"Bu mektup, Mevlana Salih’e gönderilmiştir. Hakikatleri bilen, marifetlerin kaynağı olan büyük oğlu Hace Muhammed Sadık (aleyhirrahme) hazretlerinin ve iki küçük oğlu merhum Muhammed Ferruh ve Muhammed İsa (rh.a.imâ) hazretlerinin kemallerinden ve iyiliklerinden birkaçını bildirmekte; velâyet sahiplerinin fenasını ve nübüvvet yolunda fenanın lazım olmadığını bildirmektedir:

Allahü teâlânın nimetlerine hamd olsun ve O’nun seçtiği kullarına selam olsun! Kardeşim Molla Salih! Serhend’de bulunanların başına gelenleri dinle! Büyük oğlum (radıyallahü anh), iki küçük kardeşi Muhammed Ferruh ve Muhammed İsa ile birlikte ahirete gittiler. İnnâ lillahi ve innâ ileyhi râciûn. Allahü teâlâya sonsuz hamd olsun ki önce geride kalanlara sabretmek gücünü ihsan eyledi; bundan sonra bu beladan razı olmayı nasip eyledi.

Beni ne kadar incitsen, dönmem senden yine,
Dayanmak tatlı olur sevgili elemine.

Merhum oğlum, Hak teâlânın ayetlerinden bir ayet idi. Rabbü’l-âlemîn’in rahmetlerinden bir rahmet idi. Yirmi dört yaşında iken öyle şeylere kavuştu ki az kimseye nasip olur. Mevleviyyet mertebesine ve naklî ve aklî ilimlerin profesörlüğüne yükselmişti. Öyle olmuştu ki yetiştirdiği gençler (Beydâvî) tefsirini, (Şerh-ı Mevâkıf) ve benzeri yüksek kitapları okutuyorlardı. Marifet ve irfanını anlatmak ve şühudunu, küşufunu yazmak başarılacak şey değildir. Bildiğiniz gibi daha sekiz yaşında iken kendisini öyle hâl kaplamıştı ki hocamız “kuddise sirruh” hazretleri, hâlini yumuşatmak için pazarların şüpheli olan yemeklerini ona yedirirlerdi. “Muhammed Sadık’ı (rh.a.i ve alâ ebîhi) sevdiğim gibi hiçbir kimseyi sevmiyorum. Kendisi de bizi sevdiği kadar kimseyi sevmiyor” buyururlardı. O’nun büyüklüğünü bu sözden anlamalıdır. (Velâyet-i Museviyye)’yi son noktasına ulaştırmıştı. Bu velâyetin işitilmemiş, şaşılacak şeylerini anlatırdı. Allah korkusundan her an yüreği titrer, edebi gözetirdi. O’na sığınır, O’na yalvarır, O’na boyun büker ve O’nun huzurunda eğilirdi. “Evliyadan her biri Hak teâlâdan bir şey istemiştir. Ben, O’na sığınmayı ve O’na yalvarmayı istedim” buyururdu.

Muhammed Ferruh’tan ne yazayım ki on bir yaşında ilim talebesi idi (rahmetullahi teâlâ aleyhi ve alâ ebîhi). Kâfiye okuyordu. Tam anlayarak ders görüyordu. Daima ahiret azabından korkar ve titrerdi. Çocuk iken bu dünyadan ayrılmak için ve böylece ahiret azabından kurtulmak için dua ederdi. Ölüm yatağında iken kendisine hizmet edenler, hiç işitilmemiş ve şaşılacak şeylerini gördüler.

Sekiz yaşında vefat eden ve bu yaşta çok keramet ve harikaları görünen Muhammed İsa’dan ne yazayım (rh.a.).

Oğullarımın her üçü de nefis birer cevher idiler (rh.a.). Bize emanet verilmişlerdi. Allahü teâlâya hamd ve şükür olsun ki bu emanetleri razı olarak sahibine teslim eyledik. Ya Rabbi! Peygamberlerin efendisi hürmetine “aleyhi ve aleyhimüssalevâtü vetteslîmât” bizi onların sevabından mahrum bırakma! Onlardan sonra bizleri fitneye düşürme!

Her ne olursa olsun, dosttan konuşmak daha tatlı!

