Namazlar arasındaki fark, kılanlar arasındaki farka bağlıdır.

Resulûllah (s.a.v) Efendimiz'in buyurduğu:

– «Namaz, ancak kalb huzuru ile olur.»

Bu kalb huzurunun elde edilebilmesi için namazın farz, vacib, sünnet ve müstehablarının yerine getirilmesinde bir gevşeklik olmamalıdır. Bu Fakire göre; bu dört hususun dışında namazın tam ve mükemmel olmasını etkileyecek beşinci bir şey yoktur.

Burada şöyle bir soru çıkabilir:

– Namazın tamam olması ve kemâli, sadece anlatılan bu dört şeye bağlı olduğuna göre; başta bulunan ile sona ulaşmış olanın (mübtedi ile müntehinin), hatta avam halkın namazları arasındaki fark nedir? Zira onlar da bu emirleri yerine getirerek namazlarını kılarlar.

Bunun için verilecek cevap şudur:

– Burada fark, amel yönünden değil; ameli işleyen yönündendir. Zira amel aynıdır; sevâbının farklı olması, amel edenlerin farklı olmalarındandır. O kadar ki: Bir ameli herhangi bir kimsenin işlemesi ile sevilen (mahbub) ve makbul bir kimsenin işlemesi arasındaki sevâb farkı kat kat olur.

Bir ameli işleyenin kadri yüce olursa, onun amelinin mükâfatı da bol olur. Bu mânâda, şöyle demişlerdir:

– İrfan sahibinden gelen riyâya yakın amel, müridin ihlâsla yaptığı amelden daha faziletlidir.

Bu sebepledir ki, Hazret-i Sıddık (r.a) Resulûllah (s.a.v) Efendimiz'in yanılmasını (sehvini) taleb ederdi. Şuna inanırdı ki: Onun yanılarak yaptığı, kendisinin yanılmadan yaptığından daha faziletlidir. Bu nedenle şöyle derdi:

– "Keşke ben, Muhammed'in bir sehvi olaydım."

Bu haliyle tamamen, Resulûllah (s.a.v) Efendimiz'in bir yanılması olmayı temenni ederdi. Şuna da inanırdı ki: Kendisinin tam olan amelleri, kemâl üzere olan halleri, Resulûllah (s.a.v) Efendimiz'in ameldeki yanılmasından daha noksandır. Bu sûretle tam bir temenni ile istedi ki: Tüm sevaplarının derecesi, Resulûllah (s.a.v) Efendimiz'in bir yanılma derecesi gibi olsun.

Resulûllah (s.a.v) Efendimiz'in yanılmasına bir misal; dört rekâtlı farz namazların iki rekâtının sonunda selâm vermesidir.

Nitekim, bir rivâyette şöyle anlatılmıştır;

Sona ulaşanın yani müntehinin namazına dünyalık netice ve semere gerekse dahi, âhirette alacağı bol ecir vardır. Ama başta olanın yani mübtedinin ve avam halkın namazı böyle değildir.

Bir mısra:

Arştaki ile yerdeki nasıl nisbet edilir?

"İrfan sahibinden gelen riyâya yakın amel, müridin ihlâsla yaptığı amelden daha faziletlidir." cümlesi bir mektupta şu şekilde izah edilmiştir:

Büyük zatlardan biri şöyle dedi:

– İrfan sahiplerinin gösterişi, müridlerin ihlâsından hayırlıdır.

Onların gösterişi, taliplerin kalblerini Yüce Sultan Mukaddes Hakkın zatına cezb etmek içindir. Böyle olunca, zarurî olarak, onların gösterişi, müridlerin ihlâsından daha faziletli olur. Ayrıca, irfan sahiplerinin amelleri, amelleri yapmakta kendilerine uyanlar için sebeb ve vasıtalar hükmündedir. Eğer irfan sahipleri amel işlememiş olsalar, talipler, amel işlemekten mahrum kalırlar. Onun için, irfan sahiplerinin gösterişi, ancak taliplerin kendilerine uyması için olmaktadır. Ve bu gösteriş: Aynen ihlâstır. Hatta ondan daha faziletlidir. Çün ki ihlâs, sahibinde kalmaktadır; ama bu zatların yaptıkları başkalarına da geçmektedir.

Ancak; vehim sahipleri, bu anlatılandan zannetmeye ki: İrfan sahiplerinin işlediği amel, yalnız taliplerin uyması içindir. Ve, kendilerinin amele ihtiyaçları yoktur. Böyle bir şeyden Allah'a sığınmak gerek. Çün ki böyle bir anlayış, dinden çıkmaktır, zındıklıktır.

Amellerin lüzumlu olmasında, irfan sahibi ile talip aynıdır; bu hususta, hiç kimsenin bir ayrıcalığı yoktur.

Bu konuda anlatılacak esas mânâ şudur: İrfan sahiplerinin amellerinde, taliplere fayda düşüncesi zaman zaman olur. Bu faydalanma da onlara uymaya bağlıdır. Bu itibarla, onların amellerine; "gösteriş" ismi vermişlerdir.

Bu arada bir mikdar, müntehinin kıldığı namazın özelliklerinden anlatalım ki; bu namazla diğerlerinin namazı kıyaslanabilsin:

Sona ulaşmış olan bir kimse, bazı zamanlar; namazda Kur'an okurken, selâm verirken ve tekbirlerde dilini Hazret-i Musa'nın (a.s) ağacı gibi bulur. Kuvvelerini ve uzuvlarını âletlerden ve vasıtalardan başka bir şey olarak görmez.

Bazen de, bâtınının ve hakikatinin; bütünüyle zâhirinden ve sûretinden kopmuş olduğunu görür. Bu şekilde gayb âlemine katılır. Böylece kendisine keyfiyeti meçhul olan bir nisbet (huzûr) hâsıl olur. Ama namazdan çıkınca, yine eski haline döner.

Bu arada, başta bulunanla sona ulaşanların namazları arasındaki farkın ne olduğu sorusuna cevap olarak şöyle de diyebiliriz:

– Anlatılan dört vazifeyi kemâl üzere yerine getirmek, ancak sona ulaşmış olanların nasibidir. Ama başta olan ve avamdan sayılan kimseler, onları kemâl üzere yerine getirmekten uzaktırlar. Mümkün olan bir şey olsa da bunu başarmaları zordur.

Bir âyet-i kerime meâli;

"وَإِنَّهَا لَكَبِيرَةٌ إِلاَّ عَلَى ٱلْخَٰشِعِينَ"

– «Bu, zordur; ancak huşûu olanlara değil..» (Bakara, 2/45)