İsa aleyhisselâm, bir gün bir yere gidiyordu. Bir ırmak kenarına vardı, bir müddet dinlendi, abdest aldı, birkaç rekât namaz kıldı ve o ırmağın suyundan birkaç avuç su içti ve çok hoş ve tatlı bir su olduğunu anladı. Dört tarafına bakındı ve gördü ki, su ile dolu bir küp gömülmüş bulunduğunu gördü. O küpteki sudan da içti ve gayet acı olduğunu fark ederek bu işe şaştı. Zira, bu küpe su o ırmaktan geliyordu. Şu hâlde, ırmağın suyu neden gayet tatlı ve küpün suyu ise gayet acı idi? Hayretler içinde kaldı ve bir karara varamadı. İşte, tam bu sırada Cebrail aleyhisselâm geldi ve dedi ki:

– Yâ Nebiyallah! Hak Teâlâ sana selâm etti ve küpe sorsun, küp suyunun neden acı olduğunu ona haber verecektir, buyurdu.

Bunun üzerine İsa aleyhisselâm, meseleyi küpe sordu ve küp Allâhu Teâlâ’nın desturu ile dile gelerek cevap verdi:

– Yâ Nebiyallah! dedi. Ben, bir ulu padişah idim. Dünyada 300 yıl ömür sürdüm. Peşim sıra üç yüz bin asker gelirdi. 300 ulu şehrim vardı. O, 300 şehirde 300 ulu sarayım vardı. Bu 300 sarayıma ara sıra gider ve zevk ederdim. Bu zevk ve safa da iken, bir gün ansızın bana hastalık geldi ve sonunda Azrail aleyhisselâmın mızrağını yedim, can acısı çektim. Bütün o saltanat, devlet, hükümet, yeme içme, zevk ve temaşa hepsi hepsi bir ânda elimden çıkıverdi. Bunlardan hiçbirinden bana bir fayda ve çare olmadı. Bütün görüp geçirdiklerim bana bir gün bile gelmedi. Beni, bir yere gömdüler ve üzerime büyük bir türbe yaptılar. 300 yıl o türbede yattım ve çok ağlayıp feryat ettim ve lâkin hiç kimseden medet bulamadım. 300 yıl sonra bir zelzele oldu ve türbem yıkıldı ve 300 yıl kadar bütün o şehir bir harabe halinde kaldı. Sonra, o şehri tekrar imar ettiler. Benim, türbemin bulunduğu yere bir kiremitçi geldi, kiremit pişirerek satmaya başladı. Bir gün, o yerlerin padişahı da geldi ve o şehre büyük bir saray yaptırdı. O saray için kiremit ısmarlandı ve benim türbem olan yerden ve benim etim, kemiğim karışmış bulunan topraktan kazdılar, balçık yaptılar, kiremit döktüler ve o padişah sarayını bu kiremitlerle örttüler. Yıllarca, kiremit olup padişah sarayının damında durdum. Aradan yine zaman geçti, o padişaha da zeval erişti, öldü. Sarayı da yıkıldı ve kiremitleri kırıldı. Ondan sonra, o şehre bir küpçü geldi ve sarayın bulunduğu yeri kendisine imalâthane olarak seçti, benim etimden ve kemiğimden olma kiremitleri de dövdü, balçığa karıştırdı ve bir küp yaparak sattı. Bir zaman da evlerde ve yerlerde küp olarak durdum. Nihayet büyük bir sel geldi, beni bulunduğum yerden söktü çıkardı, buraya getirdi bıraktı. Yıllardan beri burada duruyorum.

İsa aleyhisselâm, küpe sordu:

– Hikâyeni anladım, ama benim asıl merak ettiğim şudur ki, şu ırmağın suyu gayet tatlı olduğu ve senin içine de o sudan dolduğu halde, senin suyun neden acıdır?

Küp, bu soruyu da şöyle cevaplandırdı:

– Yâ Nebiyallah! Ne zaman ki, Azrail aleyhisselâm mızrağını bana vurunca, ölüm acım benim bütün gövdeme yayıldı, etime ve kemiğime bu acı sindi. O acı hâlâ benden gitmemiştir. Benîm içimdeki suyu acılaştıran da işte o acıdır, dedi.

Şimdi ey aziz:

Cefalarla dolu bu vefasız ve fâni dünyada, en büyük devlet ve saltanat süren bir padişahın dahi sonu ölümdür ve ölüm acım bütün ömrün zevk ve sefasını insanın burnundan getirir, onu tahtından ve tacından ayırır, yere vurur ve toprağa karıştırır. Bu topraktan bile ölüm acısı gitmez. Şu hâlde sakın gafil olma!

