MÜZEKKİ'N NÜFUS
[Nefisleri Temizleyen]
(Düzenleyen: Dr. Necati Aksu)
95- MÜRŞİDİ KÂMİL NEDEN GEREKLİDİR
Birçokları da bu hususta hem dâl (Dalâlete düşmüş) hem de mudil (Dalâlete düşüren) oldular. Demek ki, bu yola giren tâliplere elbette bir şeyh ve mürşit gerektir. Bu iş, yalnız ilimle ve akıl çokluğu ile olmaz. Nitekim, Mevlânâ Celaluddin-i Rûmî hazretleri buyurur:
“Eğer, akıl olsa idi bu yolların rehberi; Fahrettini Razî, dinin en mahrem meselelerini bilen biri olmaz mıydı?”
Şu yetiştirilmiş av köpeklerini görmez misin? Murdar yediği için kendisi murdar, nefsi murdar, tüyü murdardır ama onu yetiştirirler, av öğretirler, sonra da Bismillâh diyerek onu bir vahşi hayvanın üzerine salıverirler. Gider, avını yakalar, öldürür ve getirir. Boğazladığı hayvan da tıpkı insan tarafından boğazlanmış gibi temiz ve helâl olur. Fakat, bunu öğrenmeyen ve yetiştirilmeyen köpekler, yani köpeklerin cahilleri öyle değildir, her şeyleri murdardır. Kaba saba bir insan gibi, her fiili ve her hareketi kaba ve kusurludur. Köpek, köpek iken yetiştirildiği zaman bu hale gelebilir de insanoğlu ondan daha üstün ve yüce makamda bulunduğu halde gelemez mi? Elbette gelir, gelir ve müşahede ve muayene makamına erişir.
İnsanoğlunun yetiştirilmesi de zahirde riyazet, perhiz, zikir, tesbih ve evrâd-ı şerifelerini muntazaman ve yerli yerince yapması ile mümkün olur. Neleri terk edeceğini, nelere dikkat edeceğini öğrenir, kimini görmekle, kimisini işitmekle, zahire ait şeyleri zahirden talim eder.
Fakat, bâtınla ilgili olanları nereden ve nasıl öğrenir ve başarabilirler? Zira, bu yol bâtın yoludur ve zahirle ilgi ve ilişkisi yoktur. Bu yolda, önce bâtın gözü gerek sonra bâtın kulağı gerek sonra bâtın dili gerek sonra bâtın eli gerek sonra bâtın ayağı gerektir. Bu yolda yürüyecek tâliplere, bâtından türlü türlü vesveseler ve türlü türlü itikat edecek şeyler görünür. Tâlip, bunları hak sanarak kâfir bile olabilir. Yahut yolunu şaşırır, iki arada şaşkın kalabilir. Onun için, bir şeyhe iradet getirmek zaruridir ki, o tehlikelerden geçebilsin ve iki arada mahcup ve perişan kalmaktan ve dünyadan mahrum ve mahzun gitmekten kurtulabilsin. (Ne'ûzü billah)
Tâliplere öyle şeyler görünür ki, onu dile getirip söyleyemez. Şeyh bunu velâyeti ile bilir, öyle zamanlar olur ki, tâlip zikre devam ederek beşeriyeti tamamen fâni olur ve sarhoşluk âlemine düşer. Bazan da ruhu bedenden çıktı zanneder ve işin gerçeğini bilmeyenler onu götürüp diri diri mezara gömmeye kalkarlar, göz göre göre zâyi ederler, öyle zaman da olur ki, tâlibin ruhu insan hakikatinin varlığından fâni olur, hiçbir şeyi bâki kalmaz. İşte bu gibi hallerde tâlibi tekrar beşeriyet âlemine getirmek, o baygınlık halini gidermek, aklını iade ederek beşeriyet menziline kondurmak için tasarruf ehli bir mürşit gerektir.
Mürşitler, bazan tâlibi bu yola aşikâre alıp giderler. Bazan da öylesine götürürler ki, tâlip kendisi dahi bilmez. Eğer, tâlip kendi seyrini bilecek olursa, yolda kalır. Onun için, bazı tâliplere bildirmezler. Tâlip, seyrini ve mertebesini bilince, doğru yürüyemez.
