1)
Evliyâ olduklarını hem kendileri bilir hem de
halk bilir. Onlara, Hak Teâlâ velâyet haddinin nihayetini bahis buyurmuş ve
kendilerine mârifetini ihsan eylemiştir. Onları, oradan geri döndürmüş ve
irşât mertebesinin tamamını ve tekmilini de vermiş ve halkı irşât göreviyle
görevlendirmiştir. Bu zevata EHASSÜL-HAVAS derler.
2)
Bunlar, veli olduklarını ne kendileri
bilirler ne de halk onların veli olduklarını bilir: Bütün yönleri ile
onları, Hak Teâlâ’dan gayrı kimse bilmez ki:
Velilerim, benim bilgim altındadır. Onları,
benden gayrı hiç kimse bilemez. Buyurulan zümredendirler. Bunlara da HÂS'lar
derler.
3)
Onlar, kendilerinin veli olduklarını bilirler ama halk bunu bilmez. Bunlar
âlimler, abdâllar, evtâdlardır ki, bu tâife dünya yüzünde 347 kişidir. Bir
eksik olmaz. Ne zaman, onlardan birisi eksilirse, müminlerin sâlihlerinden
alırlar ve onun yerine koyarlar. Halk, onların kimler olduklarını
bilmeksizin ÜÇLER, YEDÎLER ve KIRKLAR derler.
4) Bunların
veli olduklarını halk bilir amma, kendileri bilmezler. Yani, velayetleri
halka zâhir ve kendilerine gizlidir.
İşte, bu sebeple Hak Teâlâ’nın kullarını
alaya almak ve onlara hor bakmak câiz görülmemiştir. Zira, kim de ne
olduğunu kim bilebilir?
Hz. Musa aleyhisselâmın, haberlerde gelen şu
hikâyesini hiç duymadın mı?
Musa peygamber aleyhisselâm, bir gün münâcat ederken niyazda bulundu:
– İlâhi! Seni misafirliğe davet ediyorum, dedi. Yâ Rab!
Lütfet de misafirim ol, sana konukluk edeyim, dedi.
(Allah u azim-üş-şân, gitmekten ve gelmekten münezzehtir.
Fakat, bu kıssada biz kullarına bazı hususları göstermek ve bildirmek murat
buyurmuştur.) Hak Teâlâ, buyurdu:
– Yâ Musa! Filân gün hazır ol ve tedarik gör ki, o vakit beni misafir
edesin.
Musa aleyhisselâm, sevinçle döndü, elinden geldiği kadar
tedarik ve hazırlıklar yapıldı. O gün, aşçılar geldi, koyunlar kesildi,
ocaklar kuruldu, kazanlar vuruldu ve etrafa haber salındı:
– Musa, Allah’ı davet etmiş misafir edecekmiş
Halk, bölük bölük ziyafet yerine akın etti. Herkes, Allâhın
nasıl geleceği merakı içerisinde bulunuyordu. İkindi vaktine kadar, bekleşti
durdular. Ne gelen oldu ne giden. İkindiden sonra, çok yaşlı bir ihtiyarcık
çıkageldi. Sırtında eski püskü bir aba, ayaklarında çarıklar, belinde ipten
bir kuşak vardı. Toza toprağa bulanmış ve çok yorgun görünüyordu. Geldi, bir
kenara oturdu, hiç kimse onunla ilgilenmedi. Garip ihtiyar, bir müddet
sessiz sedasız bekledikten sonra, ev sahibine:
– Yâ Musa! dedi. Karnım aç, çok yorgunum. Bana bir şeyler
ihsan et yiyeyim, karnımı doyurayım,
Musa aleyhisselâm, beklemekten bezmiş bir halde ihtiyara cevap verdi:
– Şimdi sırası mı? dedi. Neredeyse, Tanrı gelecek, al şu
testiyi de git su doldur getir, dedi.
İhtiyarcık, testiyi aldı gitti, suyu getirdi. Musa
aleyhisselâm, halkın uğultusundan o ihtiyarı çoktan unutmuştu. Garip
ihtiyar, bir müddet daha bekledi ve kimsenin bir şey vermeyeceğini
anlayarak, sessizce çekildi ve gitti.
Saatler ilerliyor, beklenen misafir bir türlü gelmiyordu.
Musa aleyhisselâm halka karşı mahcup olmuş ve çok zor bir duruma düşmüştü.
Halk, hava karardıktan sonra artık ümidi keserek birer ikişer dağılmaya
başladı.
Ertesi gün, Musa aleyhisselâm yine Tur'a gitti ve:
– Yâ Rab! Vaad buyurdun, teşrif eylemedin. Halka karşı
mahcup kaldım, geldiler saatlerce yolunu gözlediler ve teşrifin vuku
bulmayınca dağıldılar. Acaba neden teşrif buyurumadın? diye niyazda
bulundu.
Hak sübhanehu ve Teâlâ buyurdu:
– Yâ Musa! Ben, yalan söylemiyorum yalancıları da sevmem.
Sana geldim, karnım aç dedim, hiç itibar etmedin ve su getir dedin. Suyu
getirdim, yüzüme bile bakmadın ve beni aç gönderdin.
Hz. Musa aleyhisselâm şaşırdı ve yalvardı:
– Aman yâ Rab! Nasıl olur?
Hak celle ve âlâ buyurdu:
– Hani, sırtında eski bir aba, ayağında çarıklar, üstü başı
toz toprak içinde bir ihtiyarcık geldi ve senden yiyecek bir şey istedi de
sen su almağa gönderdin, işte ben onunla beraberdim. O ihtiyarın gönlü,
benim muhabbetimle dopdolu idi ve onun gönlünde benden gayrı hiçbir şey
yoktu, onu sana ben gönderdim. Eğer, onu misafir etmiş olsaydın, beni
misafir etmiş olurdun. Yoksa, ben gelmekten, gitmekten, misafir olmaktan
münezzeh ulu padişahım. Yâ Musa! Bilmez misin ki, dostlarımın hoşnutluğu,
benim hoşnutluğumdur, dostlarımı ağırlamak, beni ağırlamak gibidir.
Musa aleyhisselâm gayet utandı ve kendisini müdafaa edecek söz bulamadı.
Demek oluyor ki, hiç kimseyi hor görmemeli ve özellikle hiç
kimse ile alay etmemelidir.