"Bu mektup, Kılınç Han’ın oğlu Kılıçullah’a yazılmış olup kaçınması ve yapılması lazım gelen şeyleri bildirmektedir:

Allahü teâlâ, Muhammed Mustafa’nın “aleyhissalâtü vesselâm” parlak olan yolunda yürümekle şereflendirsin! Yavrum! Bu dünya imtihan yeridir. Dünyanın görünüşü yalancı yaldızlarla süslüdür. Kötü kadına benzer. Yüzünü saçlar, kaşlar, ben ile boyamışlardır. Görünüşü tatlıdır. Taze, güzel, körpe sanılır; fakat aslında güzel koku sürülmüş bir ölü gibidir. Sanki bir leştir ve böcekler, akrepler dolu bir çöplüktür. Su gibi görünen bir seraptır. Zehirlenmiş şeker gibidir. Aslı haraptır, elde kalmaz. Kendini sevenlere, arkasına takılanlara hiç acımayıp en kötü şeyleri yapar. Ona tutulan akılsızdır, büyülenmiştir. Âşıkları delidir, aldatılmıştır. O’nun görünüşüne aldanan, sonsuz felakete düşer. Tadına, güzelliğine bakan nihayetsiz pişmanlık çeker. Server-i kâinat, Habib-i Rabbü’l-âlemîn “aleyhi ve alâ âlihissalevât vettehıyyât” buyurdu ki: (Dünya ile ahiret birbirinin zıddıdır, birbirine uymaz. Birini razı edersen, öteki gücenir). Demek ki bir kimse dünyayı razı ederse, ahiret ondan gücenir. Yani ahirette eline bir şey geçmez. Allahü teâlâ bizi ve sizi dünyaya düşkün olmaktan ve dünyayı ele geçirmek için insanlık vazifelerini çiğneyenleri sevmekten muhafaza eylesin!

Yavrum! Bu pek kötü olduğunu anladığın dünya nedir biliyor musun? Dünya; seni Allahü teâlâdan uzaklaştıran şeyler demektir. Kadın, çocuk, mal, rütbe, mevki düşüncesi Allahü teâlâyı unutturacak kadar aşırı olursa dünya olur. Çalgılar, oyunlar, "malayani" ile yani faydasız, boş şeylerle vakit geçirmek; hep bunun için dünya demektir. Ahirete faydası olmayan ilimler, dersler de hep dünyadır. Hesap, hendese [yani matematik ve geometri], astronomi, mantık; eğer Allahü teâlânın gösterdiği yerlerde kullanılmazsa [yani kâfirlerle mücadele ve onlardan üstün olmak için ve insanlara hizmet etmek için kullanılmazsa] bunlarla uğraşmak boşuna vakit öldürmek olur ve dünya olur. Bu bilgileri bütün derinliği ile, incelikleri ile okumak yalnız başına işe yarasaydı; eski Yunan felsefecileri saadet yolunu bulur, ahiretteki ebedî azaptan kurtulurlardı.

Peygamberimiz “aleyhissalâtü vesselâm” buyurdu ki: (Bir kimsenin malayali ile, yani faydasız şeylerle uğraşması, boş vakit geçirmesi, Allahü teâlânın onu sevmediğine işarettir!)

Ne varsa güzel, Allah sevgisinden başka,
Hepsi cana zehirdir, şeker bile olsa.

Yıldızlarla uğraşmak, yani astronomi ilmi, namaz vakitlerini anlamaya yarar demişlerdir. Bunun manası; namaz vakitlerinin bilinmesine yarayan ilimlerden biri de ilm-i nücûmdur demektir. Yoksa kozmografya bilinmezse namaz vakitleri anlaşılamaz demek değildir. Astronomiden haberi olmayan çok kimseler vardır ki namaz vakitlerini bu ilimleri bilenlerden daha iyi anlar. Mantık, hesap ve diğer lise dersleri hep böyle olup bunların hepsi İslamiyet’in gösterdiği yerlerde kullanılırsa ve ilm-i kelam da İslamiyet’in tek saadet ve medeniyet yolu olduğunu ispat etmek için kullanılırsa caiz olur [ve çok sevap olur].

Mubah olan şeyleri yapmak, vaciplerin, farzların yapılmasına mani olursa bunlarla uğraşmak yine mubah olur mu olmaz mı? Elbet olmaz! İnsaf etmek lazımdır. Dini, imanı, farzları, haramları öğrenmeden önce lise bilgileri ile uğraşmak da bu zarurî bilgileri öğrenmeye mani olmaktadır.

