Şeyhlerden biri hacca gitmeye karar verir. Kendisi gibi bir şeyhe haber göndererek: 

– Bize teberrüken (bereket vesilesi olarak) bir derviş versinler de bizimle birlikte 

Mekke-i mükerreme ye gelsin, dediler. Arzusu üzerine kendisine bir derviş gönderildi. Yolda giderken, şeyh dervişe sordu: 

– Adın nedir? 

– Efendim bana falan oğlu filân derler, dedi. 

Aralarındaki bütün konuşma bundan ibaret kaldı ve Mekke-i mükerremeye gidip dönene kadar başka bir şey konuşmadılar. Dönüşlerinden sonra derviş kendi şeyhinin yanına gitti. Aradan birkaç gün geçtikten sonra, o dervişin şeyhi, hacca gidip gelen şeyhe bir derviş daha göndererek, hoş geldiniz dedirtti ve hizmetine verilen dervişten memnun olup olmadığını sordurdu. Şeyh, şöyle cevap verdi: 

– Lütfedip bana yoldaş ettikleri derviş iyi derviştir. Fakat, çok konuşkandır. Onun bu konuşkanlığını kessinler. 

Dervişin, nasıl bir gevezelik yaptığını sordukları zaman da şöyle buyurdu: 

– Mekke'ye giderken: (Adın nedir?) diye sordum. (Bana, falan oğlu filân derler) dedi. Oysa,) ben yalnız kendi adını sormuştum, o bana babasının da adını söyledi. 

Bu kadarcık bir söz söylediği için KONUŞKAN denildiğine göre, şeyhlerin huzurunda çok oturmak ve çok konuşmak olmaz, hemen gösterilen hizmette bulunmak lâzımdır. 

Bu kitabın müellifi der ki. 

– Ben, şeyhimin huzurunda tamam on bir yıl hizmet ettim ve imamlık eyledim. Bu zaman içinde, şeyhime yalnız bir söz söyledim. Şeyhim bana: (Çok konuşma, küstah ve edepsiz olursun!) buyurdu. Şeyhler huzurunda çok konuşmanın ayıp olduğunu bildirdi, artık bir daha kendilerine hiçbir şey söylemedim. Yalnız, vakialarımı (hallerimi) söylerdim ki, onu da edeple ve korku ile anlatırdım. 

Demek ki, şeyhlerin huzurunda bulunan ve onlara hizmet edenlerin; duruşlarında, oturuşlarında, yatışlarında, 'kalkışlarında, konuşmalarında edebe riayet etmeleri lâzımdır. 

Şeyhlerinin edepleri ile edeplenmeyen kişiler, ne Kur'an-ı kerim ne de Hadis-i şerifle edeplenemezler. 

Kardeş: 

Şunu da bilmiş ol ki, şeyhlerinden merdut olanlar, Hak katında da merdut olurlar. Şeyhlere makbul olanlar, Hak katında da makbul olurlar. 

Şeyh Abdullah-i Hafif rahmetullahi aleyh buyurmuşlardır ki: 

– Edebini un eyle, amelini tuz eyle, ondan sonra bu arifler yoluna gir! 

Arifler derler ki: 

– Tasavvufun tamamı edeptir. 

 Şeyhin. Mertebesinden ziyade mertebe ve menzil istememelidir. Müridin iradetinin kâmil olmasının alâmeti, şeyhin mertebesinin yüceliğini istemektir. Her vaktin, her halin ve her makamın edebi vardır. Edebe riayet edenler, erenler makamına erişirler. Edepten mahrum olanlar, Hak Teâlâ’nın dergâhından ırak kalırlar. 

Bu sözlerimiz sana acayip gelmesin. Edepsizliğin ameli bâtıl ettiği hakkında âyet-i kerime dahi vardır. Edep, gayet gerekli olduğundan, Hak Teâlâ ashab-ı kiramı te'dip ederek (edeplendirerek) buyurmuştur ki:

“Ey iymân edenler! Seslerinizi, peygamberin sesinden fazla çıkarmayın ve ona söz söylerken, birbirinizle konuştuğunuz gibi yüksek sesle konuşmayın. Farkında olmaksızın amelleriniz heder olur.” Hucurât sûresi: 2

Demek ki, huzur-u Resûlullahta yüksek sesle konuşmak men edilmiştir. Hatta, bazı âlimler ve şeyhler, aksine hareket edenlerin bütün amellerinin bâtıl olacağına hükmetmişlerdir. Oysa, ehl-i sünnet vel-cemaat mezhebinde, küfürden başka hiçbir şey ameli mahvetmez, bâtıl eylemez. Şu hâlde huzur-u Resûlullahta yüksek sesle konuşmanın amelleri iptal etmesine sebep nedir?

