MÜZEKKİ'N NÜFUS
[Nefisleri Temizleyen]
(Düzenleyen: Dr. Necati Aksu)
74- DEDİKODU DÖRT TÜRLÜDÜR
Gıybet, yani dedikodu dört kısımdır, dört mertebe üzerinedir:
1) Az veya çok küfürdür.
2) Nifaktır. (Nifakla söylemektir.)
3) Günahtır.
4) Mubahtır.
Şimdi bunları sana birer birer anlatayım:
● KÜFÜR OLAN DEDİKODU
Gıybet eden birisine:
– Dedikodu etme! denilince:
– Ben dedikodu etmiyorum, gerçeği söylüyorum, diyenlerin yaptıkları gıybettir. Bunlar bilmezler ki, gıybet sevmediği kimseler hakkında gerçekten vâki olmuş bir söz ve işi söylemektir. Vâki olmamış bir iş veya sözü söylemek İFTİRA (Bühtan) dır. Şu hâlde, bu gibi kimseler (Dedikodu değildir. Olanı söylüyorum,) demekle, Allahu Teâlâ’nın gıybettir buyurduğuna gıybet değildir demiş ve gıybeti helâl görmüş olurlar ki, bu suretle Ne’ûzü bıllâh kâfir olurlar.
● NİFAK OLAN DEDİKODU
Aleyhinde dedikodu yapılan kimsenin adını ulu orta söylemeyen, fakat onu kendisi bilen ve gönlünden geçiren kişilerin yaptıkları gıybettir. Zira, adını söyleyerek anlatmış olsa, ona gıybet denilecekti. Oysa, böyleleri hem zâhit ve salih geçinirler hem de kalplerinden şunun bunun sözlerini ve işlerini geçirerek kendi kendilerine gıybet ederler, ki bunlar nifakla gıybet ettiklerinden dolayı Hak Teâlâ katında münafıktırlar.
● GÜNAH OLAN DEDİKODU
Bir kişinin veya bir cemaatin yukarıda anlatıldığı şekilde dedikodusunu yapar, adını veya adlarını açıkça söyler, kim olduklarını gizlemez ve gıybet ettiğini de saklamaz, işte buna da günah olan dedikodu denir.
● MÜBAH OLAN DEDİKODU
Fâsıkları gıybet etmektir. Açıkça fısk ve fücur edenlerin kim oldukları açıklanmış, kim oldukları bilinmiş ve herkese de bildirilmiş olur. Bid'at ehli için de durum aynıdır.
Ey kardeş:
Bu dedikodu bahsinde de söz çoktur. Hepsini söylemeye kalkarsak söz uzar, maksat burada talipleri uyandırmak ve onları ikaz ve irşât etmektir, ki dillerine sahip olsunlar, kimseyi yermesinler, kimse aleyhinde dedikodu ve iftira yapmasınlar, amellerini heba edip mensûr etmesinler, ömürlerini zikrullah, ibadet ve tâ’ate harcasınlar. Zira, kişinin amelini zayi edip, Hak Teâlâ’dan perdeleyen çok zaman bu dildir:
Sumt (susmak) ile ağzını bağla, göresin Hakkı ayan;
Gözü bağı bu cihan halkının ağzıdır heman.
Şeyh Muhyiddin-i Arabi rahmetullahi aleyh buyurur ki:
“Susan, mârifetullah'a (Allâh'ı bilme, tanıma) vâris olur.”
Fahr-i âlem sallallahu aleyhi ve sellem efendimiz de buyurmuştur:
“Susan, Allahu Teâlâyı bilmemekten kurtulur.”
Sultan-ül-ârifiyn Bayezid-i Bestâmi rahmetullahi aleyh buyurmuştur:
– İbadet on kısımdır. Dokuzu susmak ve diline sahip olmaktır.
Şimdi aziz kardeş:
Kişinin dilini tutmasının faydaları çoktur. Kapıp salıvermenin ve ağzına geleni söylemenin de zararları çoktur. Bu kadar söz, anlayana kâfi ve vâfidir. (Bol bol yeter)
Ârif i gör değme sözü söylemez,
Değme bir söze cevabı eylemez,
Ger yürüye, ger yata, ger uyuya;
Bir nefes hâşâ ki beyhude vere,
Uykusundan uyanır Allah der,
Her nefes kim vere ya Rabbâh der,
Gecelerin ekserini uyumaz,
Gâh-ü tesbih, gâh-ü namaz, geh niyaz.
Kimseyi ya medh veya zemmeylemez.
Ya bu yavuz ya iyi olsa demez.
Tınmayıp tutar Hakkın fermanını,
Hak yoluna teslim eyler canını.
Zayi etmez bir demi, bir saati;
Zikr-ü teşbihtir dilinde âdeti.
Çim (kim) dilin tuttu, bular söylemedi;
Âlem içre söylenir kaldı adı.
Bunda işlerin bitirip gittiler,
Vardılar ol ulu şaha yettiler.
İşte nefs elinde biz kaldık zebun,
Canlarımıza bu nefs vurdu düğün.
Yâ ilâhi! Sen medet kıl bize.
Sen sabırlık ver bizim dilimize.
Eşref oğlu Rûmi sen tut dilini,
Hazrete arzeyle her dem özünü.
Alim-üs-sırrı vel-hafiyyât öldürür,
Kullarına kadıyyel-hâcât odur.