Yirminci âfet; avâmın, Allahu Teâlâ'nın sıfatlarından, kelâmının kadim olup olmadığından sormalarıdır.
Avâma düşen vazîfe, Kur'ânın hükmü ile amel etmektir. Şu kadar var ki, bu gerçekler insanlara ağır gelir, boş şeyler hoşlarına gider. Avam da ilimden dem vurmak ister ve bundan zevk alır. Çünkü böylece şeytân ona bilgiçlik taslatır ve fazilet sahibi olduğu hissini verdirir.
Bunu ona o kadar süsler ve sevdirir ki, ilimde küfür olan şeyi konuşmağa kadar kendisini getirir de, kendisinin ondan haberi bile olmaz. Halbuki bir avâmın herhangi bir kepâzeliği irtikâb etmesi, ilim nâmına cahilâne dem vurmasından daha sâlimdir. Bilhâssa Allahu Teâlâ'nın zât ve sıfatını alâkadar eden mevzúlarda... Avâmın vazifesi, teferruata dalmadan Peygamber Efendimizin Allah tarafından getirip haber verdiklerine inanmak ve ibadetle meşgul olmaktır. İbadetle alakalı olmayan mevzûlarda suâl sormaları edebe aykırıdır. Aksi takdirde Allah'ın hışmına uğrar, küfür tehlikesiyle karşı karşıya gelir. Bu gibilerin bu nev'i sualler sormaları, koyun çobanlarının devlet siyasetine müdahale etmelerine benzer. Aklının ermediği, havsalasının almadığı ve ilmî cihetten kavrayamadığı bu nevi idrâki onlarca güç mes'elelerden soran, makbül bir insân değildir. Çünkü o, bu gibi mes'elelerin avâmı sayılır. Bunun için Resûli Ekrem (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:
“Sizi terk ettiğim şeylerde beni bırakınız (yani sükût ettiğim hususları araştırmayınız). Sizden öncekilerin helâk olmaları, peygamberlerine çok suâl sormaları ve peygamberlerine ihtilafları sebebiyledir. Size yasak ettiğim şeylerden kaçınınız, emrettiklerimi de gücünüz yettiği kadar yerine getiriniz.”221
Enes (r.a.) diyor ki: “Bir gün Resûli Ekrem'e birçok suâller sordular. Resûli Ekrem'in canı sıkıldı ve şöyle buyurdu:”
“Sorun bana! (İyi biliniz ki) nereden sorarsanız size haber vereceğim.” Bunun üzerine bazıları babalarının kim olduğunu, bazıları da akıbetlerini sordu. Resûli Ekrem'in canının sıkıldığını görenler sustular.
Adamın biri kalktı ve:
Ey Allab'ın Resûlü, babam kimdir? diye sordu. Resûli Ekrem:
Senin baban Huzafe'dir, buyurdu. Sonra iki genç kalktı ve:
Bizim babalarımız kimdir? diye sordular. Resûli Ekrem:
Kime nisbet ediyorsanız, babalarınız onlardır, buyurdu.
Daha sonra biri kalkarak:
Ben Cennet'te miyim, Cehennem'de miyim? diye sordu.
Resûli Ekrem:
Hayır, sen Cennet'te değil, Cehennem'desin, buyurdu. Resûli Ekrem'in canının
sıkıldığını görenler, sustu ve bir şey sormadılar. Ardından, Hz. Ömer (r.a.) söz alarak: “Allah'ı Rabbimiz, İslâm'ı dinimiz, Muhammed aleyhisselâmı peygamberimiz olarak kabûl ettik ve buna râzıyız ya Resûlallah” deyince, Resûli Ekrem: “Otur ya Ömer, Allah sana rahmet etsin, sen bildiğinde muvaffak olmuşsun” buyurdu.222
Yine hadîsde vârid olduğuna göre, Resûli Ekrem (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:
“İnsanların suâl sormakta o kadar ileri gideceğinden korkulur ki, hattâ ‘mahlükatı Allah yarattı, ya Allah'ı kim yarattı?’ diyecek kadar ileri giderler. Böyle bir suâl sordukları zaman, İhlas sûresini okuyun, sonra biriniz üç kere soluna tükürerek şeytanın şerrinden Allah'a sığınsın.”223
Câbir (r.a.) Mula'ane âyetinin nüzulüne, fazla suâllerin sebeb olduğunu söylemiştir.
Mûsâ (a.s.) ile Hızır (a.s.) kıssasında da gereksiz suâllerin sorulmamasına işaret edilmiştir. Hızır (a.s.) şöyle demiştir:
“Bana uyacaksan, ben sana anlatmadıkça herhangi bir şey hakkında bana suâl sorma.”
Mûsâ (a.s.) unutup, gemiyi tahrip edişinin sebebini sorunca, Hızır aleyhisselâmın ikâzı üzerine şöyle özür dilemiştir:
“Unuttuğum için bana çıkışma, gücümün yetmediği şeyden beni mes'ûl tutma.”
Nihayet üçüncü suâli de sorunca ayrılık vakti gelmiştir:
“İşte bu, benimle senin ayrılmamızdır.”224 demiş ve ayrılmıştır.
Avamın bu gibi derin mes'elelerden sormaları en büyük âfetlerdendir. Belki suâller fitneyi uyandırır, bunlardan men'etmek lazımdır. Kur'ânın emirlerini bırakıp da “Kur'ân kadim midir, hadis midir?” diye uğraşan avâm, padişahın fermanındaki emirlere uymayıp kâğıdın vasfı üzerinde duran cezalı kul gibidir. Allahu Teâlâ'nın diğer sıfatlarında da hüküm bu minvâl üzeredir.