Ey aziz:

Bilmiş ol ki, bu dünya dedikleri LÂ-ŞEY'dir. Yani, HÎÇ'tir. Hiç olması, sonunda hiç olmasındandır. Fudeyl îbn-i Iyaz rahimehullahü Teâlâ der ki:

Hak Teâlâ’dan bana erişti ki; kıyamet gününde dünya bütün ziynet ve güzellikleri ile süslenmiş olarak gelir ve:

– Yâ ilâhi! Beni şu, ednâ kullarına dâr eyle, yani kullarına duracak yer eyle, der.

Hak Teâlâ buyurur:

– Ben senden razı değilim. Sen, benim düşmanımsın. Lâ şey, hebâ-i mensur ol!

Dünya, bir ânda hebâ-i mensur yani toz oluverir ve belirsiz hale gelir.

Demek ki, HİÇ yine HİÇ olur. Hiçe gönül veren ve onun yolunda ömür çürüten de hiç olur. Hiçi isteyen de hiçtir. Amma, hiçi hiçe sayan âriftir.

Şunu da muhakkak olarak bil ki, kişiyi Hak Teâlâ yolundan uzaklaştıran ve nefs-i emmârenin yaramaz huyları ile ahlâklandıran da yine dünyadır. Dünya muhabbetine sebep, onun süsü ve ululuğudur, öğünmesidir, öğütmesidir.

Şunu da muhakkak olarak bil ki, Hak Teâlâ dünyayı yaratalı dan beri, dünyaya bir kez bile inayet nazarı ile nazar etmemiş ve dünyayı düşman tutmuştur. Dünyaya muhabbet edenleri de düşman tutmuştur. Allahu Teâlâ’nın düşman tuttuğunu sen nasıl dost edinir ve ona muhabbet edersin? Evet. Allahu Teâlâ dünyayı ve dünya ehlini düşman tutar. Hak Teâlâ’nın dünyayı düşman tutmasının sebebini bilir misin? Taliplerin yollarını keserek, onları mahrum bıraktığı ve zarara uğrattığı için düşman edinmiştir. Dünyayı, Enbiyâ da düşman edinmişlerdir. Zira, dünya onların da yollarını vurmuştur.

Dünya, kâfirlerin ve fâsıkların da düşmanıdır. Şu bakımdan onların da düşmanıdır ki, onları mekir ve hilesi ile tuzağına düşürmüş ve istidracla (sihirle) inandırmıştır. Onlar da bunu gerçek sanmışlar ve muratlarına eriştiklerini, keramete yetiştiklerini sanmışlar ve ferahlanmışlardır. Bu yüzden de âsi ve kâfir olarak mağrur, mahrum ve müflis cehenneme gitmişlerdir. Oysa, helâlden ve haramdan topladıkları malları ve mülkleri, davarları ve koyunları karılarına ve çocuklarına veya hiç sevmedikleri başkalarına kaldı, mirasını yiyenler güler, hükmeder oldular. Kendileri ise, toprak altında yatar ve şöyle çığrışırlar:

“Yâ rab! Beni, dünyaya döndür. Belki o bıraktığımla (terk ettiğim servetimle) salih bir amel işlerim.”  Mü'minûn sûresi: 99

Onlara şöyle cevap verilecektir:

– Dünyada bunca ömür geçirdiniz. Dünyanın muhabbetine ömrünüzü yele verdiniz. Size verilen o günlerin kıymetini bilmediniz. Varın, bu sözü artık söylemeyiniz.

Çünkü, bilirler ki bu hal onların başına hep dünyadan ve dünya sevgisinden geldiğini anlarlar, o zaman dünyaya düşman olurlar ama fayda vermez.

Ey aziz:

Her kim, bu dünyaya gönül verir ve mal toplamakla meşgul olursa, sonunda pişmanlık taşıyla başını çok döver. Ne yazık ki, son pişmanlık fayda etmez. Bugün fırsat elde iken, ömür seninle yâr iken azim et gör. Gönlünü, bu murdardan ayır, bundan kurtul. Dünya mekruhlarını toplayarak, dünya uğruna ömür çürütenleri gör ki, onların sonları nereye ve neye varır? Topladıkları mallar, darmadağın olur ve miras yiyicilere kalır. Kendisi de. Azabını ve hesabını görür.

