شیخ محمود شبستري


ویرایشگر: دکتر نجاتی آکسو


 

در سبب نظم كتاب

گذشــته هفــت و ده از هفتصــد ســال

ز هجـــرت ناگهـــان در مـــاه شـــوال

 

 رســولي بــا هــزاران لطــف و احســان

رســــيد از خــــدمت اهــــل خراســــان

٣٥

بزرگــي كانــدر آنجــا هســت مشــهور

بــه انـــواع هنــر چـــون چشــمة هـــور

 

همـــه اهـــل خراســـان از كِـــه و مِـــه

در ايــن عصــر از همــه گفتــند او بِــه ْ

 

نبشــــته نامــــهئــــي در بــــاب معنــــي

فرســــــتاده بَــــــرِ اربــــــاب معنــــــي

 

در آنجـــا مشـــكلي چـــند از عـــبارت

ز مشـــــكلهاي اصـــــحاب اشـــــارت

 

 بــه نظــم آورده و پرســيده يــك يــك

جهانـــي معنـــي انـــدر لفـــظِ انـــدك

٤٠

رســـول آن نامـــه را بـــرخواند ناگـــاه

فــــتاد احــــوال او حالــــي در اَفــــواه

 

در آن مجلــس عزيــزان جملــه حاضــر

بــدين درويــش هــر يــك گشــته ناظــر

 

يكـــي كـــاو بـــود مـــرد كارديـــده

ز مـــا صـــد بـــار ايـــن معنـــي شـــنيده

 

مــــرا گفــــتا جوابــــي گــــوي در دم

كـــز آنجـــا نفـــع گيـــرند اهـــل عـــالم

 

 بـدو گفـتم چـه حاجـت كـاين مسـائل

نبشــــــتم بارهــــــا انــــــدر رســــــائل

٤٥

بلـــي گفـــتا ولـــي بـــر وفـــق مســـئول

ز تــــو مــــنظوم مــــيداريم مأمــــول

 

پــس از الحــاح ايشــان كــردم آغــاز

جــــواب نامــــه در الفــــاظِ ايجــــاز

 

بــه يــك لحظــه مــيان جمــعِ بســيار

بگفـــتم جملـــه را بـــيفكـــر و تكـــرار

 

كــنون از لطــف و احســاني كــه دارنــد

ز مـــن ايـــن خـــردگيها در گذارنـــد

 

 همــه دانــند كــاينكــس درهمــة عمــر

نكـــرده هـــيچ قصـــد گفـــتن شـــعر

٥٠

ـــر آن طـــبعم اگـــر چـــه بـــود قـــادر

ولــــي گفــــتن نــــبود الا بــــه نــــادر

 

ببــه نثــر ارچــه كــتب بســيار ميســاخت

بـــه نظـــم مثـــنوي هرگـــز نپـــرداخت

 

عــــروض و قافــــيه معنــــي نســــنجد

بــه هــر ظرفــي درون معنــي نگــنجد

 

معانـــي هرگـــز انـــدر حـــرف نايـــد

 كـــه بحـــر قلـــزم انـــدر ظـــرف نايـــد

 

چــو مــا از حــرف خــود در تنگنائــيم

چـــرا چيـــزي دگـــر بـــر وي فـــزاييم

٥٥

نه فخراست اينسخن كزباب شكراست

بــه نــزد اهــل دل تمهــيد عــذر اســت

 

مـــرا از شـــاعري خـــود عـــار نايـــد

كــه در صــد قــرن چــون عطــار نايــد

 

اگــرچه زايــن نَمَــط صــد عــالَم اَســرار

بٌـــوَد يـــك شـــمه از دكـــان عطـــار

 

ولـــي ايـــن بـــر ســـبيل اتفـــاق اســـت

نـه چـون ديـو از فرشـته اِسـتِراق اسـت

 

 عَلَـــي الجُملـــه جـــوابِ نامـــه در دم

نبشـتم يـك بـه يـك نـه بـيش نـه كـم

٦٠

رســـول آن نامـــه را بســـتد بـــه اعـــزاز

وز آن راهــي كــه آمــد بــاز شــد بــاز

 

دگــــــرباره عزيــــــزي كارفــــــرماي

مـــرا گفـــتا بـــر آن چيـــزي بيفـــزاي

 

همــان معنــي كــه گفتــي در بــيان آر

ز عــــين علــــم بــــا عــــين عــــيان آر

 

نمـــــيديدم در اوقـــــات آن مجالـــــي

 كــــه پــــردازم بــــدو از ذوق حالــــي

 

 كـه وصـف آن به گفت وگو محالَست

كـه صـاحبحال داند كآ ن چه حال است

٦٥

ولـــي بـــر وفـــق قـــول قائـــلِ ديـــن

نكــــردم رَد سٌــــؤالِ ســــائلِ ديــــن

 

پـــئ آن تـــا شـــود روشـــنـتر اســـرار

درآمـــد طوطـــئ طـــبعم بـــه گفـــتار

 

بــه عــون و فضــل و توفــيق خداونــد

بگفـــتم جملـــه را در ســـاعتي چـــند

 

دل از حضـرت چـو نام نامه درخواست

جـواب آمـد به دل كاين گلشن مااست

 

 چــو حضــرت كــرد نــام نامــه گلشــن

شــود زآن چشــم دلهــا جملــه روشــن

٧٠