MÜZEKKİ'N NÜFUS
[Nefisleri Temizleyen]
(Düzenleyen: Dr. Necati Aksu)
26- EBU DERDÂ’NIN HİKAYESİ
Ashab-ı Resûlullah'dan Eba-Derdâ, önceleri tâcir idi. Oldukça zengindi, malını hak yoluna verdi, kendisine ve karısına hiçbir şey bırakmadı. O kadar ki, karısıyla kendisinin bir tek gömlekleri vardı. Dışarı çıkarken, o gömleği Eba-Derdâ radıyallahu anh giyerdi, kadın tandıra girerdi ve zikirle meşgul olurdu. Bir gün, Resûl-ü ekrem sallallahu aleyhi ve sellem efendimize:
– Eba-Derdâ, gayet âbid ve zâhit kişidir. Fakat, sabah namazlarına biraz seyrek geliyor. Bazan, namazdan sonra geliyor ve tek başına kılıyor, bazen bir rekâta erişiyor, dediler. Aleyhissalâtü vesselam efendimiz, Eba-Derya’nın çağrılmasını irade buyurdular. Eba-Derdâ geldi ve efendimiz kendisinden sordu:
– Yâ Eba-Derdâ! Ben, senin halini bilirim. Fakat, bunların günahkâr olmalarını istemiyorum. Sabah namazlarına neden seyrek veya geç geliyorsun? Söyle de anlasınlar.
Eba-Derdâ radıyallahu anh hazretleri, ağlamaya başladı:
– Yâ Resûlallah dedi. Ben, isterdim ki bu gizli sırrım açılıp, dile düşmeyeyim. Mademki emir buyurdunuz, söyleyeyim. Hatunum ile ikimizin bir gömleğimiz vardır. Sabah namazı vakti girince, hatunum o gömleği giyer ve namazını kılar. O zaman, ben tandırın içine girerim. O namazını kılınca tandıra girer, bu defa da gömleği ben giyer buraya gelirim. Vakit olur ki, imamla kılmaya yetişirim, bazen da yetişemem.
Efendimiz, kendisine şefkatle baktılar:
– Yâ Eba-Derdâ! Buyurdular. Hak Teâlâ hazretlerine senin için niyazda bulunayım, senin için dünya dileyeyim, var kendine ve ehline elbise al.
Eba-Derdâ cevap verdi:
– Yâ Resûlallah! Ben ne elbise ne de dünya nimeti istemem ama müsaade buyur, varayım bir kere hatunuma danışayım. Eğer, hatunum dünyalık dilerse, gelir size arz ederim, dedi ve evine giderek karışma olup bitenleri anlattıktan sonra:
– Resûl aleyhisselâm, Allahu Teâlâ’dan bizim için dünyalık dilemek ister, ne dersin? diye sordu.
O âhiret hatunu şu cevabı verdi:
– Yâ Eba-Derdâ! Hâşâ ki, ben sultanlığı kulluğa değişmem. Rahman kulu iken, şeytan kulu olmam. Eğer, sen elbet bana dünya gerek dersen, beni bırak, ondan sonra var dünya dile. Evvelce, dünyan çok iken fakirlik isterdin. Fakir olsam derdin. Fakir, âhiret sultanı olur derdin. Şimdi, fakir oldun fakirliğin kadrini bilmezsin. Allah tan da mı utanmazsın ki zenginlik istersin? Vallahi, bana dünya gerekmez. Var git, Resûl hazretine söyle ki, bizim için dünya dilemesin ama şunu dilesin ki Allahu Teâlâ seni ve beni dünya afetinden saklasın, dedi ve ağlayıp feryat eyledi.
Eba-Derdâ radıyallahu anh, karısının sözlerini aynen efendimize arz etti. Resûlü zişân:
– Bari birinize bir gömlek edinelim, buyurdu.
Eba-Derdâ radıyallahu anh, buna da itiraz etti:
– Yâ Resûlallah, ikimiz bir gömleğe muhtaç olmayınca, ibadet lezzetini ve imân halâvetini bulamadık dedi. Ben, ticaret yaparken ibadetten zevk almaya çok çalıştım ama başaramadım. Mecburen ticareti terk ettim ve ibadeti sıkı sıkı tuttum. Muhakkak olarak bildim ki, âhiret isteyene dünya haram imiş, dünya isteyene âhiret haram imiş. Dünya ve ahiret bir arada bulunmazmış, Âhiret isteyene, dünyayı bırakmak gerekmiş ki, dünya fethedilmiş olsun.