Yavrum! Hak teâlâ sana çok lütuf ve ihsan ederek bu genç yaşta tövbe etmekle ve İslam âlimlerinin yolunda bulunan birinin sohbetine kavuşturmakla şereflendirmişti. Bilemiyorum ki nefis ve şeytanın ve din bilgisi olmayan kötü arkadaşların arasında o temiz hâlde kalabildin mi? Din düşmanları her yoldan gençleri aldatmaya uğraşırken değişmeden akıntıya karşı durmak kolay değildir. Gençlik zamanıdır. Para bol, nefsin her arzusunu yerine getirmek kolay ve arkadaşların çoğu da uygunsuz! Farsça beyit tercümesi:

Canım, yavrum! Sana sözüm yalnız şudur:
Körpeciksin, yolun da çok korkuludur.

Kıymetli oğlum! Mubahların fazlasından sakınmalısın. Mubahları lüzumu kadar kullanmalısın. Bunları da Allahü teâlâya kulluk etmek niyeti ile yapmalısın. Mesela bir şey yerken Allahü teâlânın emirlerini yerine getirmek için kuvvetlenmeye, giyinirken avret yerini örtmeye ve soğuktan, sıcaktan korunmaya niyet etmeli ve her mubah için  gerekli niyetler yapmalıdır. Büyüklerimiz azimet ile hareket etmiş, ruhsattan elden geldiği kadar kaçınmıştır. Mubahları zaruret miktarı kullanmak da azimettir. Bu devlet, bu nimet ele geçmezse mubahlardan dışarı çıkmamalı; haram ve şüphelilere taşmamalıdır. Allahü teâlâ kullarına çok merhamet ve ikram ederek mubah olan şeylerle zevklenmeye izin vermiştir. Pek çok şeyi mubah etmiştir. Helal olan bu sayısız zevkleri, lezzetleri bırakıp da haram edilen birkaç zevke sapmak Allahü teâlâya karşı ne kadar edepsizlik olur. Hem de haram ettiği lezzetleri daha fazlası ile mubahlarda da yaratmıştır. Helal olan çeşit çeşit nimetlerin zevkleri bir yana; insanın işinden, Rabbinin razı olmasından daha büyük zevk olur mu? Bir kimsenin işini efendisinin beğenmemesinden daha büyük cefa, sıkıntı olur mu? Cennet’te Allahü teâlânın razı olması Cennet nimetlerinden daha tatlıdır; Cehennem’dekilerden Allahü teâlânın razı olmaması Cehennem azaplarından daha acıdır.

Biz kuluz. Sahibimizin emrindeyiz. Başıboş değiliz. Her istediğimizi yapmaya serbest değiliz. İyi düşünelim! Uzağı gören akıl sahibi olalım! Kıyamet günü utanmaktan, pişman olmaktan başka ele bir şey geçmez. Gençlik çağı kazanç zamanıdır. Mert olan bu vaktin kıymetini bilip elden kaçırmaz. İhtiyarlık herkese nasip olmaz. Nasip olsa da rahat, elverişli vakit ele geçmez. Vakit de bulunsa kuvvetsizlik, halsizlik zamanında yarar iş yapılamaz. Bugün her vaziyet elverişli iken, ananın babanın varlığı büyük nimet iken, geçim derdi olmayıp fırsat elde iken, güç kuvvet yerinde iken hangi özür ile, hangi sebeple bugünün işi yarına bırakılabilir? Peygamberimiz “sallallahü aleyhi ve sellem”: (Yarın yaparım diyen helak oldu, ziyan etti) buyurdu. Eğer dünya işlerini yarına bırakırsan ve bugün hep ahiret işlerini yaparsan güzel olur; fakat bunun aksini yaparsan çok çirkin olur.

Gençlik zamanında insanı üç din düşmanı olan nefis, şeytan ve kötü insanlar aldatmaya uğraşmaktadır. Bunlar karşısında az bir ibadet pek kıymetli olur. İhtiyarlıkta yapılan bundan kat kat fazla ibadetlerin bu kadar kıymeti olmaz. Düşman hücum ettiği zaman askerin ufak bir hareketi çok kıymetli olur; sulh zamanında yapılan büyük talimlerin, manevraların bu kadar kıymeti olmaz.

Oğlum, bütün varlıkların hülasası, özü olan insan; eğlence için, oyun için, yiyip içmek, gezmek, yatmak, keyif sürmek için yaratılmadı. Kulluk vazifelerini yapmak için, Rabbine itaat, tevazu, kuvvetsizliğini, ihtiyacını göstermek, O’na sığınmak ve yalvarmak için yaratıldı. Muhammed aleyhisselamın bildirdiği ibadetlerin hepsi insanlara faydalı şeylerdir. İnsanlara yaradığı için emredilmiştir; yoksa hiçbir ibadetin Allahü teâlâya faydası yoktur. Candan teşekkür ederek minnet ile ibadet yapmalı; tam teslim olarak emirleri yapmaya ve yasaklardan kaçınmaya çalışmalıdır. Allahü teâlâ hiçbir şeye muhtaç olmadığı hâlde kullarını emir ve yasaklar vermekle şereflendirdi. Her şeye muhtaç olan biz kulların bu büyük ihsana bol bol teşekkür etmemiz, bunun için de emirlere yapmaya candan sarılmamız lazımdır.