Huzur-u Resûlullahta konuşurken, yüksek sesle konuşmak, Cenab-ı fahr-i risâlet efendimizi istihfaf (küçümsemek, aşağı görmek) etmek olur ki, bu hal küfre yol açar. Bu sebeple, ameller bâtıl olur denilmiştir. 

Sabit bin Kays sağırdı. Herkesle olduğu gibi, Resûl aleyhisselâmla da konuşurken yüksek sesle söyler ve Efendimiz bundan incinirlerdi. Hak Teâlâ gerek onu ve gerekse diğer bütün müminleri te'dip (edeplendirmek) etmek için bu âyet-i kerimeyi inzâl buyurdu. 

Bu âyet-i kerime nâzil olduktan sonra, Sabit bin Kays ağlamaya başladı. Asım bin Adiy, onun ağlamasını görerek sordu: 

– Yâ Sabit! Neden ağlıyorsun? 

Sabit, içini çekti: 

– Bu âyet-i kerime beni ağlattı, dedi. Bütün amellerimin mahvolacağından ve cehenneme atılacağımdan korkuyorum. 

Asım, meseleyi cenâb-ı fahr-i risâlet efendimize arz etmek üzere kendisinden ayrıldıktan sonra, Sabit de doğruca evine gitti ve karısına: 

– Beni ahıra kapat ve kapısını da üzerime çak, dedi ve ahıra girerek, kapıyı çaktırdı. Kendi kendisine: Burada ya ölürüm veya Allâhu Teâlâ Resûlünü benden razı eder, diye söyleniyor, ağlıyor, tövbe ve istiğfar ediyordu. 

Bu sırada, Asım da huzur-u Resûlullah’a gitmiş ve Sabit'in durumunu arz etmişti. Efendimiz, Sabit'in huzurlarına getirilmesini ferman buyurdular ve Asım bu müjde haberini vermek üzere onun evine koştu. Sabit'i, kendisini hapsettirdiği ahırdan çıkararak huzura götürdü. Aleyhissalâtü vesselâm efendimiz kendisinden sordu: 

– Yâ Sabit! Niçin ağlıyorsun? 

– Yâ Resûlallah! Sağır olduğum için yüksek sesle konuşurum. Bunun için bu âyet-i kerimenin benim hakkımda nâzil olmasından korkuyorum. 

– Yâ Sabit! Dünyada, said olarak dirilmeye, şehit olarak ölmeye ve cennete girmeye razı değil misin? 

– Yâ Resûlallah! Nasıl razı olmam. Artık, " 

Hak Teâlâ, bunun üzerine şu âyet-i kerimeyi buyurdu: 

“Resûlullah yanında nehye muhalefetten sakınarak ve edebe riayet ederek seslerini yavaşlatanlar yok mu, onlar o kimselerdir ki, Allâhu Teâlâ kalplerini tekvâ için imtihan etmiştir.

Enes bin Malik radiyallahu anh buyururlar ki: Resûl-ü ekrem. Sallallahu aleyhi ve sellem efendimiz hazretlerinin, Sabit'e (Şehit olarak ölmeye ve cennete girmeye razı değil misin?) buyurmalarından sonra, aradan uzun zaman geçti. Resûl-ü zişânın, âlem-i cemale intikal buyurmalarından sonra, Hz. Ebû-Bekir-is-Sıddıyk (R.A.) hilâfeti devrinde Halid bin Velid radıyallahu anh'ı, Müseyleme't-ül-Kez-zâb'ı tedip ve tenkil etmeğe memur buyurdular. Müslümanlar, kâfirlerle harp ederken, nedense eskiden olduğu gibi hamle edemiyorlar ve âdeta çekingen davranıyorlardı. Bu hali gören Sabit bin Kays, aynı safta vuruştukları arkadaşı Sabit bin Huzeyfe'ye: 

– Biz, Resûl-ü ekrem sallallahu aleyhi ve sellem efendimiz zamanında böyle savaşmazdık. Müslümanlara ne oldu ki, bu kâfirler önünde böyle yavaş alıyorlar, dedi. 

