ONBEŞİNCİ BÖLÜM

Mazhâr-i Cân-ı Cânân hazretlerinin ba'zı kerâmetleri:

Allahü Teâlâ Mazhâr-i Cân-ı Cânân hazretlerine lütf ve ihsânıyla makâmât-ı ilâhiyye husûsunda sahîh keşf ihsân buyurmuşdur. Çünki onun keşfle bildirdiği bilgiler hakîkate muvâfık idi.

Buyurdular ki: Hazret-i Şeyh bana sizin bilgileriniz ve vicdâniyyâtınız, tam olarak sahîhdir. Kıl ucu kadar aykırılık ve muhâlefet yokdur, buyurdu. Bu sebeble hazret-i Îşânın talebelerinin ve sevenlerinin keşf varsa, makâmlara olan seyrini açıkca görürlerdi. Hazret-i Müceddidin "radıyallahü Teâlâ anh" beyân buyurdukları gibi, her makâmda o makâma uygun hâlleri, bâtınlarında bulurlar.

Buyurdular ki: Fakîrin keşf ve vicdânı dâimâ kendi hocalarınınkine uygun düşerdi. Yalnız bir kerre fakîrden bir yanılma meydâna geldi. Söyle ki, hazret-i Şeyh bir büyük hakkında: Kemâlâta sizin sebebinizle ulaşılmış buyurdu. Bu fakîr de onun bu sözünün aksini arz etdim. Sizin görüşünüz hatâlıdır. Bizim ki doğrudur buyurdular. Lâkin birkaç gün sonra hâlime inâyet buyurup: Sizin görüşünüz doğru idi, ben hatâ etdim, buyurdular. Buyurdular ki: Fakîr, sâlike makâmları müjdelerken, çok düşünürüm. Yoksa o makâmın nûrları sâlikin bâtınında zâhir olur. Sonra (kalbime) ilhâm gelmesini beklerim. Müteâkiben (sâlikin) hâllerinde meydâna gelen değişiklikleri sorarım. Eğer ilhâm bu işe uygun ise ve onun bâtınında yeni hâller ve keyfiyyetler ortaya çıkarsa, bundan sonra, sana o makâmla münâsebet hâsıl olmuşdur diye, ona o makâmın müjdesini veririm. Böyle müjde vermem vukûf arzıyle ya'nî ben senin böyle bir makâmla münâsebetinin hâsıl olduğuna vâkıf oldum, şeklinde müjdelerim. Yoksa, bâtın nisbetinin önceki evliyânınki gibi hâsıl oldu şeklinde değil. O zamân onun bâtın nisbeti ile önceki evliyânın bâtın nisbetlerinin müsâvî olması lâzım gelir ki, burada maksad bu değildir. Yine sâlike şöyle derim: Sâyet zikr ve murâkabeye devâm edersen, o makâmın fütûhâtından (o makâmda ele geçenlerden) fâidelenirsin. Tâlibler zevkler ve keyfiyyetlerle birlikde, Allahü Teâlâya yönelmeyi, mürşidlerinin sohbetlerinden elde etmişlerdir. Halvete oturup, vakitlerini ibâdetlerle ma'mûr ederek ilâhî makâmlara terakkî etmişlerdir. Mebde-i feyyâzda (Allahü Teâlâda) buhl (cimrilik) yokdur. Kusûr sâliklerin himmetlerindedir.

Bu satırları yazan fakîr derim ki: Önceki büyükler, mücâhede adımıyla makâmların ve sülûkun en ince noktasına kadar yürüyerek, vilâyet yoluna ulaşmışlardır. Senelerce meşakkatli riyâzetlerle sülûklarını temâmlamışlardır. Kuvvetli hâller ve Evliyâlık eserleri en güzel şekliyle onlarda görülmüşdür. Bu yolda mürşidin cezbesi (çekmesi) ve teveccühü ile makâmlara icmâlen, ya'nî kısaca münâsebet hâsıl olur. Münâsebetin derecesine göre, makâmların nûrları ve bereketleri zuhûr eder. Fakat bu yolda bulunanların, bir ömrü geçirdikleri zikr ve ibâdetlere yapışmakla hevâdan tasfiye, gayra yönelmeyi giderme, nefsî rezâilden tezkiye, keyfiyyetler ve hâllerle itmi'nân, hâllerinin semeresi olur. Harik-ul'âde hâller, mücâhedelere bağlıdır. Vilâyet yakınlığının şartı değildir.

