Müzekki'n Nüfus - Eşrefoğlu Rûmî Hz.

6- NEFSİ MÜLHİME

Bilmelisin ki, nefs-i mülhime’nin nefs-i levvâmeden çok ileri ve yüksek olmasının sebebi şudur:

Bu nefs-i mülhime makamı sahipleri, her ne kadar günah işleseler de işlemeseler de o günahlara tövbe ederek rücû ettikten sonra, görürler ki nefs-i levvâme levvâmelikte durdukça, emmâreye dönmesinden korkulur. Şu hâlde, ne yapıp yapmalı bu korkudan kurtulmalıdır, işte, bunun için de kendilerini nefsi mülhimeye uydururlar ve bir yandan da riyazet ve mücahede ile meşgul olarak, mürşit eşiğine düşerler, korku uyarısını başlarına vururlar, şeriat ve tarikat yükünü arkalarına yüklenirler, kalplerini ve kalıplarını arındırırlar ve böylece mülhime makamına erişirler. Yani, Rabbani ilham ile müşerref ve münevver olurlar, her şeyin hakikatini Rabbani ilham ile bilirler, ibadet ve tâ'at lezzetini canları damağına tattırırlar, hayrı ve şerri seçerler. Yoksa, nefis levvâmelikte kalırsa tekrar emmâreliğe kadar düşmesinden ve Ne'ûzü-billah cehennem ehli olmasından korkulur. Nefsi mülhimelik ten düşüp döndüğünde, levvâmeliğe dahil olup orada durur. Yeniden çalışırsa tekrar mülhimeliğe erişir, ibadet ve tâatini, riyazet ve mücahedesini artırır ve Mürşit huzurundan ayrılmazsa yeniden terakki edip tekrar mülhimeliğe oradan da mutma’inneliğe erişir ve sonunda Hakkın huzuruna çağırılır. Görülüyor ki, nefs-i levvâme ehlinin makamından nefs-i mülhime ehlinin makamı daha yüksektir. Bunları sana söylemekten maksadım, nefs-i levvâme makamına yetiştim diye durmayasın, Cennet ehli oldum diye çalışmaktan vazgeçmeyesin! Nefs-i levvâmenin çok tehlikeli olduğunu bilesin ve nefs-i mülhime’nin onun da üstünde olduğunu anlayasın, bu ikisini birbirlerinden fark edip anlayınca, gayret edip mülhemelikten de mutmainneliğe gidesin! Zira, makam-ı aşk ondadır, çok yüksek bir makamdır.

Nefs-i mülhime’nin, nefs-i levvâmeden üstün olduğunun sebebini ve farkını bir başka türlü daha beyan edelim, iyi dinle! Bu söyleyeceklerim, kadın veya erkek her mü'min için gereklidir.

Aziz:

Bu nefs-i mülhime sahipleri, çok mücahede ve riyazet etmekle, gece- gündüz, durmadan dinlenmeden zikrullah ile meşgul olmakla bir yandan nefislerini kötü ve çirkin sıfatlardan kurtarırlarken bir yandan da beşeriyet hicabını, basiret gözünden sıyırıp gayb âleminden gelen ilhamların türlü türlü zevklerini yaşayıp, her iyilik ve kötülüğü bu ilhamla bilirler, hakkı ve bâtılı fark ederek durmazlar ve hakka uyarlar, bâtıldan uzaklaşırlar ve bu suretle nefs-i mutma’innenin güzel huyları ile huylanırlar ve mutmainne lik makamına erişirler.

Nefs-i mutma'innenin güzel huyları şunlardır:

Hayâ- Sehâ (eli açıklık) – Sehavet (cömertlik) -Şeca’at (cesaret)- Tevazû- Hilm (yumuşak başlılık)- Mürüvvet (mükemmel insanlık)- Sabır- Şükür.

Nefs-i emmârenin huyları olan şu çirkin huylardan da kurtulurlar.

Hevâ (nefsani istekler)- Gazap- Şehvet- Hırs- U'cub (kendini ve amellerini beğenmek)- Kibir – Riyâ (iki yüzlülük).

Nefs-i levvâmenin de altı yaramaz sıfatları varsa da bazı iyi sıfatları da vardır. O iyi sıfatların bazıları ile ahlaklanıp, bazıları ile de ahlaklanmadan öyle kalırlar. Bunlar, nefs-i levvâme ehlidir, sadece sûfilerdir, ehl-i muhabbet değillerdir. Kim ki ehl-i muhabbet değildir, o kurudur. Onlar, şuna benzer ki ölmeden evvel ölmediler, haşirden evvel dirilmediler. Eğer o makamın zevkini bulabilselerdi, mülhimeliğe ve mutma'inneliğe terakki ederlerdi.