Ey Oğlum! İyi biliyorsun ki dünyada biri mevki, rütbe sahibi olsa, emrinde bulunanlardan birine mühim bir vazife verse; bu vazifenin yapılmasında emir verene de fayda olduğu hâlde bu işçi bu vazifeye ne kadar çok ehemmiyet ve kıymet verir. Bu vazifeyi "bana büyük bir zat verdi" diye övünür ve seve seve, zevk ile yapmaya çalışır değil mi? Yazıklar olsun! Allahü teâlânın büyüklüğü, yüksekliği bu kimsenin büyüklüğü kadar değil midir de İslam dininin istediklerini yapmaya böyle çalışılmıyor?

Utanmak lazımdır. Gaflet uykusundan uyanmamız lazımdır. Allahü teâlânın emirlerini yapmamak iki sebepten ileri gelir:
1- Allahü teâlânın emirlerine, yasaklarına inanılmamıştır.
2- Allahü teâlânın emirlerine ehemmiyet vermemektir. Bu emirlerin büyüklüğünü; mevki, kumanda sahibi kimselerin büyüklüğünden aşağı görmektir. Her iki sebep ile de ibadet etmemenin şenaatini, çirkinliğini düşünmemiz lazımdır.

Ey evladım! Yalancılığı çok defa görülmüş olan birisi, "Düşman bu gece filan yerden baskın yapacak" dese; idareciler, akıllılar karşı koyma güçlerini düşünmez mi? O kimsenin yalancı olduğunu bildikleri hâlde, tehlike bulunan işlerde ihtiyatlı, tedbirli, uyanık bulunmak lazımdır demezler mi? Muhbir-i sadık yani hep doğru söyleyici, doğruluğu ile şöhret bulmuş “aleyhissalâtü vesselâm” tekrar tekrar, açıkça ahiretin sonsuz azaplarını bildiriyor. Buna inanmıyorlar; inanılsa da tedbir, kurtulma çaresi düşünmüyorlar. Hâlbuki Muhbir-i sadık kurtuluş yolunu da göstermektedir. O hâlde Muhbir-i sadıkın sözlerine bir yalancının sözleri kadar kıymet vermemek nasıl bir imandır? "İmanım var" demek, "Müslüman’ım" demek insanı kurtarmaz. Kalbin inanması, yakîn hasıl etmesi lazımdır. Hâlbuki yakîn nerede? Zan bile yok, belki vehim bile değil. Çünkü tehlikeli zamanlarda vehmedilen şeye karşı da tedbir almak akıl icabıdır.

Hucurat suresi on sekizinci ayetinde mealen, (Allahü teâlâ yaptıklarınızı hep görmektedir) buyurulduğu hâlde haramları yapıyorlar. Hâlbuki herhangi bayağı bir kimse bu çirkin işleri görecek olsa, belki görmek ihtimali olsa yapmaktan vazgeçerler. Bu hâlin iki sebebi olabilir: Ya Allahü teâlânın verdiği habere inanmıyorlar yahut da Allahü teâlânın görmesine ehemmiyet vermiyorlar. Haramları bu iki sebep ile işlemek imanı mı gösterir, kâfir olmayı mı gösterir?

Yavrum, yeniden imanını tazelemelisin! Peygamberimiz “aleyhissalâtü vesselâm” buyurdu ki: (Lâ ilâhe illallah diyerek imanınızı yenileyiniz!) Sonra Allahü teâlânın razı olmadığı işlerinden tövbe etmelisin. Yasak ettiği, haram eylediği şeylerden sakınmalısın. Beş vakit namazı cemaat ile kılmalısın. Gece namaz kılabilirsen, teheccüde kalkabilirsen büyük saadet olur.

Zekât vermek de İslam’ın beş şartından biridir. Zekât vermek elbette lazımdır. Zekâtı kolayca verebilmek için altından, gümüşten ve ticaret eşyasından fakirlerin hakkı olan kırkta biri senede bir kere [mesela her Ramazan-ı Şerif ayında] zekât niyeti ile ayrılıp saklanır. Bütün sene içinde istediği zaman zekât vermesi caiz olanlardan dilediğine verir. Her verişte ayrıca zekât için niyet etmeye lüzum yoktur; ayırırken bir kere niyet etmek yetişir. Herkes fakirlere ve zekâttan hakkı olanlara bir senede ne kadar vereceğini bilir; buna göre zekâtından ayırıp saklar. Ayırırken niyet etmezse fakirlere verdikleri zekât olmaz, nafile sadaka olur. İşte böylece hem zekât verilmiş olur hem de her zaman muhtaçlara yaptığı yardım yerini bulur. Bir sene içinde fakirlere yaptığı yardım zekât için ayrılandan az olursa artan zekâtı yine kendi malından ayrı saklamalı, gelecek sene ayrılacak olan zekât ile karıştırıp vermelidir. Her sene böyle ayırıp yavaş yavaş vermek caizdir. Yavrum! İnsanların nefsi bahildir, cimridir, tamahkârdır. Allahü teâlânın emirlerini yapmamakta inatçıdır. O’nun için biraz aşırı yazdım. Yoksa malı da, canı da, mülkü de hep O vermiştir. O’nun verdiğine el uzatmaya kimin hakkı vardır? O hâlde zekâtı ve öşrü seve seve vermek lazımdır.