(Fena), Hak teâlânın masivasını [yani bütün mahlukları] unutmak demektir. Fena, Hak teâlâdan başka şeylerin sevgisinden kurtulmak içindir. Çünkü Allahü teâlâdan başka her şeyin kendileri, sıfatları ve işleri görünmez ve bilinmez olunca; onları sevmek, onlara bağlanmak da kendiliğinden yok olur. Velâyet yolunda Allahü teâlâdan başka şeyleri sevmekten, onlara tutulmaktan kurtulmak için masivayı unutmaktan başka çare yoktur. Nübüvvet yolunda ilerlerken mahluklara gönül bağlamaktan kurtulmak için bunları unutmak hiç lazım değildir. Çünkü nübüvvet yolunda, güzel ve tatlı olan asıla bağlılık o kadar çoktur ki her bakımdan çirkin ve kötü olan mahluklara gönül bağlanamaz. Mahluklar unutulsa da olur, unutulmasa da olur. Çünkü eşyayı bilmek, eşyaya bağlanmaya yol açtığı için kötü olmuştur. Eşyaya bağlanmak da Allahü teâlâdan yüz çevirmeye sebep olur. Nübüvvet yolunda eşyaya bağlılık kalmadığı için eşyayı bilmek kötü olmaz. Eşyayı bilmek nasıl kötü olabilir? Hak teâlâ her şeyi bilmektedir; bunları bilmek kâmil sıfatlardan biridir.

Sual: Hak teâlâdan başka olan şeyleri bilmek ile Hak teâlâyı bilmek bir arada nasıl olabilir? Hak teâlâyı bilmek için başka şeyleri unutmak lazım gelmez mi?

Cevap: Hak teâlâdan başka şeyleri bilmek (ilm-i husulî) gibi bir bilgi ile olur. Hak teâlâyı bilmek ise (ilm-i huzurî)ye benzeyen bir bilgi ile olur. Bu iki ilim bir anda, bir arada bulunabilir; sakınacak bir şey olmaz. Her ikisi de (ilm-i husulî) olsaydı o zaman ikisi bir arada bulunamazdı. İlm-i husulî ve ilm-i huzurî gibi dedik; çünkü o makamda ne hasıl olmak ne de hazır olmak vardır. Hak teâlânın eşyayı bilmesi (ilm-i husulî) ile değildir. Çünkü Hak teâlâda ve O’nun sıfatlarında hiçbir şey hasıl olmaz ve hulul etmez. Bu arifin bilmesi de o ilm-i huzurîden bir ışıktır. Hak teâlâyı bilmeye ilm-i huzurî de denemez. Çünkü Hak teâlâ insanın (müdrike)sine [yani beyindeki anlama yerine], bu müdrikenin kendisinden daha yakındır. Allahü teâlânın ilmi yanında ilm-i huzurî; ilm-i huzurînin yanında ilm-i husulî gibidir. Bu marifet aklın ve düşüncenin varacağı, kavrayacağı şey değildir; tatmayan anlayamaz.

Görülüyor ki arifin Hak teâlâdan başka olan şeyleri bilmesi başka bir ilim iledir; Hak teâlâyı bilmesi de başka bir ilim iledir. Bu iki ilim bir arada bulunabilir. Bundan dolayı Hak teâlâyı bilmek için mahlukları unutmak lazım gelmez. Velâyet yolunda ise böyle değildir; orada eşyayı sevmekten, onlara bağlanmaktan kurtulmak için onları unutmak lazımdır. Çünkü velâyette gönül zıllere (gölgelere) bağlanmaktadır. Zıllere bağlanmak o kadar kuvvetli değildir ki eşyâ bilinirken bunlara bağlanmayı yok edebilsin. İşte bunun için velâyet yolunda kalbin eşyaya bağlanmasından kurtulmak için önce eşyayı unutmak lazımdır.

Bu marifeti Hak teâlâ yalnız bu fakire ihsan eyledi; başka hiç kimse bunu söylemedi. Bu marifeti bize ihsan eden Allahü teâlâya hamd olsun! O bize bildirmeseydi kendimiz hiç bulamazdık. Rabbimizin peygamberleri “salevâtüllahi teâlâ vetteslîmâtü aleyhim ecmaîn” doğru olarak gönderilmişlerdir.

Abdulkadir Akçiçek Tercümesi