MÜZEKKİ'N NÜFUS
[Nefisleri Temizleyen]
(Düzenleyen: Dr. Necati Aksu)
110- RABBİMİ RABBİMLE BİLDİM
Şimdi ey aziz kardeş:
Halvetin ve zikrullahın şartlarını da öğrendikten sonra, yukarıda tarif olunduğu gibi halvete girip oturunca ve LÂ İLÂHE İLLALLAH demekle meşgul olunca, vakı'anı, halini ve rüyalarını bu öğütler gereğince seç, vaktini öğütler gereğince riayetle geçir. Zira, zaman olur ki maksut talibe kalple müşahede olunur (İsteyen, istediğini kalbi ile görür).
Nitekim, Hz. Ömer radiyallahu anh'a böyle oldu ve (Kalbim, Rabbimi gördü,) buyurdu.
Eğer, müşahede bir nevi üzerine midir, yoksa her tâlibe istidadı kadar mı olur diye sorulacak olursa, müşahede başka başkadır. Her tâlibe kalbinin inşirahı (gönül açıklığı) kadar müşahede hâsıl olur. Meselâ, gönül gözünden zikrullah ile hicap (perde) giderildiği zaman hakkın hakikati gelir ruha yetişerek tecelli eder.
İşte, o zaman ruh fâni olur ve insan varlığının hakikatinden hiçbir şey kalmaz. O zaman, nazzâre-i Hakka (Hakka bakmaya) Haktan gayrı kimse eremez.
Bir başka müşahede de şöyle olur: Gönül aynası zikrullah ile sâfi olunca, hakkın nûru oraya tecelli eder. Talibe, gönül gözünün basiret nûru ile müşahede-i mârifet-i Bâri (Bârî'yi bilme, görme) hâsıl eder. Talip, kendi gönlünde müşahede eder amma, orada değildir, Hak mekândan ve cihetten münezzehtir. Gerçi, lika-i mahbup (sevgiliye kavuşma) gönül aynasına aksederse de o ayna ayna da değildir. Bu söz, ehline aşikârdır. Tâlip olanlar, ehl-i halvet ve ehl-i zikir olanlar, vakı'asını, uykusunu ve teveccühünü gözetmek gerektir. Bazen, tâlibe bunun gibi müşahedeler olur. Bazen daralır ve bazan açılır. Bazen dağılır ve bazan da toplanır.
Fâni veya bâki olmak olur. Bunların hepsini aynen şeyhe arz etmek lâzımdır. Şeyhin suretinden, teveccühünü ayırmamak icap eder. Zira, şeytan şeyhin suretine girip görünemez. Çünkü, şeyhler Resûl-ü ekrem sallallahu aleyhi ve sellem efendimize tamamiyle uymuşlardır. Zahirleri ile, bâtınları ile, sırları ile, alenileri ile irşâd tahtına oturmuşlardır. Bu oturmaları, Hakkın ve Resûl aleyhisselâmın desturu ile vuku bulmuştur. Şeyh-i kâmilden de icâzet almışlardır. Nasıl ki, şeytan Resûl-ü zişân efendimizin şekline girip görünemezse, şeyhlerin şekline de girip görünemez. Fahr-i âlem sallallahu aleyhi ve sellem efendimiz buyurmuşlardır ki,
“Beni gören, mutlaka beni görmüş demektir. Zira, Şeytan benim suretime giremez ve benim gibi görünemez.”
Resulü ekrem efendimize tâbi olan şeyhler de aynen böyledir.
Hak Teâlâ, şeytana Resûl aleyhisselâm suretine girebilmek kudretini vermemiştir. Fakat, başka suretlerde görünür ve tâlibe kendisini ve nûrunu gösterir. Onun nûrunun da renkleri ve alâmetleri başka türlü olur. Bazen kızıl, bazan sarı gösterir. Gerçek tâlipler, kâmil iradetleri bulunduğu için şeytan onların gözleri önüne gelince, suya düşmüş tuz gibi eriyiverir. Duymadın mı, Ashab-ı Kehf 'in köpeği bir kere "HAV" demekle, yetmiş bin şeytan askerini helâk ediverdi. Hiç birisi, bulundukları mağaranın kapısına bile uğrayamadı. Nerede kaldı ki hile yapsın da azdırsın veya başka bir şekilde görünebilsin.
Demek ki, tâlip olanlar kâmil iradetle ve tam bir teveccühle oturmak, zikrullah ile meşgul olmak, keşif ve kerametlerle mukayyet (sınırlı) olmamak zorundadırlar. O kadar ki, renksiz renklerle ve keyfiyetsiz nûr hâsıl olsun ve türlü türlü tecelliler belirsin, bu suretle beşeriyeti giderilsin ve külliyet fâni olsun. Zira, beşeriyetin giderilmesi vardır, beşeriyetin fâni olması vardır, mahvı vardır, mahvdan mahvolmak da vardır.
