Tevâcüd ehli, müptedilerdir (yeni başlayanlar) İradesi elindedir, zikir halinde fâni olmazlar, beşerî sıfatları bâki kalır. Zira, bunlar akıl âleminde bulunurlar. Akıl âleminde bulunmalarının sebebi de gayet basittir. Bunlar, henüz aşk âlemine düşmemişler dir ki, akıl âleminden gidebilsinler. Zikrin nuru kendilerine galip gelemediğin den, âlem-i aşka düşmemişlerdir. Bunun alâmeti de şudur: 

Daha çok zikrullahta iken, bir beyit okunurken veya bir ses işittikleri zaman ıztıraba düşerler, çağırır, çabalar, düşer ve yuvarlanırlar ama bütün bu yaptıklarını da birer birer bilirler. Bağırıp çağırdığını duyar. Fakat, sıtma tutan bir kimsenin kendisini titremekten alıkoyamadığı gibi, bunlar da bağırıp çağırmalarını, düşüp yuvarlanmalarını def 'edemezler. 

Akılları başlarındadır, bütün yaptıklarını, ettiklerini bilirler ve bunları iradeleri ile önleyemez. Bir müddet akılları başlarında bulunduğu halde baygın gibi yatarlar, kendilerini bilirler, ancak toparlanmaya mecal bulamazlar. İşte buna TEVACÜD ehli denir. Bu makam, müptedi taliplerin makamlarıdır. Bu hal, kalbin ürpermesinden ileri gelir. 

Bundan terakki ederse o zaman VECD e varır ki, VECD EHLİ, TEVACÜD ehli gibi değildir. Vecd ehlinin iradeleri kendilerinden gitmiştir. Zikrullah esnasında veya bir ses işittiği zaman derhal vecde ve semâ'a gelirler. Bu vecd hali, şahinin avını kovalamasına benzer. Nasıl ki, şahin avının peşine düşer ve onu yakalamadan bırakmazsa, ruh da bir beyit, bir ses veya zikrullah işittiği zaman iradesi elinden gider, derhal doğrulur semâ'a gelir. 

Tevâcüd ehli ile vecd ehlinin farkı şudur ki; vecd ehlinin irade ve ihtiyarları ellerinde değildir. Zira vecd ehli vecd halinde akıl âleminden çıkarlar, ruhun ızdırabı ile beşeriyet âleminden de uzaklaşırlar. Âdeta, sarhoşluk âlemine varırlar. Sarhoşluk âlemi dediğimiz, aşk âlemindendir. Orada, ne kadar cismanî varsa, ruhaniye dönüşür. Onun için vecd ehlinin ihtiyar-ı aklisi olmaz. Vecdin galebesinden, halden, vâridattan öylesine mağlûp olurlar ki, vecd sahibi vecde geldiği zaman onu okla veya kılıçla vursalar, parça parça etseler asla duymaz. Etini kesseler, kanı dahi çıkmaz. 

Onun için vecd ehline EHL-Î-FENÂ ve vecd makamına da MAKAM-I-FENÂ derler. 

Eğer, şimdi sofilerin yaptıkları vecd ve semâ'yı, Resûl-ü ekrem sallallahu aleyhi ve sellem efendimiz de yaptılar mı? 

Ashab-ı kiramdan, tâbi'inden ve eimme-i müctehidin den yapanlar oldu mu, diye sorulacak ve buna dair aklî ve naklî deliller ile Kur'an-ı kerimden âyetler ve Hadis-i şerifler ve ulemây-ı-sâlihiynden hükümler aranacak olursa, biz de cevap verir ve deriz ki: 

– Evet, vardır. Bilhassa, îmam Gazali ve Ebû-Tâlib-i Mekki kitaplarında uzun uzun anlatılmıştır. Bunları, birer birer saymaya kalkarsak, kitap çok uzun olur. Gerçi, zâhir Âlimlerinden birçoğu, semâ'ı caiz görmemişler ve aleyhinde birçok şeyler yazmışlardır, hatta bazan ifrata bile varmışlardır. Oysa hem zâhir hem de bâtın ilimlerini bilen âlim-i Rabbaniye muhalefet ederek, hata etmişlerdir. Tâlib-i Hak olan kardeşlere bu hususta vasiyet ve nasihat odur ki, İmam Gazali hazretlerinin HÜCCETÜL-ÎSLÂM adındaki meşhur eserini okusunlar ve onunla amel etsinler, ki iki cihanda necat ve felâh bulsunlar. Eğer okuyamazlarsa bu kitapla amel etsinler ve bu kitapta söylenen sözleri can kulakları ile dinlesinler ve bellesinler ki, nefs-i emmâre bağlarından kurtulup, tevâcüd ve vecd ehli olmaya çalışsınlar. 

Hak Teâlâ, Kur'an-ı keriminde, biz kullarına şöyle buyurmakta ve işaret etmektedir: 

“Rablerinden korkanların, ondan kalpleri titrer. Sonra, Allâhu Teâlâ’nın zikriyle kalpleri de derileri de yumuşar, sükûn bulur.”  Zümer sûresi: 23  

Kur'an-ı kerimdeki vaad ve vaatlerden korkanların, vücutları ürperir, titrer. Onlar, Rablerinden korkan gerçek ve kâmil müminlerdir, demektir. 

Ne vakit ki, semâ gönülde sıkı bir eser bırakırsa, onun şiddeti beyne erişir ve akla haber verir ve ruhla bir olur. Böyle olunca da ellerinde olmaksızın gözlerinden yaşlar akar. Bazan da semâ'ın eseri ruha erişir, ruh ızdırapla dalgalanır ve âdeta bu kalıbı bırakmak ister, geldiği âleme uçup gitmeyi diler, işte o zaman da tâlipten iradesi dışında sayha ve feryatlar kopar. 

Hadis kitaplarında meşhur bir kıssadır: 

Hz. Ömer radiyallahu anh, Kur'an-ı kerim okurken, birdenbire sayha vurur ve düşerdi. O kadar ki, bir iki gün evinden çıkamaz ve ashap kendisini hastalanmış zannederek hatırını sormaya giderlerdi. 

Demek ki, semâ' Allâhu Teâlâ’nın rahmetini talep eder. 

Aziz kardeş: 

Bu semâ' konusunda da söz çoktur. Bazıları bunu, nefs hevâsına karışır diye inkâr ederler. Bunlar, semâ'dan hazzı olmayanlardır. Bazıları da vardır ki, semâya akılları yatmış ve vâridat-ı ilâhiyye olduğuna inanmışlardır. 

Semâ'ı yukarıda anlatmıştık. Burada ve sırası gelmişken bir daha anlatalım ki, inkâr edenlerin şüpheleri zâil olsun. Zira, faydalı sözleri tekrarlamanın birçok faydaları vardır. 

Semâ' konusunda anlaşamayan bu iki tâife, yukarıda açıkladığımız gibi iki fikir ileri sürmektedir: 

İnkâr edenler, nefs hevâsı karışır, derler. Kabul edenler ise, vâridat-ı ilâhiyyedir, derler. 

Bu iki taifenin anlaşmazlıklarını, aşağıda zikredeceğimiz Hadis-i şerif, kesin olarak giderecektir.