Bazı talipler de mertebesini bilince daha ziyade yürürler. Bazan da mürşitler tâlibi akıldan, candan, nefsten, gönülden ayırır ve öylece akılsız, cansız, nefissiz ve gönülsüz alır, giderler. Zira, yolda öyle yerler vardır ki, oraya akıl, can, nefs ve gönül sığmaz. Nitekim, bunu çok güzel belirten bir beyit de vardır:
“Ko bu yoldaşlarını, yalnız ol; sen dahi sığmazsın anda, sensiz ol!”.
Acem erenleri de demişlerdir ki:
Biz her gece seher vakti yari özler gideriz,
Bu gidişi kendimizden bile gizler gideriz;
Yâr ilinde akıl ile can perde-i müşkil olur,
Akl-ü canı terk ederiz, aşkı izler gideriz.
Zaman olur, talibin yolu lâ-mekâna ve bi-nişâna düşer. O yerde, zaman, mekân, nişân, yol dahi olur. Ancak, zaman, mekân, nişân ve yolun olmadığı yerde yolcuda olmaz. İşte, burada bir mürşit gerektir ki, mürşit o yola çok defa Hakkın cezbesi, ilâhi yardım ve mürşidinin rehberliği ile gitmiş gelmiştir. Zira, aşk mekânsızdır, Haktan gelen cezbe de mekânsızdır. İlâhi yardımın bir nişanı, işareti yoktur, bi-nişânidir. Akıl, orada tasarruf edemez. Hele nefs, hiç tasarruf edemez. Aklın, nefsin ve canın tasarrufları, beşeriyet âleminde, yani zâhir âlemindedir. Aşkın tasarrufu ise, beşeriyet âleminden ötededir.
İşte, o yola gitmek isteyen tâlip, kendisini mutlaka bir mürşide teslim etmek mecburiyetindedir. Fakat, o mürşidin de bizzat aşk âlemine ulaşmış olması gerektir. Mürşit, talibi terbiyesi ile, telkini ile, zikrullah ile beşeriyetini fâni ettikten sonra, o bi-nişân dediğimiz yola adım atabilir ve gidebilir.
Zaman olur ki, tâlibe Hak Teâlâ tarafından öyle ikramlar olur ki, mahlûkat onun tâbirinden âciz kalır. Onun tâbirini yine Hazret-i Allah bilir. Talip bunların izahını Allahu Teâlâ’ya bırakmalıdır ki, gelen ikramın izahının da Allahu Teâlâ'dan geleceğine inanmalıdır.
Zaman olur ki, daha yolun başında olan sâlikin yolu, âlem-i enfüse düşebilir. O acemi sâlik, buranın doyumsuz seyrine tutulup bu temaşanın zevkine aldanır. Onun için demişlerdir ki; tâlibe âlem-i enfüsten müşkil âlem yoktur.
İşte, bütün bunlardan tâlibi geçirmek için mürşit gerektir. Birçokları, bu âlem-i enfüste kâfir olmuşlardır, birçokları da olmaktadırlar. Onun için, âlem-i enfüste aldanıp kalanların, mürşit olmaksızın terakki edecek ve daha ileriye doğru yürüyecek himmetleri yoktur. Hak Teâlâ’nın lütuf ve keremiyle bahşettiği o cevheri, nefislerini galip ederek yitirirler, bundan dolayı ruhaniyet alemine geçemez ve ortada kalırlar.
İşte, bu gibi hallerde talibe mürşit gerektir ve tâliplere de mürşitlerinin sözlerini tutmaları gerekir, ki kendilerini buralardan geçirsin, âlemi ruhaniyete ileterek maksuduna eriştirsin.
Şeyhsiz varamaz yolu, zinhar şeyhe eriş şeyhe;
Şeyhin himmetidir âli, zinhar şeyhe eriş şeyhe.
Bir şeyh edin yola rehber, işbu yola şeyh ile var;
Budur sana doğru haber, zinhar şeyhe eriş şeyhe.
Hak habibi iken Resul, şeyhsiz Hakka varmadı ol,
Ki şeyhi yok, şeytandır ol; zinhar şeyhe eriş şeyhe.
Gör ol şeyhsiz gidenleri, kimi mülhid, kimi dehri;
Olma Cebri, ya Kaderi; zinhar şeyhe eriş şeyhe.
Talibisin Hak yolunun, var elin al bir ulunun;
Tut pendin Eşrefoğlunun, zinhar şeyhe eriş şeyhe.