Her ibadeti seve seve yapmalıdır. Kul hakkına dokunmamaya, hakkı olanları ödemeye titizlikle çalışmalıdır. Üzerimizde kimsenin hakkı kalmamasına çok dikkat etmeliyiz! Hakkı dünyada ödemek kolaydır; nezaket ile, yumuşaklıkla haktan kurtulmak mümkün olur. Fakat ahirette iş böyle değildir; orada hak altından kurtulmak çok güçtür, çaresi bulunmaz.

İslamiyet’i, dinini iyi bilen ve ahireti düşünen doğru âlimlere sorup öğrenmelidir. Böyle mübarek insanların sözleri ve kitapları tesirli olur. Bunların nefeslerinin bereketi ile sözlerini yapmak kolay olur. Doğru âlim, güvenilir kitap bulunamayan yerlerde bu gibilerden ancak çok lüzumlu şeyler sorulabilir; vaazları, nutukları dinlenmez.

Ey oğlum! Bizim gibi fakirlerin yukarıda tarif ettiğimiz alçak dünya düşkünleri ile ne işimiz vardır ki onların gidişlerinin iyiliğine, kötülüğüne karışalım? Allahü teâlânın Peygamberi “s.a.v” lazım olan nasihatleri açıkça bildirmiş, söylenmedik bir şey kalmamıştır. Fakat bu yavru bu fakirlere gelip nasihat ve yardım istemiş olduğu için bu yavrunun nasıl, ne yolda bulunduğu sık sık kalbe gelmektedir. Bu bağlılık bu satırların yazılmasına sebep olmuştur. Evet, bu yavrunun böyle sözleri çok işitmiş olduğunu biliyorum; fakat yalnız işitmekle bir şey kazanılmaz, duyduklarını, öğrendiklerini yapmak lazımdır. Bir hasta ilacını öğrenebilir; fakat ilacı kullanmadıkça iyi olamaz. İlacı bilmek onu iyi edemez. Bütün peygamberlerin “aleyhimüsselâm” ve âlimlerin “rahimehümullah” milyonlarca sözleri ve binlerce kitapları hep işlemek içindir. Bilmek kıyamette faydalı değil, şefaatçi değil; azap yapılması için hüccet ve şahit olacaktır. Peygamber “s.a.v” Efendimiz buyurdu ki: (Kıyamet günü azabın en şiddetlisine, en kötüsüne düşecek olan, ilminin faydasını görmeyen, gidişi ilmine uymayan âlimdir).

Yavrum, o zamanki tövbenin, bağlılığın bir netice vermediğini sen de biliyorsun! Çünkü Allahü teâlâyı seven ve unutmayanlardan uzak kalman, o saadet tohumunun açılıp büyümesine mani oldu. Fakat o tohumun çürümemiş olması, bu yavrunun yetişmeye elverişli, nefis bir cevher olduğunu göstermektedir. O tövbenin, o bağlılığın bereketi ile Allahü teâlânın bu yavruyu er geç sevdiği, seçtiği yola kavuşturacağı ümit olunur. Her ne pahasına olursa olsun Allah yolunda bulunanlara olan sevgiyi elden kaçırmayınız! Bunlara sığınmak, bunlarla beraber olmak iştiyakını kalbinize yerleştiriniz! Bu büyüklere olan sevginiz sebebi ile Allahü teâlânın kendi sevgisini içinize yerleştirmesini ve kalbinizi bu dünya çerçöplerine bağlamaktan kurtarıp büsbütün kendisine çekmesini isteyiniz!

Aşk öyle bir ateştir ki yanarsa eğer,
Maşuktan başka her şeyi yakar, kül eder.

Hak’tan gayrıyı katletmek için (LÂ) kılıncı çek,
(LÂ) dedikten sonra bir şey kaldı mı bir bak.

(İLLALLAH)’tan başka ne varsa hepsi gitti,
Sevin ey aşk! Hakk’a ortak kalmadı, bitti.

Abdulkadir Akçiçek Tercümesi