Buyurdular ki: Allahü Teâlânın bu fakîr hakkında, şükrü ifâde edilemeyen yüce ni'metlerinin en büyüklerinden biri şudur: Allahü Teâlâ bu zamânda fakîrin makâmât-ı ilâhîyyeyi keşfinin hakîkate uygun olmasını, bu zamânda tâlibleri irşâd eden bu hânedânın büyüklerinden bu yolun sülûkunu sonuna kadar yapmayı ihsân etdi. Hazret-i Îşân firâset nûruyla bunu anlayıp: Eğer siz inanmıyorsanız rûhu zuhûr edip, bu hâdisenin doğruluğuna şâhidlikde bulunması için önceki din büyüklerinden birine arz ediniz. Eğer Server-i âlem "sallallahü aleyhi ve sellem" tasdîk buyurursa, tasdîk işi dahâ kolay olur. Hazret-i Îşân Resûlullahın "sallallahü aleyhi ve sellem" mubârek rûhuna Fâtiha okuyup, talebeleri ve sevenleri ile Allahü Teâlâya yöneldi. Bu esnâda murâkabe yapanlarda gaybet hâli hâsıl oldu. Server-i kâinâtı "aleyhi efdalissalât" görünüp, "Mirzâ sâhibin müjdelerinin hepsi doğrudur" diye inkârcıları inkârlarından men' etdi.

Hazret-i Şeyhden "rahmetullahi aleyh" yüksek makâmlara kavuşan Şâh Abdülhafîz "rahmetullahi aleyh" buyurdu ki: Ben hazret-i Îşândan istifâde etdim. Bana kuvvet hâsıl olması için size her makâmın teveccühlerini yeniden yapayım buyurdu ve vilâyet-i kalbî için bir kaç kerre teveccühde bulundu. Fakîr bir gün bu makâmın murâkabesini bırakıp, diğer makâma yönelmiş olarak huzûrlarında oturdum. Beni bundan men' edip, "Sana gönüle müteveccih ol" dedim. Sen niçin diğer makâma teveccüh ediyorsun buyurdular. O günden i'tibâren fakîr Mazhâr-i Cân-ı Cânânın "rahmetullahi aleyh" keşfinin çok doğru olduğu husûsunda yakîn hâsıl oldu.

Ahmed Hân Zübeyrin halîfesi Sâh Mu'ızüddîn, hocasının emriyle makâmlarla alâkalı noksanlıklarını gidermek için Mazhâr-i Cân-ı Cânân hazretlerinin huzûruna geldi. Hazret-i Îşân ona teveccüh etdikden sonra, senin nisbetin öyle bir makâma ulaşmıştır ki, hocan sana şöyle bir müjde vermiş buyurdu. Onun hocasının keşfini ikrâr etdi.

Mazhâr-i Cân-ı Cânân hazretlerinden tarîkat makâmları alan Mîr Behâdır, ondan istifâde eder ve derdi ki: Mazhâr-i Cân-ı Cânân hazretlerinin huzûrunda teveccüh edilmesi gereken makâmı bırakıp, başka makâmda murâkabede bulundum. Hazret-i Îşân beni men' edip: Himmet teveccühünü dağıtma. İşte bu makâma teveccüh et. Senin için aşağı makâmlar da münâsibdir. Lâkin himmet terakkî için olmalıdır, buyurdu.

Şeyh Muhammed İhsân, Mazhâr-i Cân-ı Cânân hazretlerinin "rahmetullahi aleyh" hocası Hâfız Muhammedin mezârına doğru murâkabede bulundu. Ağzından gayr-ı ihtiyârî: Siz hazret-i Mirzâ sâhibin müjdelerinin doğruluğu hakkında ne buyurursunuz, sözü çıkdı. O zât mezârından çıkıp, hepsi doğrudur, buyurdu. Hazret-i Îşânın keşflerinin doğruluğu ile ilgili böyle şâhidler çokdur.