Sabit bin Huzeyfe, kendisine cevap verdi: 

– Gel, biz öne atılalım. Müslüman kardeşlerimizi teşvik ve teşci edecek şekilde dövüşelim. 

Dedikleri gibi de yaptılar ve o savaşta Sabitlerin ikisi de şehitlik mertebesini ihraz buyurdular ve böylece Sabit bin Kays hakkındaki tebşirat-ı Muhammed’i gerçekleşmiş oldu. 

Sabit bin Kays ın, savaşlarda giydiği bir zırhı vardı. Müslümanlardan birisi, şehidi defnederken o zırhı aldı. Ashab-ı kirâmdan birisi, o gece Sabit bin Kays'ı rüyasında gördü ve 

Sabit ona:  

– Müslümanlardan falanca zat, benim zırhımı aldı, Halid bin Velid'e söyle, zırhımı alsın ve emir-el-müminin Ebû-Bekir hazretlerine götürsün. Halife, o zırhı satsın, filân kişiye şu kadar borcum vardır, onu ödesin, kölemi de azad etsin, dedi. 

Rüya gören zat, meseleyi kumandan Halid bin Velid'e arz etti. O da zırhı aldı ve halifeye takdim etti. Hz. Ebû-Bekir radiyallahu anh, şehidin bu vasiyetini câiz gördü ve aynen gereğini yerine getirdi. 

Olayı bu şekilde hikâye eden Enes bin Malik radiyallahu anh. 

– Bir kimsenin ölümünden sonra vasiyeti, o zamana kadar işitilmemişti. Bu hadise ile böyle bir vasiyetin de câiz olduğu anlaşıldı, buyurmaktadır. 

Evet, konuya dönelim: 

Resûl-ü zişânın huzurunda yüksek sesle konuşulmasını men'eden âyet-i kerimenin nüzulünden sonra, Efendimizin huzurunda kimse yüksek sesle konuşmaz ve sorulmayınca bir şey söylemezdi. Hatta, Ebû Bekir-es-Sıddıyk radiyallahu anh, huzuru Resûlullahta konuşurken fısıltı gibi konuşacağına and içmişti. 

Şu hâlde, meşâyih de Resûl-ü ekrem efendimizin nâipleri bulunduğuna göre, müritlere şeyh huzurunda yüksek sesle konuşmak, gülmek ve yüzüne dik dik bakmak câiz değildir. 

Şeyh Ebû Mansur Magzi'ye sordular: 

– Şeyh Ebû Osman ile ne kadar sohbet ettiniz? 

Hazret-i Şeyh cevap verdi: 

– Ben ona hizmet ettim, sohbet etmedim. 

Zira, sohbet ihvan ile olur. Meşâyih ile sohbet olmaz. Şeyhlere, ancak hürmet ve hizmet edilir. Mürit, şeyhinin (Ha!) dediğine (Yok!) derse, o artık ebediyen olmaz. 

Nitekim, Fahr-i kâinat aleyhi efdal-üt-tahiyyât efendimiz hazretleri buyurmuşlardır ki: 

Ben sizi terk ettiğim zaman, siz de beni terk ediniz. Artık bana hiçbir şey sormayınız. Ben, size sorduğum veya söylediğim zaman, o sözü benden alınız ve kabul ediniz. Zira, sizden önce gelenler, çok çok sordukları ve peygamberleri hakkında ihtilâfları olduğu için helak oldular. 

Şeyh Cüneyd-i Bağdadî rahmetullahi aleyh buyururlar ki: 

Ebû-Hafız Nişâburî'nin makamında oturuyordum. Huzurunda, bir kişi vardı dilsiz gibi oturuyordu. Kim olduğunu sordum: 

– Bu zat, Ebû Haf 'z rahmetullahi aleyh hazretlerine senelerce musahiplik etti.

