Bu mektup, yine Seyyid Mahmud’a yazılmış olup Allahü teâlâdan başka bir şey düşünmemeyi bildirmektedir:

Hak teâlâ, hepimizi her an kendinin esiri olmak şerefine kavuştursun! Hakiki kurtuluş, O’na esir olmak, tutulmaktır. O’ndan başka bir şey düşünmemek, hatıra bir şey getirmemek; büyüklerimizin yolunda pek kolay hasıl olmaktadır. Hatta bu yolun büyüklerinden birkaçı kırk gün çile çekmiş, kırk gün sonra hatırlarına dünya düşünceleri gelmez olmuştur.

Hâce-i Ahrâr “kaddesallahü teâlâ sirreh” buyurdu ki: “Yok edilmesi lazım gelen dünya düşünceleri, daima Allahü teâlâ ile olmaya mani olan düşüncelerdir. Yoksa bütün düşünceleri yok etmek lazım değildir.” Bu büyüklerin sevgisi ile dolu olan bir derviş [yani İmâm-ı Rabbânî “kuddise sirruh”], “Rabbinin nimetlerini say!” emrine uyarak kendi hâlini şöyle bildirir ki: Kalpten düşünceler o kadar yok olmuştur ki mesela bu kalbin sahibi Nuh aleyhisselamın ömrü kadar [yani peygamberliği zamanı olan dokuz yüz elli (950) sene] yaşasa, bu kadar zamanda kalbine bir düşünce gelmez. Bunun için uğraşmasına lüzum olmaz. Çünkü uğraşmakla olan şey devamlı olmaz. Belki kalbine bir düşünce getirmek için senelerle uğraşsa getiremez.

Çile çekmek, uğraşmak demektir. Uğraşmak tarikatta olur. Hakikat ise güçlük çekmekten, uğraşmaktan kurtulmaktır. (Yâd-ı gird) tarikatta olur, (Yâd-ı dâşt) hakikattedir. Düşüncelerin yok edilmesi uğraşmakla olursa devam edemez. On gün, kırk gün bir yerde kapanıp çile çekmekle düşünceler devamlı yok edilemez ve Allahü teâlâ ile beraberlik devamlı olamaz. Çünkü uğraşmak tarikatta olur. Tarikatta kazanılanlar ise devamlı olamaz, tükenir. Hakikatte devam bulunmasına sebep, hakikatte uğraşmak olmadığı içindir. Uğraşmak bulunan bir mertebede salike dünya düşüncesi gelince Allahü teâlâya olan teveccühü, bağlılığı bozar. Bu yolun başında bulunan saliklerde hasıl olan devamlı teveccüh başkadır. Yukarıda bildirilen devamlı teveccühe (Yâd-ı dâşt) denir ki en yüksek mertebedir. Hâce Abdülhalık-ı Goncdevânî “kuddise sirruh” buyurdu ki: “Yâd-ı dâşttan sonra mertebe yoktur, ötesi cehalettir.”

Tasavvuf hâllerini anlatmaya sebep, bu yolun talebesini teşviktir. Evet, bu yola inanmayanın bu yazılara boş laf diyeceğini biliyoruz. Bazılarına doğru yolu gösterir, bazılarının da büsbütün sapıtmasına sebep olur. Farsça iki beyit tercümesi:

Masal diye okuyan için masaldır,
Kıymetini anlayana tükenmez hazinedir.
Nil nehri çingeneye kan göründü,
Musa aleyhisselama ise saf sudur.

Abdulkadir Akçiçek Tercümesi