Eba-Derdâ radıyallahu anh, henüz bu sözü tamamlamıştı ki, Cebrail aleyhisselâm geldi:
– Yâ Muhammed Allahu Teâlâ, sana selâm ediyor, dedi. Buyurdular ki, her kim cennet ehlini görmek dilerse, Eba- Derdâ'yı görsün.
Şimdi, ey akıllıyım diyen kişi:
Eğer, bu kıssadan bir şeyler anladınsa akıllısın. Eğer, anlamadıysan gafilsin.
Kendi isteğiyle fakirliği seçenler den birisi de Hz. Ebû-Bekir-is-Sıddıyk radıyallahu anh idi. Ebû-Bekir hazretleri, gayet zengin idi. Varını hak yoluna verdi ve kendisini bilerek ve dileyerek fakirliğe terk etti. Bu dünyanın bir leş olduğunu ve bu leşe rağbet ederek haktan uzak düşmenin doğru olmayacağını anladı ve tüm malını, varını yoğunu hak yoluna feda etti. Resûl-ü zişân efendimize, kırk bini aşikâr ve kırk bini gizli olarak seksen bin altın verdi. Bununla da yetinmedi, kalanını da dört yana öylesine dağıttı ki, dünyada bir şeyi kalmadı hatta, elbise olarak bir eski kilime büründü. Bu kilimin deliklerinden mübarek gövdesi görünürdü. Evine çekildi sabır ve şükür ederek oturdu. Bu yüzden, Resûl aleyhisselâmın sohbetlerine dahi devam edemez oldu. Fatıma't-üzZehra radıyallahu anha validemiz, onun çıplaklığından dolayı babasının sohbetlerine iştirak edemediğini sezdi ve bir başka kilim göndererek:
– Varın şunu götürün, babamın sohbetine gelsin, diye haber gönderdi. Kilimi, cariyenin elinden alınca, öpüp başına koyan Hz. Ebû-Bekir radıyallahu anh, tâ'zim ile arkasına aldı ve yavaş yavaş Allah dostunun huzuruna varmak üzere yola çıktı.
Resûl-ü ekrem sallallahu Teâlâ aleyhi ve sellem efendimiz, bu sırada bahçede hurma ağaçları arasında geziniyorlardı ki, Cebrail aleyhisselâm bir kilime bürünmüş olduğu halde huzur-u Resûlullah’a geldi. Resûl-ü zişân, Cebrail aleyhisselâmın selâmını aldıktan sonra onun kilime bürünmüş olmasına şaşarak sordu:
– Yâ Cebrail! Seni bu şekilde hiç görmemiştim. Ne oldu?
Bugün bir kilime bürünmüşsün.
Cebrail aleyhisselâm cevap verdi:
– Yâ Resûlallah! Ebû-Bekir-is-Sıddıyk kilime büründüğü için, bugün yalnız ben değil, göklerdeki bütün melekler kilime büründüler. Hak Teâlâ, sana selâm ederek buyurdu: (Habibim sorsun, Ebû-Bekir benden razı mıdır? Ben ondan razı oldum.)
İşte bu haslet ve Hak Teâlâ’nın rızasına mazhar olmak, Ebû-Bekir hazretlerine dünyayı terk ederek fakirliği irade etmesinin mükâfatı idi. Bundan da anlaşılıyor ki, fakirlik Hak Teâlâ’nın rızasını kazanmaya sebeptir. Şu var ki, Allah rızası her kula müyesser olmaz. Hak Teâlâ’nın rızası için, dünyayı terk etmek gerektir.
Azizim: Bir insan dünyayı terk edince, işte böyle terk etmeli ve Allah rızasını bulmalıdır. Yoksa, hak yoluna diye verir, sonra da verdiğin kişinin başına kakar san, o hiç olur. Nitekim, Hak Teâlâ buyurur:
“Sadakalarınızı, minnet ve eziyet ederek boşa çıkarmayınız.”