Şimdi de bize hizmet ediyor. Bu öyle bir zattır ki, Ebû Haf'z'e yüz bin dirhem gümüş verdi. Sonra, ödünç alacak yüz bin dirhem gümüş daha verdi. Ebû-Haf 'z ise, kendisine bir defa söz söylemesi için izin vermedi. 

Mürit, şeyhinin sözünü öğüt yönünden dinlemelidir. Zira, şeyhlerin sözleri abes değildir. Buna, FEYZ-Î BÂTINI derler ki, taraf -ı İlâhiden gelir. 

Nitekim, Şeyh Ebû-s-Su'ud rahmetullahi aleyh, Hak Teâlâ’nın kalbine ilka ettiği sözleri ashabına söylerken, buyururdu ki: 

– Bu sözü söylerken, ben de sizler gibi bir dinleyici olurum. 

Hazır bulunanlar dan bazıları, işin inceliğini anlamayarak sordular: 

– Söz söyleyen, söylediğini bildiğine göre, nasıl olur da dinleyici gibi olur? 

Hazret-i Şeyh cevap vermedi ve ayrıldılar. O gece, bu soruyu soran kimse, rüyasında bir köpek gördü. Köpek, kendisine: 

– İnci avcısı bir denizci, denizin dibine dalar ve oradan içinde inciler bulunan sedefleri (istiridye) toplar ve torbasına doldurur ama o denizci, denizin çok karanlık olan o derinliğinde, torbasına doldurduğu inci tanelerini göremez. Oysa, torbasında yüzlerce inci vardır. Ne zaman ki, suyun yüzüne ve sahile çıkınca, torbasını boşaltır ve kendisi de arkadaşları da o inci tanelerini görürler, dedi. 

Soru soran, dehşetle uyandı ve şeyhin sözünü, rumuzunu ve işaretini anladı ve ona mecburen hak verdi: 

Mürit edebinin en güzeli ve en makbulü, şeyh huzurunda cansız gibi oturmaktır. Bir şey söylemek gerekirse, şeyhi ona söyler, kendiliğinden küstahlık ederek söylemek doğru değildir. 

– Neden benimle mârifet hâsıl etmediniz. Oysa, ben sizleri marifet hâsıl etmeniz için dünya âlemine göndermiştim, buyuracaktır. 

Red olunmuş müritler, kendilerini savunmak isteyecekler ve: 

– Yâ Rab! Mârifet hâsıl edenler, dünyada biri mürşide yetiştiler. Bizi mürşide yetiştirmedin ki, bizler de mârifet hâsıl edelim, diyeceklerdir. 

Hak Teâlâ, o zaman buyuracaktır ki: 

– Ben onlara mürşit verdim ve nefislerini ıslâh ettirdim. Sizlere de mürşit verdim amma, siz kendi nefsinizden geçip, o mürşide kendinizi teslim edemediniz. Onların kadrini, izzetini ve hürmetini bilemediniz. Edepsizlik ettiniz, küstahlıkta bulundunuz, nefislerinizi o mürşide islâh ettirmediniz. Onun için de huzuru izzetime kör olarak geldiniz. Zira, dünyada basiret gözü açılmayana, burada mârifet nuru hâsıl olmaz, onlar burada da kör olarak kalırlar:

Bu âyet-i kerimenin tefsirinde, yukarıda beyan olunan hususlar etrafı ile tafsil ve izah olunmuştur, işte, meşâyih eşiğine eriştikten sonra münkir olup dönmek budur. 

Bazı şeyhlere sordular: 

– Bu yolda, hangi şeyleri terk ve hangi şeyleri berk (sıkı, sağlam) ettiniz? 

Şu cevabı verdiler: 

– Her şeyi terk ettik, yalnız edebi berk (Sıkı, sağlam) tuttuk. 

Şu hâlde, tâlibe meşâyih edebini bilmek, edepsizliğin mahrum kalmaya sebep olacağını bellemek, şeyhten korkmak, şeyhten utanmak ve şeyhin zahirinde ve bâtınında bir olmak gerektir. Bunlar da nasip alabilmeye sebep olurlar. Şeyhin zahirinde nasıl davranılıyorsa, bâtınında öyle olmak lâzımdır. Zira, onlar için dünya ve âhirette gizli hiçbir şey yoktur. 