Aziz:

Sen, o sultanları gör ki, dünyaya geldiler ve lâkin dünyaya hiç itibar gözüyle bakmadılar. Dünyanın ardına düşerek, azmedip mal toplamakla meşgul olmadılar. Ahiret amelleri ile meşgul oldular. Gördüler ki, bu dünya âhiret yolunun üzerinde bir uğrak imiş, buna aldanmak neye gerektir, dediler. Yol tedarikinde bulundular, kafileden ayrılmadılar, bu dünyaya gönül verip aldanmadılar. Bu dünyaya itibar etmeyenlerin misalini sana söyleye vereyim ve dünya ile dünya ehlini temsilde sana anlatayım da sen de halini buna göre bilesin. Yolda kalanlardan mısın, yoksa menzile erenlerden misin?

Bir kafile, bir memleketten Mekke-i mükerreme'ye gitmek, Beytullah'ı ziyaret ve tavaf etmek, hacı olmak ve yine vatanlarına dönmek maksadıyla yola çıktılar. Yolları Bağdat şehrine uğradı. Kafilede bulunanlar: (Şehirde bizim işimiz yoktur. Şehir dışında bir yerde konaklarız, dinlenir ve yol hazırlıklarımızı görürüz, yine kalkar yolumuza devam ederiz.)

Dediler ve şehir dışında konakladılar. İçlerinden birisi:

– Vallahi Bağdat şehri dillerde söylenir bir şehirdir. Ben de sizinle konak yerinde konaklarım ama, buraya kadar gelmişken, varır Bağdat şehrini de gezerim, dedi. Kafiledeki yoldaşları:

– Gel gitme. Orada, nefsinin hevâsının hoşuna giden şeyler bulur, onunla oyalanır kalırsın. Biz yola çıkarız, gelir bizi bulamazsın. Çok kalacak değiliz, hemen yola çıkacağız, vazgeç gitme bizimle kal, dedilerse de dinlemedi ve tek başına Bağdat şehrini görmek maksadıyla arkadaşların dan ayrıldı.

Şehre girdi, yolu Bağdat'ın viraneleri ne düşer. Bakar ki, çengiler oynamakta, şarkılar söylenmekte, kahkahalar sokaklara taşıyor. Biraz duraklayıp bunları dinledi, bu eğlence ve sefahat âlemi kendisine hoş geldi, nefsi kuvvetlendi, gürledi ve baş kaldırdı. Birkaç adım daha yürüdü ve gördü ki bir kadın bir kapıdan başını çıkarmış, gelene geçene bakıyor. Göz göze geldiler, kadın kendisini hemen içeriye çekti. Ne yaptığını bilmez halde nefsinin esiri olarak kadının peşinden gitti. Kadın kendisine:

– Ey yiğit, dedi. Peşim sıra gelirsin, benden ne istersin?

– Seni pek sevdim, kendime sevgili edindim, cevabını verdi.

Kadın nazlandı:

– Beni sevdiğini söylüyorsun ama sen benden murat alamazsın. Bütün malını ve sermayeni bana vermeyince sana boyun eğemem, dedi. Biçare adam:

– Benim varım yoğum ne varsa hepsi şehir dışındaki kafilede ve arkadaşlarımın yanındadır. Burada garip bir misafir kişiyim, diye yalvardı. Bu defa kadın:

– Mademki bir şeyim yok diyorsun, gel benimle içki iç ki, benden murat alabilesin, teklifinde bulundu.

Bizim hac yolcusunun aklı başından gitmiş ve gözü dönmüştü. O kadından başkasını gözleri görmüyordu. Bu teklifi dc kabul ederek içki içmeye razı oldu. Karşılıklı bir hayli içtiler. Artık iyice sarhoş olmuş ve kendinden geçmişti. Derhal soyundu. Belinden, içinde paraları bulunan kemerini ve üstünde nesi varsa hepsini kadının önüne koydu. Biraz daha içtiler, iyice sarhoş oldu ve sonrada birlikte olup yattılar.