O, Ebû-Bekir idi diyecek olursan; evet o Ebû-Bekir-is-Sıddıyk idi ama erenlerden ve hatunlardan daha nice kimseler vardır ki, kendi istekleriyle fakir olup, bütün varlıklarını hak yoluna verdikten başka, canlarını dahi feda etmişlerdir. Eğer, onların mübarek isimlerini sayacak olsam kitap pek uzun olur. Erenlerden örnek isterseniz? Ebû-Bekir hazretleri yeter. Hatunlara da örnek olarak Hatice't-ül-Kübrâ validemizi söylemek yeter. Allah onlardan razı olsun. Basra’nın sultanı Neşvâne hatun, Şeyh Mansur'a irade götürüp, elini aldıktan ve tövbe ettikten sonra canlarını dahi feda ettiler. Kitabın ikinci babında, onların hak yoluna nasıl can verdiklerinin hikâyesi de anlatılacaktır. O zamandan bu zamana kadar, daha niceleri dünyayı terk ettiler ve daha niceleri de eder dururlar. Hak yolunda baş, can ve mal terk edenlerin hepsini demeğe kalksak, söz uzar. Aklı olana bu kadarı da yeter. Bizim maksadımız, İnsan nefsini emmârelikten kurtaramayınca ve gönlünden dünya muhabbetini çıkarmayınca, bu mertebelere erişilemeyeceğini anlatmaktır. Demek isteriz ki;
Dünyayı elden çıkarmayınca ve muhabbetinden vazgeçmeyince, dünya insanı felâkete götürür.
Zira, bu nefs-i emmâre dedikleri yedi başlı bir ejderha gibidir. Azmedip bir başını kesersin, bir başı daha çıkar. Fakat, asıl büyük bir başı vardır ki, diğer başları hep ona tâbidir. İşte, o başı kesilirse, kalan başlarının hepsi kurur, gider. Bilmiş ol ki, nefsi emmârenin en büyük başı DÜNYA SEVGİSİ' dir. Eğer, dünyanın sevgisini ve tasasını gönlünden külliyen kesebilirsen, kalanını da azmedip başarırsın ve kısa zamanda nefsin emmâreliğinden kurtulursun. Fakat dünya muhabbeti gönül de zerre kadar bulundukça, ömrünü bu yolda çürütsen, nefsin çirkin ve kötü sıfatlarından birisini bile gideremezsin. Nerede kaldı ki, hepsi giderilebilsin.
O halde, nefsini emmâreliğinden döndürüp mutma'inneliğe eriştirmek istersen, evvelâ onu dünyadan iğrendirmelisin. Kişi, dünyadan ne zaman iğrenir, onu da sana söyleyivereyim ve inşâ'allahu Teâlâ bunun kolay yolunu da sana göstereyim.
Fakat, sen de bana dikkatte kulak ver ve dinlemeye, anlamağa çalış!
Bilmiş ol ki, insanın bu dünyadan iğrenmesinin en önemli sebebi, ölümü hatırlamaktır. Nefis, dünyaya meyil ettikçe, ölümü gözüne getiriver. Ona, dünyada ölüm olduğunu bildir.
Daha evvel dünyaya gelenlerin hepsinin dünya malı topladıklarını ve sonra hepsini yüzüstü bırakıp gittiklerini düşün.
Allahu Teâlâ’yı isteyen âşıkların, dünyayı nasıl terk ettiklerini ve bu suretle Allahın rızasını ve visalini bulduklarını göz önüne getir. Muhakkak olarak şunu da iyice bil ki, nefsi emmârelik üzere bulunduğu müddetçe kimse haktan yana bir adım varamaz.
Zira, Şeyh Bayezid-i Bestamî Hak Teâlâ hazretlerine niyaz etti ve:
İlâhi! Sana ulaşmak nasıl olur? dedi. Hak Teâlâ, Bayezid-i Bestamî’ ye buyurdu ki:
“Nefsinden ayrıl, bana öyle gel!”
(Nefsinden ayrıl) tabirinden murat, nefs-i emmâreden dir ki, kötü ve çirkin sıfatlardan kurtulmak için de sık sık ölümü hatırlamalıdır, özellikle, dünyayı sevmek sıfatını öldürmelidir. Kişiyi dünyadan iğrendirecek şekilde ölümü hatırlamanın da nasıl olacağını sana söyleyeyim. Nefs-i emmâre, ara sıra baş kaldırıp dünyaya meyl ettikçe, ölümü hatırlamak çomağı ile başını döversin. Yukarıda, bu ejderhanın en büyük başı dünya sevgisidir demiştik, işte o başı öyle döversin ki, artık takatten kesilir ve dünyaya meyletmez olur.