شیخ محمود شبستري


ویرایشگر: دکتر نجاتی آکسو


 

مقدّمه

بـه نـام آن كـ ه جـان را فكرت آموخت

 چــراغ دل بــه نــور جــان برافــروخت

 

ز فضـلش هـر دو عـالم گشـت روشـن

ز فيضــش خــاك آدم گشــت گلشــن

 

توانائـــي كـــه در يـــك طـــرفه العـــين

ز كـــاف و نـــون پديـــد آورد كونـــين

 

چـــو قـــاف قـــدرتش دم بـــر قلـــم زد

هـــزاران نقـــش بـــر لـــوح عـــدم زد

 

از آن دم گشـــت پـــيدا هـــر دو عـــالم

وز آن دم شــــد هــــويدا جــــان آدم

٥

در آدم شــد پديــد ايــن عقــل و تمييــز

كـه تـا دانسـت از آن اصـل همـه چيـز

 

چـو خـود را ديـد يـك شـخص معـين

تفكـــر كـــرد تـــا خـــود چيســـتم مـــن

 

ز جـزوي سـوي كلـي يـك سـفر كـرد

وز آنجــا بــاز بــر عــالم گــذر كــرد

 

جهـــــان را ديـــــد امـــــر اعتـــــباري

 چــو واحــد گشــته در اعــداد ســاري

 

جهـان خلـق و امـر از يـك نفـس شـد

كـه هـم آن دم كـه آمـد بـاز پـس شـد

١٠

ولــي آن جايگــه آمــد شــدن نيســت

شـدن چـون بنگـري جـز آمـدن نيسـت

 

بــه اصــل خــويش راجــع گشــت اشــيا

همــه يــك چيــز شــد پــنهان و پــيدا

 

تعالَــي االله قديمــي كــو بــه يــك دم

كـــــند آغـــــاز و انجـــــام دو عـــــالم

 

جهــان خلــق و امــر ايــنجا يكــي شــد

يكـــي بســـيار و بســـيار اندكـــي شـــد

 

همـه از وهـم تـو است اين صورت غير

كـه نقطـة دايـره اسـت از سـرعت سـير

١٥

يكــي خــط اســت از اول تــا بــه آخــر

بـــر او خلـــق جهـــان گشـــته مســـافر

 

در ايــــن ره انبــــيا چــــون ســــاربانند

دلـــــــيل و رهـــــــنماي كاروانـــــــند

 

وز ايشـــان ســـيد مـــا گشـــته ســـالار

هــم او اول هــم او آخــر در ايــن كــار

 

احـــد در مـــيمِ احمـــد گشـــت ظاهـــر

در ايـــن دور اول آمـــد عـــين آخـــر

 

ز احمـد تـا احـد يـك مـيم فـرق است

جهانـي انـدر آن يـك مـيم غـرق است

٢٠

بـــر او خـــتم آمـــده پايـــان ايـــن راه

در او منـــزل شـــده «اُدعـــوا اِلَـــي االله»

 

مقــام دلگشــايش جمــعِ جمــع اســت

جمــال جانفــزايش شــمع جمــع اســت

 

شــده او پــيش و دلهــا جملــه از پــي

گــــرفته دســــت دلهــــا دامــــنِ وي

 

در ايــن ره اولــيا بــاز از پــس و پــيش

نشـــاني دادهانـــد از منـــزل خـــويش

 

بــه حــد خــويش چــون گشــتند واقــف

ســخن گفتــند در معــروف و عــارف

٢٥

يكـي از بحـرِ وحـدت گفـت انـا الحـق

يكـــي از قـــرب و بعـــد و ســـيرِ زورق

 

يكـــي را علـــم ظاهـــر بـــود حاصـــل

نشـــــاني داد از خشـــــكئ ســـــاحل

 

يكــي گوهــر بــرآورد و هــدف شــد

يكــي بگذاشــت آن نــزد صــدف شــد

 

يكي در جزو و كل گفت اين سخن باز

يكــي كــرد از قــديم و مٌحــدَث آغــاز

 

يكـي از زلـف و خـال و خـط بيان كرد

شـراب و شــمع و شـاهد را عــيان كــرد

٣٠

يكــي از هســتئ خــود گفــت و پــندار

يكــي مٌســتَغرَقِ بــت گشــت و زٌنـّــار

 

ســخنها چــون بــه وِفــقِ منــزل افــتاد

در اَفهــــامِ خلايــــق مشــــكل افــــتاد

 

كسـي را كانـدر ايـن معني است حيران

ضــــــرورت ميشــــــود دانســــــتنِ آن