Onun müjdelerinin doğruluğuna kuvvetli delîl, her makâmda sâlikin hâllerinin, tarîkatın imâmı Müceddid-i elf-i sânîye "radıyallahü anh" uygun olarak değişmesidir. Hazret-i Îşân'ın talebeleri bu özellikle mümtâzdırlar ve bâtınlarında keyfiyyetler bulurlar.

Hazret-i Îşân'ın, keşf-i kevnî, keşf-i kulûb ve keşf-i kubûrla alâkalı bildirdikleri de, aynı şekilde gerçeğe uygundur.

Muhammed Kâsımın birâderi, Mazhâr-i Cân-ı Cânânın huzûrunda şöyle arz etdi. Muhammed Kâsım Azmâbâdda habs edilmiş. Onun kurtulması için teveccüh buyurmanız lâzım. Biraz sükût edip, alıkonulmamış, arasında dellâllar ile kavga olmuş. Fakat hayrla geçmiş, yârın yâhud ertesi gün geleceğine dâir mektûb göndermiş buyurdu ve aynen öyle oldu.

Gulâm Mustafâ Hânın zevcesi gıyâben teveccüh için oturuyordu. Teveccüh sebebiyle, durumunu öğrenmek için, hergün bir şahsı huzûr-ı şerîfe gönderiyordu. Bir gün gönderdiği şahs iznsiz gelip, o hanım efendi yapdığı teveccüh sebebiyle feyz gelmesini beklemekdedir diye arz etdi. Hazret-i Îşân biraz sükût etdi ve sonra, iznsiz gelip, yalan söyleme, o hanım efendi şu ânda uyumakdadır, buyurdu. O şahs kusûrunu i'tirâf etdi.

Bu fakîr bir gün hazret-i Îşânın huzûrunda bulunuyordum. Şeyh Gulâm Hasene teveccühden sonra şöyle buyurdular. Sen gayr-ı müslîmlerin puta tapınırken yapdıkları yemekden yimişsin. Çünki senin bâtınından küfr zulmeti geliyor. O şahs dedi ki, Hindû birinden bir şey yimişdim. Bu zulmet ve bulanıklıklar ondan dolayıdır.

Hazret-i Îşân, Mevlevî Gulâm Muhyiddîne bir iş için izn verdiği sırada, önünüzde bir duvar gözüküyor. Umarım yoldan dönersiniz buyurdu. Mevlevî Gulâm birkaç ay sonra dönüp geldi.

Yine Molla Nesîme izn verirken, bir dahâ buluşmamız, görüşmemiz, görünmüyor buyurdu ve öyle oldu.

Buyurdular ki: Azîzânın kalblerine gelen düşünceler hangi konuda olduğunu, onlardan dahâ iyi bilirim. Fakîr, niçin bize bildirmiyorsunuz diye arz etdim. Bunun üzerine settârlık, gizleyicilik perdadârlığından uzaklaşılır, buyurdu.

Bir gün Mazhâr-i Cân-ı Cânân hazretlerinin huzûrunda oturmuştum. Edebe ri'âyet etmeyen yaşlı bir kimse gelip, Cân-ı Cânânın şöhretinin rahmânî olup olmadığını görmeye geldim, dedi. Hazret-i Îşân o şahsın bu sözlerinden râhatsız oldu. Ben kendi kendime, dervîş olan böyle sözler için kızar mı dedim. Bu düşüncemi anlayıp, öfkeyle böyle düşüncelerden uzak dur, bizi inkâr mı ediyorsun, buyurdu.

Mîr Alî Asgâr şöyle anlatmıştır: Henüz sakalım çıkmamıştı. Hazret-i Îşânın ayağını öpdüm. Bana iltifât edip, başımı iki eliyle kaldırdı. Bu sırada gönlümden, yüzüm tüysüz diye, elini yüzüme değdirdi diye geçdi. Bu kötü düşünceden dolayı gönlümde değişiklik meydâna geldi. Oniki sene sonra o düşüncemi açıkladılar. Ben bu açıklamasından sonra, iki şeye hayret etdim. Biri gönlümden geçen düşünceyi bilmesi, diğeri hâfızasının kuvveti.

