● Avamın ihlâsı, yapılan amelde nefisin bir tesirinin olmamasıdır. 

● Havassın ihlâsı, daha geniştir. Onlar, benliklerinden geçip kendilerinde fâni olurlar. Kendilerinden hâsıl olan hiçbir şey, kendi iradeleri ile değildir.  Hak Teâlâ onların üzerlerine ecirler verir ve her ibadet onlardan var olur. Havas ibadet ve tâatine dönüp hiç bakmaz, her şeyde Hak Teâlâ’nın iradesini ve cemalini müşahede ederler.

Hassül-hassın ihlâsını da yeri gelince inşa’allahu Teâlâ söylerim.

Ey aziz kardeş:

Sakın sakın halk için durup oturma. Halk için bir adım atma. Nefs muradı için, bir nefes bile alıp verme. Yarın, hor hakir olur, başını pişmanlık taşlarına vurursun ama hem çare olmaz hem de fayda etmez.

Ey biçare:

Bırak bu halkı, ne derlerse desinler. Sen, hemen Hak rızasını gözet halkı   bırak. Tâatini, ibadetini, virdini, tesbihini, zikrini halk içinde bir türlü, halvette bir türlü yapmaya heves etme. Halvette nasıl yaparsan, halk içinde de öyle yap. Gönlündeki niyetin temiz olsun. Eşinin, halk içinde anılmayı ve halk tarafından sevilmeyi istemesi riyâkarlıktır. Mürâilik ise, cehenneme gitmeye ve rezil rüsva olmaya sebeptir.

Aziz: Bu riyâ konusunda sana birkaç söz daha söyleyeyim olur ki, riyadan kaçınır ve sakınırsın, ihlâsa gelirsin, Hakkın muhlis kullarından olursun, Allahu Teâlâ’nın muhlis kullarına, şeytanın eli erişmez. Nitekim Hak Teâlâ Kur'an-ı kerimin de buyurur:

 “İblis; senin izzetine and olsun ki! İçlerinden ihlâslı kulların hariç, elbette onların hepsini azdıracağım dedi.”  Sâd Sûresi, 82-83. âyet 

Şimdi aziz kardeş:

Herhangi bir amelde bulunduğun zaman, bu amelini halk görürse, elbet ona riyâ karışır. Zira, bu nefs gerçekten zâlimdir. Hiç aklına gelmeyen yerde peyda olur ve seni zarara uğratır. Meselâ, diyelim ki riyazet ehlindensin. Perhiz eden bedenin arınmıştır. Gözlerin çukurlaşmıştır. Benzin sararmıştır. Dilin, dudağın kurumuş, saçın sakalın birbirine karışmıştır.

Ansızın bir gün dışarı çıkarsın. Halk, seni bu halde görür ve derler ki:

– Filân kişiyi gördünüz mü? Kendisini harap etmiş, sırtına eski elbiseler giymiş, şu kadar zamandır uzlette, halvette imiş, perhiz ve riyazet eylemiş. Ne hoş ne güzel.

Böyle diyerek sana izzet ve hürmet ederler. Hatta, elini ayağını öperler. Sen de halkın bu muamelesinden hoşlanırsın ve bütün emeklerin bir ânda uçar, gider. Şunu bilmez misin ki, halk ekseriya böyledir, yalana ve mübalâğaya koştururlar. Onlar, sana hürmet ve itibar edince, sen de riyazet ve perhizde olup bitenleri anlatırsın ve bütün amellerin bozulur ve riyâ olur. Uzletin de halvetin de riyazetin de – Ne'ûzü billah – şeytanî olur, çıkar.