Sabah oldu, müezzinler sabah ezanı okumaya başladılar, uyandı kendine geldi, etrafına bakındı, yanında yatan kadına gözü ilişti. Ne görsün? İçkinin tesiriyle gözüne dünya güzeli gibi görünen o kadın, gayet çirkin bir şey değil mi? Gözlerinden çapaklar akar, ağzı gayet kötü kokar, hasılı murdar bir şey. Hemen kalktı ve giyindi, dört yanını aradı ne kemeri var ne paracıkları? Bütün varı yoğu elden gitmiş! Hızla sokağa fırladı ve arkadaşlarının kondukları yere vardı ki, kafile çoktan hareket etmiş. Kendisi, hilekâr ve yüze gülücü bir aşiftenin cazibesine kapılmış ve bütün sermayeyi kaptırmış müflis ve biçare ortalıkta kalakalmıştı. Ne yapacağını şaşırmış? Bağdat şehrini bilmez, orada kimseyi tanımaz. Nereye varsa kabul etmez kovarlar. Sonunda, işsiz güçsüz, aç ve perişan o avarelikle Ne’ûzü billâhi Teâlâ cehenneme gitti.

Kıssadan hissemizi alalım:

Ehli dünya kimselerde ruhlar aleminden seçilmişlerden olan bir kafile ile yola çıktılar. Hak Teâlâ’nın Kâbe’sini görüp Allah'ın rızasını almak istiyorlardı. Yolları, Bağdat gibi olan bu dünyaya uğrar. İçlerinden birçokları, dünyaya meylederek gönül vermediler. Bu fâni dünyaya hiç karışmadılar. Bunlardan birisi, dünya Bağdat’ına geldi, gaflet içkisinden içti ve sarhoş oldu. Hilekâr ve büyüleyici kadın görünümündeki dünya, kendisine gönül verip, ömür sermayesini ve iman kazancını dünya yoluna harcayan o kişiyi baştan çıkardı. Bu halde iken ömrünün sonuna geldi ve Azrail aleyhisselâmın tekbir sesini işitti. Bu gafletten uyandı ve gördü ki, din ve iman sermayesi dünya yolunda harcanmış, kendisi çaresiz, ortada kalmış. Ne yapacağını bileme den, koşup kafileye yetişmek istedi, kafile de hareket edip yoluna gitmiş, bu acınacak halde iken Azrail geldi ve dinsiz, imansız müflislikle canını aldı. Ne'ûzü billah.

Şu hâlde, bu dünyaya gönül verip aldananlar, sonunda zarara uğrayıp mahrum ve mahzun ortada kalırlar. Misali buna benzer.

Ey aziz:

Mademki bu dünyaya geldin, saf ve pâk canların dünya karşısından nasıl davrandıklarını da gör? Onlar, aldatıcı dünyaya gönül vererek aldanmazlar. Hak Teâlâ, onlara dünyadan ne verdiyse, kendi nefislerinden kesip Allah için fakirlere tasadduk eylediler. Kendileri yemeyip fakirlere yedirdiler, açları doyurdular, çıplakları giydirdiler, düşmanlarına el uzattılar, muhtaçların yardımına koştular, kapılarına gelenleri mahrum göndermediler. Daralmış gönülleri onardılar, hacetler bitirdiler ve şu Hadis-i şerifle amel ettiler:

“Her kim, bir mü'min kardeşinin bir hacetini giderirse, Hak Teâlâ âhirette onun yetmiş hacetini giderir.”

Resûl-ü ekrem sallallahu aleyhi ve sellem buyurmuştur ki:

– “Bir kimse, sizden bir hâcetini istese, siz o istediğini verin. Ertesi günü muhtaç olacağınızı bilseniz dahi verin, kardeşinizin hâcetini giderin.”

Allah dostları bu Hadis-i şerifle de amel ederler. Kendileri için gayet gerekli olanı dahi verirler. Kendileri kanaat ederler, eksikliğe sabrederler, Hak Teâlâ da onları yüce mertebelere eriştirir.

Ey aziz: