"Bu mektup, Şeyh İdris-i Sâmânî’ye yazılmıştır. Tasavvuf yolunu ve beş latifeyi kısaca bildirmektedir:

Allahü teâlâya hamd olsun. O’nun sevgili Peygamberine ve temiz Âline ve Ashabının hepsine salât ve selâm olsun! Din ve dünya saadetiniz için dua ederim. Buradaki fakirlerin hâli çok iyidir, Allahü teâlâya hamd olsun. Allahü teâlâ size de selamet ve afiyet versin. Muhammed aleyhisselamın yolunda bulundursun! Hâllerinizi ve mevacidi, Mevlana Abdülmümin anlattı ve cevabını beklediğinizi de söyledi. Buyurmuşsunuz ki: “Yeryüzüne baksam yeri göremiyorum. Göğe baksam göğü bulmuyorum. Bunun gibi; Arş’ın, Kürsi’nin, Cennet’in, Cehennem’in var olduklarını bulamıyorum. Bir kimsenin önüne gitsem onun varlığını bilmiyorum. Kendi varlığımı da bilmiyorum. Allahü teâlânın varlığı sonsuzdur, O’nun sonunu kimse bulamamıştır. Tasavvuf büyükleri de buraya kadar haber verdiler. Buraya kadar ilerleyip daha ileri gidemediler. Bundan ilerisini bildirmediler. Siz de yükselmeyi buraya kadar biliyorsanız ve bu makamda iseniz sizin yanınıza gelmeyelim, sizi rahatsız etmeyelim. Yok eğer bundan daha yüksek bir makam varsa bize bildiriniz de bu fakir ve bu yolu çok özleyen bir arkadaşım ile yanınıza gelelim. Birkaç seneden beri yanınıza gelmediğimiz hep bunun içindir.”

Yavrum! Bu hâller ve böyle birçok hâl, hep kalbin hâlleridir. Böyle hâlleri bulan kimsenin, kalbin makamlarından daha dörtte birini geçmemiş olduğu görülüyor. Kalbin makamlarından geri kalan üç kısmını da geçmek lazımdır; böylece kalbin işi biter. Kalpten sonra ruh vardır, ruhtan sonra sır vardır, sırdan sonra hafi vardır, bundan sonra ahfa vardır. Bu dört latifenin her birinin de ayrı ayrı hâlleri ve mevacidi vardır. Her birini ayrı ayrı geçmek lazımdır, her birinin yüksek derecelerine ulaşmak lazımdır.

Alem-i emrin bu beş latifesinden sonra bunların asılları olan dereceler birer birer geçilir. Sonra Allahü teâlânın isimlerinin ve sıfatlarının zılleri (görüntüleri) derece derece geçilir. Bu zıller, beş aslın da asıllarıdırlar. Bunlardan sonra isimler ve sıfatlar tecelli eder. Sonra şüun ve itibarat görünürler. Bu tecellilerden sonra Zat-ı ilahî tecelli eder. Bu zaman itminan-ı nefs hasıl olur. Allahü teâlânın rızasına kavuşmak müyesser olur. Burada hasıl olan kemalat yani yüksek dereceler yanında önceki kemalat hiç kalır; sonsuz bir deniz yanında bir damla su gibidir. Bu makamda (Şerh-ı sadr) olur ve (İslam-ı hakikî) ile şereflenir.

İş budur. Bundan başkası hiçtir.

Alem-i emrin bu beş latifesinin derecelerini ve bunların asıllarını ve asılların da asıllarını geçmeden önce isimlerin ve sıfatların tecellileri sanılanlar, Alem-i emrin hassalarından birkaçının görünüşleridir. Alem-i emr, Allahü teâlâ gibi anlaşılamaz, nasıl olduğu bilinemez olduğundan ve maddesiz, mekansız olduğundan; salik bu zuhurları isimlerin ve sıfatların tecellileri sanarak aldanır. Bir salik bunun için demiştir ki: “Otuz seneden beri ruhumu Allah sanarak ona tapındım.” Nereye kavuşulduğu, kime gidildiği artık anlaşılsın!

Sevgiliye kavuşmak ele geçer mi acaba?
Yüksek dağlar ve korkunç tehlikeler var arada!

Lütfederek bu yolun açıklanmasını istediğiniz için kısaca az bir şey yazıldı. Her şey Allahü teâlânın emrindedir. Size ve yanınızda olanlara selam ederim.

Abdulkadir Akçiçek Tercümesi