Bu nefs-i mülhime ehli, nefs-i emmârenin yaramaz sıfatlarından kurtuldular, yani o yaramaz huyları riyazet ateşinde yaktılar ve mücahede kalıbına sızdırdılar, iyi huylarla ahlâktandılar, ibadet ve tâ'at ve zikrullah nuruyla münevver oldular ve yine dirildiler. Bu ölmekten (Fenâ) murat, kötü ve çirkin sıfatlardan kurtulmaktır ki, nefs-i emmâreyi öldürmektir. Yine dirilmekten (Bekâ) murat, iyi ve güzel sıfatlarla ahlaklanmak ve onunla müzeyyen ve müşerref olmaktır. Zira, nefs-i emmâre ne zaman yaramaz sıfatlardan ayrılırsa, hemen ölür. Makam ve mevki sahiplerini, başkanlık hevesin de olanları görmez misin? Makam ve mevkilerinden ayrılınca hemen ölüyorlar.

Şimdi aziz: Bu ölmek de birkaç nevidir. Bir ölmek de budur:

Mutû kable en temutû (ölmeden önce ölünüz.)

Onun başka bir açıklaması da budur. Nitekim, ashab-ı güzin riyazet ve mücahede ile nefislerini öldürdüler, yani o yaramaz sıfatlarından nefislerini kurtardılar, haşirden evvel yine dirildiler, yani bütün iyi huylarla ahlaklandılar. Basiret gözünden, beşeriyet perdesini kaldırdılar, hakkın cemalini ayn-ı basiretle müşahede eylediler. Nitekim Hazret-i Ömer radıyallahu anh:

“Kalbim, Rabbimi gördü”, buyurdu.

Hazret-i Ali kerremallahu vechehu ve radıyallahu anh da:

“Ben, görmediğim Rabbime ibadet etmem”, buyurdu.

Ey aziz kardeş:

Bu sözlerim sana acayip gelmesin. Bu, ayn-ı basiretle müşahede olunur.

“Kim, bu dünyada kör olursa, o âhirette de kördür.” İsrâ sûresi: 72

Âyet-i celilesinden murat, gönül gözünün kör olmasıdır. Suret, yani baş gözünün kör olması demek değildir. Kim ki, dünyada basiret tahsil edemediyse, âhirette de ona kalp basireti hasıl olmaz demek olur. Bu, zahiren gözü olmaması değildir. Eğer, âhiret diyarında gözün görmesi olmasa kıyamette vatan edinilecek yerlerin hallerini düşünmezdi. Demek oluyor ki, körden maksat basiret körlüğüdür ve Allahu Teâlâ’ya davet olunmanın basireti dir. Nitekim, Hak Teâlâ Kur'an'da şöyle buyurur:

“Ya Muhammed! De ki, işte benim yolum. Ben, insanları Basiret üzere yakîne ve burhana dayanarak Allah’a davet ediyorum.” Yusuf sûresi: 108

Her kim ki, dünyada Hak Teâlâ’yı basiret gözü ile görmediyse âhirette de göremeyecektir Allahu â’lem.

Bu konuda da söz çoktur. Hepsi söylenirse hem kitap uzun olur hem de maksattan uzaklaşılır. Her biri yerinde denilse gerektir ki, inşâ'allahu tealâ kitapta müşkül kalmaya.

Zira müşkül olan bu sözler, yerli yerinde tekrar olunmayınca anlaşılamaz. Biz, yine maksadımıza ve mevzu'umuza dönelim:

Evet, maksat nefs-i emmârenin yaramaz huylarından kurtulmak olduğu malûm olduysa, o yaramaz huylardan kurtulamayan, nefs-i emmâreliğinden de kurtulamamış demektir. Nefs-i mülhime’nin makamı da bütün iyi huylarla ahlaklanmak, basiret gözü açılmak ve basiret gözü ile hakkı görmek ve bâtın kulağı açılıp ilham-ı Rabbaniyi işitmek imiş. Şunu da işit ki, nefis levvâmelik mertebesinde kalırsa canlı ölü gibi olur. Bunları bildikten sonra, bunu da bilmek gerektir ki nefs-i mülhime taifesi haktan gelen ilhamların zevklerini bilirler. Her ne eğlence ve her ne halde olurlarsa olsunlar, eğlence ve hareketleri haktan yana olur.

Meselâ, bir ses işitseler veya bir beyit dinleseler, o ses ister insandan ister hayvandan, isterse cansız bir şeyden olsun, hemen ELEST BEZMİNDEKİ hitap gibi zevk alırlar. Hatta, kapı gıcırtısı dahi olsa, derhal sema'ya kalkarlar, Mevlâna Celâlüddin (KS) Mesnevi'de buyurur:

Dinle neyden kim hikâyet etmede,

Ayrılıklardan şikâyet etmede,

Şerha şerha eylesin Sinem firak,

Eyleyem tâ şerh-i derd-i iştiyak.