Ne var ki, onlar bilmez gibi görünürler. Bunun için, hak velilerine kerametlerini gizlemek farzdır. Nitekim, Nebilere de mucizelerini açıklamak farzdır. Erenlerin, kerametlerini açıklamalarına ise, hayız görme yani kadınların aybaşı hali gibi olma denir. Kadınlar, aybaşı halinde nasıl ibadet ve tâ’atten uzak kalırlarsa, veliler de kerametlerini herhangi bir hikmete binaen açıklamak zorunda kaldıkları haller dışında, kerametlerini açıklarlarsa Haktan uzaklaşmış ve keramete aldanmış olurlar.

Onlar, ne işlerlerse Hak tarafından işlerler. Kendilerinin bu arada ihtiyarları yoktur. 

Mürit ile şeyh arasındaki edepler den birisi de şeyhlerin ayıp gibi görünen hallerine bakmamaktır. Hatta, bu hareket müridin yanında bile olsa, görmemezlikten gelmek gerekir. Zira, müridi imtihan için olabilir. Mürit, şeyhinde göreceği ayıbı kendisine yormalı ve (Benim ayıplarım olmasaydı, şeyhimde böyle bir ayıp görmezdim.) deyip geçmelidir. 

Bir diğer edep de şeyhin diğer dervişlerine kıdemlerine ve derecelerine göre hizmet ve hürmet etmektir. Hatta, kendisinden bir gün önce gelmiş olana dahi aynı izzet ve hürmeti göstermelidir. 

Şeyhlerden birisi buyurmuştur ki: 

– Bağdat şehri mezarlığında geziyordum. Mezar taşlarının üzerinde tarihlerini okurken, dikkatimi çekti. Kimi üç yaşında iken, kimi beş yaşında iken, kimisi de on yaşında iken ölmüşlerdi. Buna bir mâna veremedim ve kendi kendime bu sırrı çözemedim. Derken, bir Abdal peyda oldu ve bana: 

– Neden şaştın? dedi. Yaş mıdır o yaş ki, yabanda ve nefs hevâsı içinde geçmiştir. Ömür müdür, o ömür ki bu âlemde nefs-i emmâre yollarında gezip yürümüştür, öyle geçmiş yaşlar ye ömürler, hayvan yaşı ve ömrü gibidir, biz onu yaştan ve ömürden saymayız. Biz, yaş ve ömür ona deriz ki, meşâyih huzurunda geçmiş olsun. Onun için, mezar taşlarını okuduğun kimselerden kimisinin üç veya beş kimisinin en çok on yıl yaşamış olduklarına bakma! Bu taşların üzerinde okuduğun yaşları, bir şeyh eşiğine gidip teslim olduktan ve tövbe ettikten sonra yaşadıkları ömürleri dir. Onların yaşları buna göre hesaplanmış ve taşlarına da bu yaşları yazılmıştır. 

Demek ki, bu yola kim önce geldiyse, o daha çok hürmete lâyıktır. Yoksa: 

– O cahildir, ben âlimim! veya: 

– O gençtir, ben ihtiyarım! veya: 

– O, asil değildir, ben ise asil soydanım! gibi düşünceler, boş ve manasız kuruntulardır. Bu yola, kim önce girmişse o uludur. Ona, hürmet ve hizmet etmek gerektir. Tarikin edebi budur. 

Cahil ona derler ki, onda Tanrı derdi yoktur. 

Âlim ona derler ki, onda Tanrı derdi çoktur.

Âlim midir ol, ilmine lâyık ameli yok; 

Cahil midir ol, aşka satar iki cihanı.

Bu yolun bir edebi de şeyh ile söyleşilin sözleri kimseye söylememek hatta ana ve babaya dahi açıklamamak tır. Şeyhin sırlarını saklamaktır. Eğer, konuşulanlar ve sırlar açıklanacak olursa, o mürit şeyhe hain olur ve gönülden çıkar. 

Mürit, daima kendi vazifesine ve hizmetine mukayyet olmalı ve başka bir şeye karışmamalıdır. 