Yani, kötü ve çirkin sıfatların mahvolması ve iyi sıfatların isbatı vardır. Beşeriyet sıfatlarının eserlerini mahvetmek (yok etmek) ve vahdaniyyet sıfatlarını isbat etmek vardır. Mahvdan mahv buna derler. Nasıl ki, fenâ (yok olmak) var, fenadan fenâ var. "Fenâ", fenây-ı surettir. "Fenâdan fenâ" ise, fenây-ı sıfattır. Yani fenây-ı beşeriyettir. Burada söz çoktur. Biz yine maksada gelelim:
Evet, daha sonra tecelli-i-cemal ve tecelli-i celâl hâsıl olur. Kendisi, mecazi vücudunda külliyen fâni olur ve hakikat vücudunda mevcut olur. Yani, Hak Teâlâ Zâkir kuluna celâl sıfatı ile tecelli eder ve celâl sıfatının tecellisi sebebiyle zâkirin benliği hicabı kalkar ve oradan Hak Teâlâ’nın cemal sıfatının tecellisi zahir olur. Zâkir’in, fâni olmuş vücudunu bâki eyler, işte, bundan sonra o zâkirde benlik ve nitelik kalmaz.
Nitekim, bazı ârifler demişlerdir ki:
Bundan ötesinin haberi, haberi olmayanlara (bu mevzuları bilmeyenlere) söylenilmez, söylenilse de fayda vermez, belki zarar verir.
Müddei sorma ki yoktur sana haber,
Bî-haberlere haber denilse eder bil zarar,
Görmek istersen o sultanın cemal-i şem'ini,
Var enâniyyet hayâlini gözünden sil, gider.
Görülmesi gereken bir şeyi, söylemekle kimse kimseye anlatamaz. Tadılması gereken şeyi de tatmayınca görmekle ve işitmekle tadı bilinmez. İşte, bunu da görmek ve işitmek değil tadmalıdır, sormamalıdır: Tadmayan bilmez!
Bu makam, gerçi nihayet (son) gibi görünür amma, bidayettir (başlangıçtır). "Bidayet bilene" hidayettir. "Nihayet bilene" ise dalâlettir. Asıl sülûk, bundan sonradır. Bu konuda, lâtif sualler ve cevaplar vardır. Sülûkün bundan sonrasına SEYR-Î MÂ'ALLAH derler. Fakat, maiyyet burada Hak Teâlâ’nın vahdeti olup, kesreti olmaması manasına değildir. Belki, bu mana şöyle izah olunur. Bir kimse bir damla suyu bir denize atsa, o denizin vahdetinde müstakar (birliğine dalmış) olur, hiçbir suretle ittihat olmaz (birleşmez) deniz ve damlanın beraberliğinden değil sadece denizden bahsedilir. Bu söz yukarıda da tafsil edilmiştir. Daha fazla açıklamak lâzım değildir. Anlayan anlar!
Şu var ki, o ikilik tecerrütten (soyutluktan) başkası olmaz. Zira, zâkir bu makamlara geldikten sonra, yine beşeriyyet âlemine dönecektir. İrşâd tahtına oturacak ve halkı irşâd edecektir.
Asıl mesele şudur:
O kimse, şimdiden sonra nefsine karşı siyaset yapma ihtiyacını duymalı mı, duymamalı mı? Yani, artık nafile namaz kılmaktan, oruç tutmaktan, nafile ibadetlerden ve birden ziyade haclardan vazgeçmeli midir, geçmemeli midir?
Cevap odur ki, nefsine siyaset etmekte devam etmelidir. Nafile namaz oruç ve hac gibi ibadetlerden ihtiyaç hiçbir zaman kesilmez. Kesilir diyenler, kendilerini kapıp koyuverenler, nefsin dünya lezzetleriyle meşgul olanlar, yalnız farzları edâ etmekle kanaat edenler, birçok kadınlar ve cariyeler alanlar, dünya nimetleriyle nimetlenenler, belki mahcup olmazlar, amma, oldukları yerde de kalır ve bir adım ileri gidemezler. Yani, bunları yaptıktan sonra seyr-i sülük edemezler. Seyr-i sülûke devam edebilmeleri için yine mücahedeler, riyazetler ve perhizler gerekir.
Nitekim, o hazrete yakın olanlardan birisine hitab-ı izzet vâki oldu ki:
Senin için gayet gerekli olan ancak benim, bana mülâzemet (sımsıkı bağlılık) eyle!
Bu makamlara erişip yine beşeriyyet âlemine dönenlere yine ziyâde oruçlar, çok çok namazlar ve gücü yeterse hac gerektir. Duymadın mı ki o iki cihanın fahri Hz. Muhammed Mustafa sallallahu aleyhi ve sellem efendimiz hazretleri dahi, öyle zamanlar olurdu ki dokuz günde bir defa yemek yerlerdi. Bütün ömrü boyunca nefsini arpa ekmeğine doyurmadığı meşhurdur. Geceleri de gayet az uyurlardı, teheccüd ederlerdi ve ayak üzeri durup ibadet etmekten, mübarek ayakları şişerdi:
“Gecenin bir bölümünde uyanıp namaz kıl” âyet-i kerimesi, onun hakkında nâzil olmuştu.
