazlar:

– Cum'a ve bayram namazları,

– Cemaatle kılındığında, sabah, vitir ve terâvih namazlarının her rekâtı,

– Akşam ve yatsı namazlarının ilk iki rekâtı,

Gizli okumak vâcib olan namazlar:

– Öğle ile ikindi namazlarının bütün rekâtları,

– Akşam ve yatsı namazlarının ilk iki rekâttan sonraki rekâtları.

9) Vitir namazında kunut (duâ) okumak ve kunut tekbiri almak vacibdir. Bu, İmâm-ı Âzam'a göredir. İki imama (İmâm Ebû Yusuf ve İmâm Muhammed'e) göre ise, bunlar sünnettir.
10) Kazaya kalan bir namaz, gündüzün cemaatle kılındığı takdirde, eğer sabah namazı gibi aşikâre kıraat yapılması gereken bir namaz ise, yine aşikâre kıraat yapılır. Gizli kıraat yapılması gereken bir namaz ise, gizli kıraat yapılır. Tek başına namaz kılan ise, aşikâre kıraat yapılması gereken bir namazı kaza ederken dilerse aşikâre, dilerse gizli okuyabilir. Bir rivâyete göre de, gündüz kaza edeceği herhangi bir namazda gizli okuması vacibdir; gizli veya aşikâre okuma serbestisi yoktur.
11) Secde ederken yalnız alınla yetinmeyip, alınla beraber burnu da yere koymak vacibdir.
12) Üç ve dört rekâtlı namazlarda birinci oturuş vacibdir.
13) Namazların her oturuşunda teşehhüdde bulunmak (Tahiyyâtı okumak) vacibdir.
14) Namaz içinde okunan secde ayetinden dolayı tilâvet secdesi yapmak vacibdir.
15) İki bayram namazının her iki rekâtında üçer ziyâde (fazla) tekbir vacibdir. Bu namazların birinci rekatlarındaki rükû ve secde tekbirleri sünnettir. İkinci rekatlarının rükû tekbirleri ise, vacib olan ziyâde tekbirlere yakın olduğu için onlar da vacibdir.
16) Namazların farzlarında sıraya riâyet edilmesi, iki farz arasına, farz olmayan bir şeyin girmesine meydan verilmemesi vacibdir. Farz olan kıyamdan (ayakta duruştan) sonra rükûa gidilmesi, rükûdan sonra da secdeye varılması gibi...
17) Vaciblerin her birini yerinde yapmak ve sonraya bırakmamak vacibdir. Kur'an okuduktan sonra bir mikdar bekleyip sehven düşünceye dalmak ve sonra rükûa varmak gibi.
18) Namazların sonunda selâm vermek. Yüzü, önce sağ sonra sol tarafa çevirerek "Es-Selâm" demek vacibdir. "Es-selâmu aleyküm ve rahmetullah" (Selâm ve Allah'ın rahmeti üzerinize olsun) denilmesinin vacib olduğu açık olarak belirtilmemiştir (bazı yerlerde "aleyküm ve rahmetullah" kısmını söylemenin sünnet olduğu yazılmaktadır).
Bir görüşe göre, sol tarafa selam verilmesi sünnettir. Namazdan çıkılması ise, bütün imamlara göre yalnız bir selâm ile olur, bununla namaz biter. Artık bu selâmı vermiş olana uyulmaz. Meşhur olan görüş budur.