Bir diğer edep de şeyhe himmeti için yalvarmaktır, böyle bir teklifle himmet beklemek edepsizliktir. Şeyhi, bu konuda da kendi haline bırakmak lâzımdır. Ne zaman, Haktan işaret olursa şeyh müridinden himmetini esirgemez. Bunu kendisine söylemek ve teklif etmek câiz değildir. 

Bundan başka, şeyhin huzurunda susmalı ve verilen vazifeler ne ise onları yapmalıdır. 

İbrahim Edhem, sultanlığı bırakarak mürit olduğu zaman, kendisine bir balta ile bir ip verildiğini ve ormandan sırtı ile odun taşıması emredildiğini, yukarıda anlatmıştık. Hazret, yıllarca şeyhinin kapısında böyle hizmet etti. Bir gün, nasılsa şeyhinden habersiz bir derviş ile gizli bir yere çekildi ve sırtında odun taşımaktan açılan yaralara keten tohumu lapası koydurdu ve bu hali şeyhi duymaması için de o derviş arkadaşının ayaklarını öperek yalvardı. Şeyhi duyar da şikâyet ettiği zannına kapılır diye korkuyordu. 

Aradan tam on yıl geçti. Dayanamayarak şeyhinin huzuruna gidip ayaklarına kapandı, yalvarıp yakararak: 

– Sultanım! dedi. Bu fakire bir himmet nazarı eyle. 

Şeyhi kendisine. 

– Haydi işine git, biz sana himmet edecek zamanı biliriz. Bostancı, bostanını sulayacağı zamanı bilir. Zamanı gelince, sular. Zamanı gelince, çapalar ama sen buna dayanamıyorsan; iple baltayı bırak ve nereye istersen çık git, diye çıkıştı. 

İbrahim Edhem, yaptığı edepsizliği anladı, mahcup oldu ve baltası ile ipini alarak, ormanın yolunu tuttu. 

Şeyhi, o çıkar çıkmaz mahremi ve müezzini olan bir başka dervişi çağırdı: 

– İbrahim Ethem'in peşi sıra git, demirli ayakkabınla arkadan kendisine vur. Eğer, dönüp yüzüne bakarsa, yüzüne tükür. Bakmazsa, bir daha vur. Üç kere vurduğun halde dönüp bakmazsa, dön gel ve bana haber getir, emrini ve talimatını verdi. 

Müezzin, İbrahim Edhem'in peşinden seğirtti. Pabucunun ucuyla kendisine vurdu. Baldırları çıplak olduğu halde, hiç aldırış etmedi ve yoluna devam etti. Bir daha vurdu, yine bakmadı. Bir üçüncü defa daha vurunca, baldırından kan fışkırdı ve müezzinin yüzüne kadar bulaştı. İbrahim Edhem, dönüp geri bakınca da yüzüne tükürdü. İbrahim Edhem: 

– Ey kardeş! dedi. Senin istediğini, biz Belh şehrinde bıraktık geldik. 

Müezzin, derhal geri döndü ve olup bitenleri aynen şeyhine anlattı. Şeyh: 

– Ya öyle mi söyledi? dedi. Demek, hâlâ Belh şehrini ve sultanlık zevkini unutamamış. Anlaşılıyor ki, daha benliğini kıramamış. Hemen git, balta ile ipi kendisinden al, varsın yine Belh şehrine gitsin. Burası yalancıların yeri değildir. 

İbrahim Edhem, balta ile ipi şeyhin emri üzerine müezzine teslim etti ve ağlaya ağlaya Belh şehrinin yolunu tuttu. 

Belh'e varır varmaz, evvelce sultanlığı zamanında kendisinin yaptırdığı bir imarete misafir oldu. Akşam olunca, imarete bakan memurlar orada misafir bulunanları başka yere gönderdiler. İbrahim Edhem, hiç aldırış etmedi. Kendisine sordular: 

– Derviş! Sen niye diğer misafirlerle gitmedin? 