Hâfız Muhammed İhsân şöyle anlatmıştır: Mazhâr-i Cân-ı Cânân hazretlerine, çocuğuma isim koymasını arz etdim. Gönlümden çocuğuma Muhammed Hasen ismini koyar ise iyi olur diye geçdi. Hâtırımdan bu düşünce geçer geçmez, oğlunuzun isminin Muhammed Hasen olmasına karâr verdim, buyurdu.

Gulâm Askerî Hân da şöyle anlatmıştır: Hazret-i Îşân gönlümden geçeni bilip, oğlumun adını Gulâm Kâdir koydu. Mazhâr-i Cân-ı Cânân hazretleri "kaddesallahü sirrehül'azîz" bir gün fâhişe bir kadının kabri yanında oturmuşdu. Kabre teveccüh eyledi. (Ya'nî hâtırına başka birşey getirmeyip; yalnız onu düşündü.) Bu mezârda Cehennem ateşi var. Kadın ateşin alevinden dolayı kıvranıyor. Kadının îmânlı olmasında şübhe ediyorum. Rûhuna hatm-i tehlîl sevâbı bağışlayacağım. Îmânı varsa, afv olur buyurdu. Hatm-i tehlîlin sevâbını bağışladıkdan sonra, elhamdülillah îmânı varmış, kelime-i tayyîbe te'sîrini gösterip, azâbdan kurtuldu buyurdu.

Bu satırları yazan fakîr Abdüllah-i Dehlevî derim ki: Hadîs-i şerîfde şöyle bildirilmişdir: (Bir kimse, kendisi için veyâ başkası için yetmiş bin aded kelime-i tevhîd okursa, günâhları afv olur.)

Bir gün hazret-i Îşân, Nüvvâb Emîr Hân'ın kabri başında murâkabede bulundular. Afv ve mağfiretine sebeb, seyyidliği ve halkın onu kınaması ve aleyhinde konuşmasıdır. Resûl-i Ekremin "sallallahü aleyhi ve sellem" mübârek nesline mensûb olması şereftir. Onu kınayanların, aleyhinde konuşanların amellerinin sevâbları, onun amel defterine yazıldı.

Bu satırları yazan fakîr (Abdullah-i Dehlevî) derim ki: Birisi, hazret-i Şeyh Muhyiddîn Ekberi rü'yâda gördü. Minberde va'z ediyordu. Evliyâ, Enbiyâ aleyhimüsselâm orada bulunuyordu. Enbiyâ aleyhimüsselâmın sizin meclisinizde bulunması hayrete şâyân bir şeydir, dedi. Bu mertebeye siz azîzlerin ihsân ve ikrâmlarıyla kavuştum. Sizin benim hakkımda yaptığınız gîbet ve kınamalarınız sebebiyle sevâb ve rahmet-i ilâhî bana peş peşe geliyor, buyurdu.

Edebsiz biri, hazret-i Îşân'ın keşflerini kabûllenemeyip, inkâr yoluyla, benim dostlarımdan birinin yattığı şu kabrin hâli nasıldır, biliniz dedi. Bir mikdâr sükût etdikden sonra, yalan söyleme, bu kabr bir kadına âiddir buyurdu. O şahs, hazret-i Îşânın keşfini denemek istemiştim, diyerek özr diledi.

Bir şahs, bu günlerde vefât eden yakınımın durumunun iyi olmadığı anlaşılıyor. Günâhlarının afvı için duâ buyurunuz, diye arz etti. Hazret-i Îşân o vefât eden kimsenin afvı için Allahü Teâlâ'ya yalvarıp, istiğfâr ettikten sonra, himmet ve düâ buyurdu ve vefât eden o kimse afv ve mağfiret olundu. Vefât eden şahsı akrabâları rü'yâda gördüler. Hazret-i Îşân'ın duâsıyla beni afv ettiler, dedi.

Mazhâr-i Cân-ı Cânân hazretlerinin düâsı ve himmetiyle çok ihtiyâç sâhibi murâdına kavuşdu. Ölmek üzere olan hastalar şifâya kavuştu.

Buyurdular ki: Biz dervîşleriz, tedâviye gücümüz yetmez. Ancak yüksek hocalarımızı vesîle ederek hastalıkları gideririz. Allahü Teâlânın yardımıyla hastalar şifâ bulur.

