MEVZUU:
Kur'an ayetlerinden bazı kudsi kelimeleri anlamak beyanındadır.
NOT:
İmam-ı Rabbanî Hz. bu mektubu, Mir Muhibbüllah'a yazmıştır.
***
Daha önce, Kur'an cümlelerinden bazılarında tereddüd hâsıl oldu. Onların tatbikinden aciz kaldım. Allah'ın inâyeti ile, o vesveselerin def'inde nefsime şöyle demekten başka çâre bulamadım:
– Gerçekten sen, bu Nazm-ı Kur'anî'nin Allah kelâmı olduğunu biliyor ve inanıyor musun, yoksa inanmıyor musun?
Şayet inanmıyorsan, bahis dışısın ve kâfirsin... Eğer inanıyorsan, kusur senin anlayışındadır; Kur'an'ın nazmında değil. Zira, yerin ve semaların yaratıcısı Halik'ın kelâmıdır. Akılları ve idraki yaratan zatın kelâmıdır.
Vakta ki, yüce Sultan Hakkın fazlı ile Allah kelâmının hakikatına iman hâsıl oldu; o vesveseler dahi, izmihlale uğradı; kaybolup gitti. Tereddüdden dahi necat buldum.
Şu anda ise, Allahu Teâlâ'nın fazlı ile iş o dereceye ulaştı ki, Kur'an nazmından yana, bir yerde benim için, idrak kusurundan dolayı bir tereddüd mecali olsa, o yer Kur'an'a imanın artmasına sebep olmaktadır. Yine bu tereddüd, Kur'an'da icazın (vecizliğinin, as sözle çok mânâ anlatmasının, benzerini yapmakta insanı aciz bırakmasının) zuhuruna sebep olmaktadır.
Şimdi, ondaki icaz bölümlerinin muğlak yanlarını tasavvur ediyorum. Bu müşkil cihetleri dahi, tam manası ile olsa bir belağate ve fesahate hamlediyorum ki, beşer onları anlamaktan yana acizdir. Şunun için ki, o, icazın da ihtisarın da (icmâl etmenin, sözün kısaltılmasının da) ötesindedir.
Kur'an'ı anlamamakta hasıl olan iman, onu anlamakta yoktur. Zira onu anlamamakta, icaz yolunun inkişafı (aciz bırakan mucizeliğinin açığa çıkması) bulunmaktadır; halbuki böyle bir şey anlamak suretinde yoktur.
Sübhan Allah... Ne hikmettir ki, Kur'an'ı anlamamak, bir kavmin dalâletine ve Allah'ın kelâmını inkâr etmelerine sebep olurken, bir başka kavmin dahi Kur'an'a imanda kemâline sebep olmaktadır; onları hidayete götürür. Onunla bazılarına hidayet verirken, bazılarını da dalâlete düşürür.
Rabbimiz, katından bize rahmet ver; işimizde bizim için muvaffakiyet hazırla...
Vesselâm.