– Beni burada bırakın, ne olur başkalarının arasına karıştırmayın. Şuracıkta tek başıma yatayım, dediyse de dinlemediler. Yaka paça sürükleyerek dışarı attılar. Ayaklarından sürüklerlerken, yedi yerde başcağızı merdiven taşlarına vurdu, oluk gibi kan boşandı. Öyle olduğu halde, kimliğini gizledi ve bunlara sabretti. Oysa, bir kere: 

– Durun, ne yapıyorsunuz. Ben sizin sultanınız İbrahim Ethem’im, demiş olsaydı, bütün köleler ve hizmetkârlar; dövmek, kovmak, sürüklemek ve incitmek şöyle dursun, elini ayağını öper, eskisi gibi kendisine kul köle olurlardı ama o bu eza ve cefaya katlandı ve kim olduğunu onlara bildirmedi ve bizzat kendisinin yaptırdığı imaretten hakaretle, başı ve gözü yarılarak sokaklara atılmayı kabul etti. 

Ey aziz kardeş: 

Onlar, hor olmak için aziz olmadılar. Viran olmak için, mâmur da olmadılar. Böyle, meşakkatlere katlandılar, yine de yollarından dönmediler. 

Her ne ise, hikâyemize devam edelim: 

İbrahim Edhem, sabaha kadar sürüklenip bırakıldığı yerde yarı baygın yattı. Sabah olunca, çeşmeye giderek başındaki kanı yıkadı ve durmadan şeyhinin bulunduğu şehre doğru yola çıktı. 

Aradan birkaç gün geçti. Şeyhine, onun geri gelmekte bulunduğu malûm oldu. Dervişlerini çağırarak, şu talimatı verdi: 

– Kıyafetlerinizi değiştirin. Dörder kişilik kafileler halinde, şehrin bütün giriş yerlerini kesin. Ellerinizde kalınca birer değnek bulunsun, o yalancı İbrahim Edhem hangi kapıdan şehre girmek isterse, bırakmayın. O sizlere: (Ben, şeyhime gidiyorum.) diyecektir. Siz de ona: (Biz de ona gidenleri bırakmıyoruz. Dön geriye, işin mi yok? Dünyada şeyhten çok ne var? Böyle şeyhe, buzağı bile gönderilmez. Gidersen, adam akıllı bir şeyhle git ki, seni yoluna götürsün-.) dersiniz. Eğer, bu ihtarınıza rağmen dönmezse, onu biraz döversiniz. Şehrin hangi giriş yerine gelirse, böyle muamele edersiniz, şehre yaklaştırmaz, döver, söversiniz. Amma; dövüldüğüne, sövüldüğüne hatta öldürüldüğüne aldırış etmez şehre girmekte ısrar ederse, bırakınız gelsin. 

Dervişler, kıyafetlerini değiştirdiler ve dörder dörder şehrin giriş yerlerini keserek beklemeye başladılar. 

Ey talibim diyen kişi. 

Şu imtihanları ve şu sınamaları göz önüne getirebiliyor musun? Dervişlik yolu, lâfü güzâf değildir. Lâyık olmak gerektir ki, şeyhlerden himmet ve nasip alınabilsin. Senin de aklın varsa, kendini anla ki, onlar nasıl birer tâlip idiler, sen nasıl bir talipsin!.. 

Neyse, sözü uzatmayalım: Dervişler, şehrin kapısında beklemeye başladılar. Bir gün, İbrahim Edhem'in karşıdan gelmekte olduğunu gördüler ve aldıkları vazifeyi yerine getirebilmek için hazırlandılar. Yanlarına gelince sordular: 

– Derviş, nereden gelip nereye gidiyorsun? 

İbrahim Edhem, boynunu bükerek cevap verdi: 

– Şeyhimin küstah, kovulmuş ve merdut bir köpeğiyim. Yine onun kapısına yaltaklanmaya gidiyorum. 

– Ey miskin, fakire hiçbir yerde itibar yoktur. Hele seni kovan birisinden- ne hayır umarsın, var git işine.  

– Ben şeyhimi görmeden bir yere gitmem. 

– Yahu, şeyh şeyh deyip tutturmuşsun. Bu âlemde öyle şeyhler vardır ki, talipleri birkaç günde maksutlarına ulaştırırlar. Dön, böyle bir şeyhe git. Buna gidersen, nasıl olsa bir gün seni yine kovar.