Ey lezzet alan iyş-i cihandan hazer et kim,

Nûşundan anın nişi ve zevkinde belâsı.

Devlet evi duvarına yaslanmaya gör kim,

Muhkem değil ey şah, bu bünyadın esası.

Bu kubbeye kim girdi ki, çıkmadı kabadan;

Bu suffa kim geldi ki, gitme di sefası».

Üryan şol emir oldu ki, atlastan eden fahr;

Sultan şundadır ki, libas etti palası.

Şimdi, hal böyle olunca, bu dünya endişesinden geçmek gerek. Riyaset, yani ululuk lezzetini nefs-i emmâre dimağından çıkarmak gerek, ölümü, ölüm acılarını, azapları ve cezaları daima düşünerek bütün nefs arzularından uzak durmak ve dost hevası üzere âlemde yürümek gerektir. Tâ ki, bu halk ölünce o dirilebilsin. Yoksa, dünya kaygı ve telâşına düşmek yavuz (zor, çetin) musibettir. Dünya kaygılarından bir kaygı ile bir gece yatana, Hak Teâlâ yetmiş kaygı ve acı verir, birisini bile gidermekten âciz kalır. Ertesi gece, yetmiş kaygı ile yatar ve böyle böyle gönlüne dünya muhabbeti dolar, dünya muhabbeti doldukça, zikrullahı unutur, zikrullahı unutunca Hak Teâlâ da o. kişiden inayetini keser, imân tadını onun gönlünden siler, giderir, yerine zulmet doldurur. Bu hale düşen, isterse her gün oruç tutsun ve geceleri sabaha kadar namaz kılsın, ister şehit olsun, isterse gazi olsun, hatta Mekke-i mükerreme ye giderek mücavir kalsın ve veli olsun; madem ki dünya muhabbeti gönlünde galiptir, ona hakkın inayeti yoktur, peygamberin şefaati yoktur, velilerin himmeti yoktur.

Bunun delili şudur:

Miraç gecesi, Hak Teâlâ hasretleri ile Hz. Muhammed Mustafa sallallahu aleyhi ve sellem arasında doksan bin kelime konuşuldu. Hak Teâlâ, Resulüne nice sırları vahyetti ki, onları hiçbir peygamberine bildirmemiştir. ESRÂR-I-VAHÎY adlı bir risale vardır. O risalede beyan olunmuştur ki, Resul aleyhisselâma buyurduğu sırlardan birisi de şu idi.

Yâ Muhammed! Bir kimse, yer ve gök ehli namazı kadar namaz kılsa, yer ve gök ehli orucu kadar oruç tutsa, melekler gibi yemek yemez olsa, sırtına ârifler gibi elbiseler giyse; ben onun bu ibadetlerine bakmam. Eğer, onun gönlünde zerre kadar dünya sevgisi, etrafına karşı övünmesi varmı veya halka ibadetini gösteriyor mu, buna bakarım. Bunlardan biri varsa kendime komşu etmem, bu kişiler muhabbetimin lezzetini alamazlar, onların gönüllerini karanlıkla doldururum, o kadar ki, beni unuturlar, uzak kalırlar.

Dikkatinizi çekerim: Bu Hadis-i şerifte dünyayı talep eden kişiler için çok korku vardır. Fakat, ne yazık ki dünyayı toplayanların birçoğu ellerinde sanki kurtuluş senedleri varmış gibi davranırlar. Sen de onlar gibi:

– Ben dünyayı talep ederim, mal toplarım ama, ona muhabbetim yoktur, asla sevmem dersen, ben de sana derim ki;

– Ey biçare! Hem dünyayı sevmem dersin hem de gece-gündüz demez, onun derdine düşer, peşi sıra koşturursun.

Neden başka bir şeye talip olmuyorsun? Neden başka bir şeyin peşi sıra koşturmuyorsun? Bundan da anlaşılıyor ki, sen dünyayı seversin. Zira, sevilmeyen istenilmez. İstenmeyen şey de ele geçince keselere doldurulup ağızları mühürlenerek sandıklara istif edilmez, bir fakir gelip isteyince: (Şimdi yok, hazır değil.) gibi sözlerle yalan söylenmez. Ey biçare: Diyelim ki, bugün cimrilik edip sadakanı ve zekâtını fakirlerden esirgedin. Peki, yarın Hakkın huzuruna ne yüzle varacaksın? Sonra da: (Ben dünyayı sevmem!) diye hüccet göstermeye kalkarsın. Şunu iyi bil ki, Hak Teâlâ kullarının gönüllerine nazar eder, suretlerine nazar etmez:

Resûl-ü ekrem sallallahu aleyhi ve sellem efendimiz buyuruyor ki;

“Allahu Teâlâ, sizlerin suretlerinize ve amellerinize bakmaz. Kalplerinize ve niyetlerinize bakar”

Fakat, bizim maksadımız hüccet değildir, belki âşıklara ve Allâh taliplerine nasihat edip, hak yolu göstermektir, onlara hallerini ve niteliklerini bildirmektir. Şu hâlde, sen de bu âyet-i kerimeleri, bu Hadis-i şerifleri ve bu öğütleri duy, öğren ve onlara doğru bir şekilde inan, Allah'tan kork, Resulünden utan ve insafa gelerek Allahu Teâlâ’ya dön ki; Hak Teâlâ hazretlerine karşı yüzün ak olsun, yedi cehenneminden nefsin ırak bulunsun, bineğin burak ve cennet sana durak olsun.

Eğer: (Bana dünya gerektir, dünyada hoşluk gerektir, dost var düşman var, geleni- gideni var, kadın, kız ve oğlanlarım var, cariyelerim ve kölelerim var. Bunların her birinin masrafları var, dünya talebini bırakayım da fakir olayım ve elimde bulunan dünyalığım çürüsün, sonra ellere mi muhtaç olayım? Bugünü hoş geçireyim de yarın nasıl olursa olsun! dersen, yürü var, dünya sana mübarek olsun. Baştan ayağa kutlu olsun, dünyanın lezzetleri sana tatlı olsun. Fakat, unutma ki Allahu Teâlâ senden kaçar, kıyamet gününde bütün peygamberler ve bütün hak velileri seni kovarlar, âvâre ve başıboş kalırsın, zebaniler seni tutar ve sürüyerek cehenneme atarlar, çok şiddetli azaplar çekersin, zahmet ve meşakkatler görürsün, cefalara ve mihnetlere uğrarsın. Bu murdar dünyayı burada bırakır gidersin, acaba oraya varınca ne yaparsın? Sevmediklerin, dilemediklerin dünyalığını aralarında paylaşırlar, sevmediklerine yedirirler döker, saçarlar. Sen, o karanlık ve dar yerde hesabını verir ve azabını çekersin.

Eğer; bana dünya gerekmez. Ben dünyadan uzağım, bana dünyada bir lokma ve bir hırka yeter:

Yeni gün, yeni rızık, Allahu Teâlâ’ya tevekkül eder ve onun vaadine inanırım, elimde olan malı fakirlere dağıtırım, bugün fırsat elimde iken, âhiret tedarikini görürüm, dersen, canına sağlık. Allahu Teâlâ yardımcın, Resûl aleyhisselâm şefaatçin, meşâyih mürşidin, mü'minler duacın ve Hak cemâli ödülün olsun.

Şimdi ey aziz:

Şimdi de sana, dünya sevmenin sebeplerini ve bunun zararlarını, dünyayı terk etmenin faydalarını da anlatayım, ki kitapta müşkül kalmasın. Zira, bu kitabın Türkçe yazılmasının sebebi, herkesin kolaylıkla okuyup anlayabilmesini sağlamaktır.

Şimdi aziz:

Dünya sevmeye sebep, ölümü unutmaktır, ölümü unutmaya sebep, uzak emeller beslemektir buna tûli emel denir. Bir kimse: (Şunu şöyle edeyim, bunu böyle edeyim.) kaygısına düşerse, ölümü unutur, ölümü unutmak ise, kişiye dünya muhabbetini getirir. Zira, nefsi emmâre sahipleri olmayacak işler peşinde koşan, olmazı olur sanan, kaygılardan ve telâşlardan kurtulamayan kimselerdir. Bunların umdukları elli yılda bile hâsıl olmaz. Ne yazık ki, ertesi güne çıkacaklarını dahi bilmedikleri halde böyle uzak endişeler peşinden de ayrılmazlar.