Mîr Alî Asgârın annesi hastalanmışdı. Hazret-i Îşân onun hastalıkdan kurtulması için teveccüh ettiler. Henüz şifâ vakti gelmedi diye ilhâm olundu. Birkaç gün sonra evine teşrîf ettiler. Hasta uzak mesâfedeydi. İlhâm-ı gaybî ile hastanın şifâ bulma vakti geldi buyurdular. Gıyâben, onun şifâ bulmasına himmet etdi ve hasta o ânda şifâya kavuşdu.

Pîr Alî çok hastalanmıştı. Hiçbir ilâç ona fâide vermiyordu. Hazret-i Îşân hastalığının gitmesi için teveccüh ettiler ve sıhhate kavuştu.

Hazret-i Îşân'ın komşusu şiddetli hastalanmıştı ve ölmek üzere idi. Hazret-i Îşân, yâ ilâhî! Onun vefâtına tahammül edemem. Ona şifâ ihsân eyle diye duâ etdi. Düâsı kabûl olunup, hasta iki üç gün içinde sıhhatine kavuştu. Hasta sâhibleri onun iyileşmesine hayret ettiler. Çünki ölüleri diriltmek, hazret-i Îsâ aleyhisselâmın mu'cizesidir.

Bu satırları yazan fakîr Abdüllah-i Dehlevî derim ki, bedeninde bir hastalıkdan dolayı ölmek üzere olan bir kimsenin, hazret-i Îşânın teveccühleriyle şifâ bulmasına niçin şaşılsın. Onun teveccühleriyle rûhânî hastalıkların şifâsı hâsıl olmakdadır. Ölü kalbler, o hazretin inâyetleriyle ebedî diriliğe kavuşdular. Mâsivâdan kurtulup, fenâ ve bekâ derecelerini elde ettiler. Şeyh diriltir ve öldürür sözü, hazret-i Îşânın hâli idi. Sünnet-i nebeviyyeyi "sallallahü aleyhi ve sellem" ihyâ eder, bid'âtları kaldırırdı. Nefsin kötülüklerini yok ederdi. Kalblere iyilikleri yerleştirirdi. Allahü Teâlâ onu en iyi mükâfatla mükâfatlandırsın.

Gulâm Mustafâ Hânın eceli gelmişdi. Dermânsızlıktan başı göğsüne düşdü. Aklı başından gitdi. Hazret-i Îşân onun bu hâlden kurtulması için düâ ve himmet etdi. Gücü, hisleri ve aklı yerine geldi. Konuşmaya başladı.

Hazret-i Îşân'dan tarîkat alan Askerî Hânın vâlidesi bir gün, murâkabeden sonra, huzûruna gelip, eteğine yapıştı. Kızımın çocuğu olacağı müjdesini vermedikçe, eteğinizi bırakmam dedi. Hazret-i Îşân biraz sükût etdikden sonra, gönlünüzü hoş tutunuz, râhat olunuz. Allahü Teâlâ kızınıza çocuk ihsân edecek. Allahü Teâlâ inâyetiyle, buyurduğu gibi oldu. O çocuk gençliğinin ilk zamânlarında, Çeştîyye tarîkatına girmek istedi. Hazret-i Nakşibend "radıyallahü Teâlâ anh" o gence rü'yâsında: Ey genç! Benim evimden nereye gidiyorsun buyurdu ve onun hâline teveccüh buyurdu. Gencin kalbi zikr etmeye başladı. Hâllere kavuşdu. Hazret-i Îşân Mazhâr-i Cân-ı Cânâna "kuddise sirruh" gelip, Nakşibendiyye yoluna girdi.

Bir gün buyurdular ki: Bir kerre azıksız ve bineksiz yola çıkmışdım. Her konakladığım yerde, Allahü Teâlâ tanımadığım kimseler vâsıtasıyla ihtiyâçlarımı gideriyordu. Yolda ansızın şiddetli yağmur yağmağa başladı. Hava soğukdu. Arkadaşlarım eziyyet çekdiler. "Yâ Rabbî! Yağmuru etrafımıza yağdır. Arkadaşlarım ile ıslanmadan, gideceğimiz yere varalım", diye düâ etdim. Duâmız kabûl olundu.

Hazret-i Îşânın gadâbı ve gayreti, Kahhâr olan Allahü Teâlânın kahrının bir nümûnesi idi.

Buyurdular ki: Önceleri benden tarîkat alan kimseleri, herkesin arasından benden bahs etmeyiniz diye, ismimi açıklamaktan men' etmiştim. Bir gün hâfız Sa'dullah "rahmetullahi aleyh" Muhammed Refî'a; siz tarîkatı kimden aldınız diye sordu. Büyüklerimden aldım diyerek, o hazretin yüzüne fakîrin ismini tutuyordu. Bu söz gayretime dokundu. Son derece râhatsız oldum. Hazret-i Ebû Bekr-i Sıddîk'a "radıyallahü anh" kadar tarîkat meşâyıhı "radıyallahü Teâlâ anhüm ecma'în" ondan yüz çevirdiler. O şahs iki üç gün içinde öldü. Bunun gibi hazret-i Îşâna karşı edebsizlik yapan birkaç kişi de küstâhlıklarının cezâsını çektiler.

Buyurdular ki: Fakîrin mîzâcı nâzik ve son derece gadâblıdır. Bu durum irşâd için uygun değildir. Gadâb okumu köreltmesi için, senelerce Allahü Teâlâya yalvardım. Fakat gadâb gerekdiği şekilde gitmedi. Gadâblandığım kimseye gadâbım zarar veriyor. Onun bâtın nisbetini yok ediyor.

Buyurdular ki: Yalnız kızmakla, kızılan kimsenin nisbeti, kayan yıldız gibi kendi makâmından inmektedir. Azıcık rızâmızla ise, gönlümüzün hoşnûd olduğu kimsenin nisbeti ise, sıcak hava gibi yukarı yükselmekdedir.

Hazret-i Îşânın keşf ve kerâmetlerine âid nakller çokdur. Burada iki üç naklle yetinildi. Çünki kerâmetin esâsı Resûlullaha "sallallahü aleyhi ve sellem" doğru tâbi' olmakdır. Tâlibleri Allahü Teâlâya yakınlık mertebelerine ulaşdırmak ve böyle büyük kerâmetlerin hazret-i Îşân'dan meydâna gelmesi güneşden dahâ açıktır "radıyallahü Teâlâ anhüm".

Her ne kadar da'vete icâbet sünnet ise de, bu zamânda niyyetler bozuk olduğundan ve şartlar mevcûd olmadığından, da'vete icâbet etmemek evlâdır. Zîrâ zamânın insanları büyük bir meşgûliyyet içindeki geçim darlığından dolayı, ma'zûrdur ve güçsüzdürler. Böyle kimseler nasıl ziyâfet verebilirler. Tekellüfle, sıkıntıya düşerek, borç alıp ziyâfet veriyorlar. Bu şekildeki ziyâfetin meşru' olmadığı ma'lûmdur. Fakîr dahâ çok bu şekildeki ziyâfetlerin zararlarını tecribe ve firâset nûru ile anladım ve bunu terk etdim. Çünki, (Mü'min bir delikden iki kerre sokulmaz) sahîh hadîstir. Fakîrin yalvarma ile yapılan da'vetleri kabûl husûsunda, şartları vardır.

Birincisi: Da'vet eden kimsenin eşrâfdan ve asîl bir kimse olması.

İkincisi: Mallarına harâm mal karışma şübhesi olan zenginlerle berâber olmaması.

Üçüncüsü: Da'vet eden kimsenin biraz iyi hâl ve takvâ sâhibi olması.

Dördüncüsü: Harâmı halâlden ayırabilmesi.

Beşincisi: Da'vete yakın zamân içinde gasb ve soygun işlerinin yapılmamış olması.

Altıncısı: Da'vet, ihlâsla ve hâlis bir niyyetle olması.

Fakîr, da'vet sâhibinin bizi memnûn edeceğini kalben bilirsem, bu da'veti kabûl ederim. Zîrâ Hak sübhânehü ve Teâlâ, bize öyle bir firâset vermişdir ki, onun nûruyla bize gizli incelikler açık olur. Bu akîdenin aksi makbûl değildir. Fakîr insanların, şâki mi sa'îd mi olduğunu alınlarından bilirim. Hâlleri gizli olmakla berâber, ebdâli ebdâl olmayandan ayırd ederim.

Fakîr, dostlarımdan, talebelerimden ümmîdsiz değilim. İki şey müstesnâ: Biri, onların zenginlerle berâber olmaları. Ancak düzgün niyyetle ve nisbeti muhâfaza etmek şartıyla, lüzûmu kadar zenginlerle görüşmekde mahzûr yokdur. İkincisi, pîrân hakkında i'tikâdlarının bozuk olması. Dünyâ, Allahü Teâlânın sevmediğidir. Dünyâ yaratılalıdan beri Allahü Teâlâ dünyâya rahmet nazarı ile bakmamıştır. Sâyet baksaydı, kâfirler sivri sinek kanadı kadar dünyâlığa kavuşmazdı. Belki temâmı îmân edenlerin hissesine düşerdi. Elhamdülillah ki, zamânımızın zenginlerinin biz dervîşlerle irtibâtı yok. Yoksa onların ne hâli kalır, ne de boş vakti.

Nitekim Hâce Muhammed Hâşim-i Keşmî, hazret-i Müceddidin "radıyallahü Teâlâ anh" makâmları husûsunda şöyle buyuruyor: Bir gün bu fakîr, Hâce Bâkîbillahın halîfelerinden Hâce Hüsâmeddîn Ahmedin huzûrunda bulunuyordum. Orada bulunanlardan biri, ümerânın dervîşlerle irtibâtları yok. Bu tâifeye hurmet etmiyorlar. Hâlbuki dahâ önceki ümerâ hürmet ederdi diye şikâyetde bulundu. Bunun üzerine hazret-i Hâce şöyle buyurdu: Ey birâder! Böyle olmasını Allahü Teâlânın hikmetlerinden bil. Zîrâ önceki dervîşler, dünyâdan ve dünyâ ehlinden o kadar sakınırlardı ki, zenginler onlara irtibât yolunu açsalar da, zenginlerin sohbetinden dahâ fazla sakınırlardı. Hâlbuki, bu zamânın dervîşleri ekseriyyetle şöyledir: Ümerâ ve zenginler ile berâberlik ve muhabbet yolunu açınca, ister istemez onların fakr ve inzivâsında tam bir gevşeklik gösterir. O hâlde, Allahü Teâlâ keremiyle bu dervîşleri koruyor. Resûlullahın "sallallahü aleyhi ve sellem" mubârek ayağını basdığı yere, hazret-i Sıddîk-ı Ekber "radıyallahü anh" başını koymuşdur. Hazret-i Sıddîk-ı Ekberin "radıyallahü Teâlâ anh" ayağını koyduğu yere, hazret-i Müceddid "radıyallahü Teâlâ anh" başını koymuşdur. Hazret-i Müceddidin "radıyallahü anh" basdığı yere, fakîr başımı koymuşumdur. Ya'nî fakîr, aslâ bu yolda tasarruf yapmadım. İki şey müstesnâ: Birisi, teveccüh sırasında bir çeşid beden hareketi. İkincisi: Nefes sayısınca teveccüh etmek. Bu da ba'zı tarîkat büyüklerinden alınmış olup, hareket esnâsında teveccühün, teveccüh olunan kalbe te'sîri kuvvetle ve sür'atle ulaşır. Nefes sayısında yârâna teveccüh ederken müsâvâta ri'âyet olunur. Yine bu amelden tâliblerin isti'dâtlarının farklı olduğu anlaşılmakdadır. Fakîrin, izhâr etdiğim zevklerim ve mevâcidim, kemâl da'vâsında olduğuma ve nefsimi tezkiyeye haml olunmamalıdır. Belki tahdîs-i ni'met bir emr olup, onunla me'mûrum. Âyet-i kerîmede meâlen (Rabbinin ni'metlerini an) (Duhâ sûresi: 11) buyuruldu. Sofî kendine gelen ilâhî ni'metlerden birini gizlerse, o ni'metin hakkını zâyi' etmiş olur. Meselâ, uzun boylu olan bir kimse kendini tanıtırken kısa boylu olduğunu söyleyemez. Eğer kısa boyluyum derse yalan söylemiş olur.