Mevlâna hazretleri, demircilerin çekiçlerinin sesini duyunca, birden sıçrar ve sema' ederdi. Bunun için, nefs-i mülheme ELEST hitabının zevkini aldığından bir ses veya beyit işittiği zaman elinde olmaksızın doğrulur, kalbi ve kalıbı coşar ve döner durur. Aşk kazanı altına od vurdular, taştı döne döne kaynadı. Nefs-i mülhime nereden bir ses işitirse, elbette ondan dost hitabını işitir. Bu nefs-i mülhime kavminin misali şuna benzer: Bu ehl-i sefa, şahine benzer ki, av yerine getirip, başından börkünü alarak avını gösterirler ve şahini ardınca salarlar. O şahin de avını arkasından kovalar tutmadan dönmez. Tıpkı bunun gibi bu ehl-i sefanın nefs-i mülheme sahipleri, ne zaman bir ses veya beyit işitse, derhal ELEST hitabının zevkini alır, doğrulur vecd ve sema' edip ıztıraba düşerler. Bu kalıbı, öylesine harekete getirirler ki, ta maksuda erişemeyince durmazlar.

Amma, şunu da bil ki bunlar işittikleri her sesi ten kulağı ile değil, belki can ve gönül kulağı ile dinlerler. Onun için iradeleri ellerinden gider, değirmen taşı gibi durmadan dönerler. Zira, onların kalplerine eren varidat sırf Rabbani değildir. Sırf şeytani de değildir. O halde, hakka tâlip olup nefsini islâh etmek isteyen kimselere, elbette bunları bilmek gerektir. Tâ ki kendisinin zevkini, vecdini ve Sema’sını ve başkalarının da vecdini, Sema’sını ve halini bilsin, rahmani midir yoksa şeytani midir anlasın. Eğer, rahmani ise ona göre uysun ve eğer şeytani ise ondan sakınsın.

– Bilmiş ol ki, bu ilhamlar beş nevidir:

• Biri şeytanîdir,

• Biri nefsanîdir,

• Biri melekîdir,

• Biri kalbîdir ve

• Biri de Rabbanîdir.

Nefsani ilham, sırf vesvesedir, ondan taliplerin çok sakınmaları lâzımdır, zira taliplere çok zararı vardır.

Şeytani ilhamlardan da sakınmalıdır, zira o da sırf fesattır ve hiç hayır yoktur. Şeytanın ilkasıyla talibi durmadan fısk ve fücura iletir. Eğer, beceremezse döner başka bir suretle iletmeye yeltenir ve kendisine uydurana kadar uğraşır.

Kalbi ilham, hayırdır ve tâlibi daima hakka, amele, mârifete ve hikmete iletir. Nitekim, meşayihten birisine sordular, sağ tarafına teveccüh etti, sol tarafına teveccüh etti bir müddet derin derin düşündü, en sonunda gönül tarafına teveccüh etti ve derhal sorulan sorunun cevabını verdi. Kendisinden sordular:

– Hikmet ne idi ki; sağa teveccüh ettiniz, cevap vermediniz. Sonra sola teveccüh ettiniz, cevap vermediniz. Nihayet, önünüze teveccüh ettiniz, cevap verdiniz?

Şeyh, kendilerine şöyle cevap verdi:

– Sorduğunuz sorunun cevabını, sağ tarafımda ki meleğe sordum, bilmediğini söyledi. Sol yanımdaki meleğe sordum, o da bilmediğini söyledi. Döndüm, gönlüme sordum cevap verdi ve ben de onun söylediklerini bildirdim.

Şeyh efendinin kendisine sorulan soruya verdiği cevap Kalbi İlhamdır. Yakîn ilhamdır, gerçek ve haktır. Böyle olduğundan bu ilhamın verdiği haberde gerçek ve haktır. Rabbani ilhamın gerçek olduğuna dair aykırı görüş ve hilâf yoktur. Şu hâlde, tâlibe nefsani ilhamla, şeytani ilhamı bilmek elbette lâzımdır. Kalan ilhamlar mürşit katında oldukça, mürşidin bildiği yeter. Bu ilhamlar vaki olunca, mürşide arz etmeli dir. Nefis muradına koşup şerre dönmekten sakınmalıdır.

Nefsani ve şeytani ilhamlardan da biraz bahsedelim ve onların alâmetlerini de bildirelim ki, öğrenip gerek nefsine gerekse şeytana uymayasın, doğru yoluna gidesin, maksud-u hakikiye ulaşasın ve bu müellifi de hayır duadan unutmayasın.