Şunu iyi bil ki, âdemoğullarını aldatıp mağrur eden ve uzak endişeler, tûli emel peşinde koşturan üç şeydir: 

1-Birisi emani'dir, yani kuruntudur:

“Sizi. Allâhu Teâlâ’nın emri (ölüm) gelinceye kadar kuruntular, tûli-emel ve arzularınız aldattı.” Hadid sûresi

2-Birisi de dünyadır:

 “O halde, sizi dünyanın hayat ve ziyneti aldatmasın.” Lokman sûresi

3-Birisi de şeytandır:

“Ve şeytan sizi Allahu Teâlâ ile mağrur etmesin.” Lokman sûresi

Âdemoğullarını aldatan bu üç şey olduğuna, zikredilen âyet-i kerimeler delildir. Şimdi, bunları birer birer inceleyelim:

İlki KURUNTU dur, demiştik. Şeytan gelir ve insanı kandırır:

– Ne işlersen işle, Allah kerimdir, ümit olunur ki azap etmez ve cezalandırmaz. Sonra nasıl olsa tövbe edersin, der ve o kimseyi yoldan çıkarır. Bundan dolayı, aklı başında olan kimseler şeytanın bu gibi kandırıcı sözlerine aldanmazlar ve Hak Teâlâ’nın şu ihtarlarını asla unutmazlar:

“Zira, şeytan sizin (Eski) bir düşmanınızdır. Siz de (İnançlarınız da ve bütün işlerinizde) onu düşman bilin. (Her halinizde ondan sakının.)” Fâtır sûresi: 6

“Ey Âdemoğulları! Ben size şeytana kulluk etmeyin. Çünkü o sizin için apaçık bir düşmandır.” Yâsin sûresi: 60

Evet, şeytan gerçekten eski bir düşmandır. Atadan dededen düşmanıdır. Ondan hayır uman, hayır bulmaz. Şu hâlde ona neden uyarsın? İşitmedin mi, Âdem ataya ve Havva anaya neler yaptı? Onların zürriyetinden de nicelerini imânsız âhirete gönderip imân harmanını, kibir ateşiyle yaktı, kül etti.

Çoğunu, ölümü uzak zan ettirerek gaflete düşürdü, sonunda ecel geldi onları o gafletleri içinde yakaladı, imanlarını gafletle şeytana kaptırdılar, yüzleri kara hak huzuruna vardılar. Mademki, gerçek budur ve hal böyledir. O halde, ne yapmak lâzımdır? Âsiler, Hak Teâlâ’nın keremine göz dikmeli, korku kamçısını ellerine almalı, nedamet atma binmeli ve şeriat yoluna düşmelidir. Böyle yapabilirlerse, varıp cennete girer ve didâra erişirler. Yoksa, kendini kapıp koyuvermekle olmaz. Şeriat yolunu bırakıp, bid'ate uymak – Ne'ûzü billah– azgınlıktır, öyle ise, kişiye korku ve ihtiyat gerektir.

Ey kardeş:

Nasıl korkmayalım ki, Kahhâr Allâhın zindanı cehennemdir. Orada aman bilmez ve aman vermez zebaniler vardır. Hak Teâlâ, her âsi için bir cehennem yaratmaya kadirdir.

Sonra nasıl talep etmez ve ummazsın Allahu Teâlâ’m rahmetini ki, kendine uyanlarına, en az verdiği cennet, bu dünyanın on tanesine bedeldir. Allahu Teâlâ, günah işleyen ve tövbesiz ölen âsilere cehennemi, sevap işleyip Rabbine tabi olanlara da cenneti vaad buyurdu.

Şimdi, sen de bu ilâhi vaade inanmaya mecbursun, gece gündüz ibadete koşmaya mecbursun. Nefsine tevekkülü talim etmeye mecbursun. Bu nasihatleri tutmak ve ibadetle meşgul olmak için de tevekkül gerektir. Allahu Teâlâ’ya tevekkül edip, rızkını Allahu te âlâdan beklemelisin. Zira, bütün mahlûkatın rızıklarını veren Hazret-i Allah'tır. Hepsinin rızıklarına da Allâhu Teâlâ kefildir. Yeryüzünde, hiçbir yaratılmış yoktur ki, onun rızkı Allahu Teâlâ’nın üzerinde olmasın.

Nitekim, Kuranda buyurur:

“Yeryüzünde, bütün canlıların rızkı Allahu Teâlâ’nın üstündedir. Fazlından hepsinin rızıklarına kefil olmuştur.”  Hûd sûresi: 6

Onun için, Allahu Teâlâ’m vaadine inananlar, rızık için asla tasalanmazlar. Allâhu Teâlâ’ya tevekkül ederler ve Allah için rızkı başkalarına da yedirirler. Yedirmekle, başkalarına vermekle onların rızıklan tükenmez. Nitekim, Hak Teâlâ Kuranda buyurur:

“Kim, Allahu Teâlâ’ya tevekkül ederse, Allâhu Teâlâ ona yeter. (Başkalarına muhtaç olmaz.)” Talâk sûresi

Zira, âdemoğullarının rızıkları gökten iner. Nitekim buyurur:

“Rızkınız ve vaad olunduğunuz semadadır.”  Zariyat sûresi: 22  

Vallahu â'lemü ve Resûlehu.