Şeyh Abdullah Tüsteri rahmetullahi aleyh, tâlipliği halinde yedi günde bir yemek yerdi ve derdi ki:
– Ne zaman yesem zayıflıyorum. Aç kaldığım zamanlar ise, kuvvetleniyorum. Yemekten maksat, doymaktır.
Bu şeyh-i kâmil, öyle zamanlar olurmuş ki, altmış günde bir yediği olurmuş.
Şeyh Muhammed Hafif rahmetullahi aleyh de yılda dört kere halvete girer ve kırk gün otururdu. Her halvetinde, bir kere yemek yerdi. Bel kemiğini asla yere koymazdı. Bir gece çok yorgun düştü, biraz dinlenmek için arkası üzeri yattı. Daha uzanır uzanmaz, ayak ucunda Resûl-ü ekrem sallallahu aleyhi ve sellem efendimizi gördü ve derhal doğruldu. Utanarak başını önüne eğdi ve Resûl-ü zişânın:
– Yâ Muhammed Hafif! Ne yatıyorsun? Yoksa, tarik-i haktan yüz mü çevirdin? Hakkın izzeti için, tarik-i haktan yüz çevirip nefse uyanlara öyle azap eder ki, o azap ne Yahudi ne Hristiyan ne kâfir, hiçbir millete edilmemiştir.
Şeyh Muhammed Hafif, derhal abdest tazeledi, tevbe ve istiğfar etti halvetine girdi ve kırk çileyi birbiri ardınca tamamladı, çilehaneden bir an çıkarak nefsini dinlendirmedi ve sonunda çilehanesi içinde can verdi.
Kardeş:
Talip, matlûba erişince, kul sultana ulaşınca; amelini ihlâsa götürmüş ve mecazi vücudundan kurtularak hakikatle mevcut olmuş bulunur. Artık tâliplik ve müritlik mertebelerinden kurtulmuş ve muratlık, matlûpluk mertebelerine erişmiş olur. Fakat, iş bundan sonra daha korkuludur. Zira:
Muhlisler, büyük bir tehlike içindedirler:
Sual: Bu mertebeye yetişen kimsenin, şeyhinden teveccühü kesilir mi? Yoksa, yine şeyhine teveccühü olur mu?
Cevap: Artık ihtiyaç olmaz. Zira, tâlibin şeyhten ihtiyacının kesilmesi Allahu Teâlâ’yı kâmil bir muhabbetle sevmekle olur. Allahu Teâlâ’yı kâmil bir muhabbetle sevmek ise, mahbubun kendisine tecelli etmesiyle olur. Mahbubun tecelli etmesi de talibin kendinden geçmesi, külliyen fâni olması ile olur.
Bunların hepsi hâsıl olduğuna göre, artık teveccühe ihtiyacı kalmaz. Fakat, bu konuda bir söz daha vardır. Seven kişi ona derler ki, kendinde fani olmayınca Hak onda tecelli etmez, Hak tecelli etmeyince kendinde fâni olmaz.
Nitekim, bu konuya kitabın başlangıcında da temas etmiştik. İbn-i Farid de Kasidei Tâ'iyyesinde şöyle demiştir:
(Sen, benim zâtımı bende fâni olmayınca sevmedin. Sûretim tecelli etmeyince, Fâni de olamazsın.)
Yani: (Celâl sıfatımın tecellisi ile fâni olmadan ve cemal sıfatımın tecellisi ile bâki olmadan, sen beni sevemezsin.) demek olur.
Böyle olunca, fâninin bâkiyi sevmeğe mecâli olur mu? Yahut hâdisin kadimi bulmağa kudreti bulunur mu? Kadim, kadimi sever. İşte, kâmil muhabbet budur. Bâki, bâkiyi müşahede eder.
Şeyh Cafer-i Sadık'ın (Areftü Rabbi Bi-Rabbi- Rabbimi, Rabbimde bildim.) demesi de böyledir. Bunu, ancak anlayan anlar.
Burada da söz çoktur. Fakat, ârif olana bir işaret kâfidir.
Burada bu sözü keselim. Zira, cahile ne kadar çok söylenirse, müşkili ziyâde olur (artar). Nitekim, âşıklar demişlerdir ki:
Cahil ermez bu hikmete,
Cahili koyman sohbete,
Yiye de muşulaya yata,
Ahır dolu saman gerek.
Böylece, Allahu Teâlâ’ya kâmil muhabbet hâsıl oldu, nefs kemale erdi dememden, bundan öteye mertebe olmadığını sanma! İyi bil ki, bu iptidadır. Bundan öteye mertebelerin sonu yoktur. Ne var ki, bundan sonra şeyhin hüsn-ü rızası ve hakkın buyruğu ile bir köşeye çekilmek ve tâliplerin terbiyeleriyle meşgul olmak gerektir. Kendisi yetiştiği gibi, tâlipleri yavaş yavaş doğru yola çekmeli ve nefsin yedi kötü ve çirkin sıfatını düzeltmeğe çalışmalıdır. Sözümüz de burada tamam oldu. (Vallah u â'lem)