İbrahim peygamber aleyhisselâm zamanında, birkaç yıl kıtlık oldu. Buğday ve arpa, değme yerde bulunamıyordu. O devrin kâfirleri, İbrahim aleyhisselâma hiç aldırmazlar ve ona yardım da etmezlerdi. Oysa, müminler açlıktan çok bunalmışlardı. İbrahim aleyhisselâm:

– Bu kâfirler, bana tahıl aldırmazlar. Bari varayım bir başka şehirden tahıl alayım, dedi ve boş çuvalları develerine yükledi ve tahıl aramaya çıktı. Kâfirler, işittiler ve çevre yana haber salarak, her nereye ve hangi şehir ve kasabaya varsa, İbrahim aleyhisselâma tahıl sattırmadılar. İbrahim aleyhisselâm âciz kaldı, eli boş dönmek ve kâfirlere karşı mahcup olmak da istemiyordu. Kâfirlere karşı boş çuvallarla şehre dönmek gücüne gittiğinden, vardı bir tenha yerde boş çuvalları kumla doldurdu ve katar'ın önünde. Kâfirler, bütün develerin çuvallarının dolu olmasına şaşıp kaldılar ve kendi kendilerine:

Acaba bu kadar tahılı nereden buldu? diye söylenmeye başladılar ve çocuklarını göndererek çuvallarda ne olduğunu öğrenmek istediler. Kâfirlerin çocukları, gidip çuvalları yokladılar ve oynar gibi yaparak parmakları ile içindekileri anlamaya çalıştılar. Yumuşak kum tanelerini fark edemeyerek birbirlerine:

– Buğdayı un etmiş, dediler ve gidip büyüklerine haber verdiler.

İbrahim aleyhisselâm, çuvalların içinde kum olduğunu kimseye söyleyemedi ve hatta karısından bile gizledi. Akşama kadar sabretti ve hava karardıktan sonra karısına:

– Yâ Sâre! dedi. Bu çuvallarda kum vardır. Kafirlere karşı elim boş dönmek istemediğimden çuvallara kum doldurdum. Zira, gittiğim yerlerde kafirler bana tahıl satmadılar. Kalk, seninle gidelim kum çuvallarını kimse görmeden sahraya dökelim.

Birlikte çuvalların bulunduğu yere gittiler. Sâre hatun, çuvallardan birisini yokladı ve un olduğunu anladı. Diğer çuvalları da birer birer muayene etti, hepsi gayet nefis buğday unu haline gelmişlerdi. Kocasına seslendi:

– Yâ Halilallah! Kum dediğin hangi çuvaldır?

İbrahim aleyhisselâm, kendisine cevap verdi:

– Çuvalların hepsi kumla doludur.

Sâre hatun sevinçle haykırdı:

– Yâ Halilallah! Bunların hepsi hâlis buğday unu olmuş.

Gerçekten, tekrar çuvalları gözden geçirdiler. Hak Teâlâ’nın keremiyle un olduğunu gördüler ve tabiatıyla çok sevindiler ve hakka şükrettiler.

Aziz: Hak Teâlâ’nın gerçek kullarının gayreti, hak üzerinedir. Dilerse, kumu un eder, dilerse unu kum eder.

Şu âyet-i kerimeleri hiç okumadın mı? Bir okuyandan da duymadın mı?

“Allâhu azim-üş-şân, dilediğini yapar.” İbrahim sûresi: 27  

Şüphesiz, Allâhu Teâlâ dilediğini hükmeder.

Beni-İsrail kavminin, tahılları çuvallar içinde ambarlarında ve unları teknelerinde hep taş oldu.

Ey biçare:

Kul olursan, Allahu Teâlâ’ya kul ol; nefsine kul olma! Varırsan, Allahu Teâlâ’nın kapısına var, bu fâni kapılara varma!

Tevekkül edersen, Allâhu Teâlâ’ya tevekkül et!

Îmam-ı Kuşeyri rahmetullahi aleyh ESMÂ-Î-HÜSNÂ şerhinde buyurur ki:

– Her kim, tevekkülünü sahih eylerse, o hâcetini yine Allahu Teâlâ’dan diler, başkasından dilemez ama tevekkül edenlerin öyle vakit olur ki, Allâh dan huşû ve tenezzül ile alçalarak dilerler; vakit olur açıkça tezellül ile aşırı bir tevazu ve nazla dilerler.

Sâlihlerden birisi der ki:

Beyt-ül-makdis mescidi içinde bir kişi gördüm. Abasına bürünmüş yatıp uyuyordu. Bir zaman sonra doğruldu ve:

– Çabuk bana yağlı ekmek, et yemeği ve helva ver. Yoksa, bu mescit içindeki kandillerini parça parça ederim dedi ve yine yattı.

Bir zaman sonra, mescide birisi geldi ve o kişinin istediği yemekleri getirdi, önüne koydu. O kimse, doğruldu ve getirilen yemekten biraz yedi, artanını yemeği getiren kişi aldı ve gitti. Ben, mescide yemek getiren kişinin peşinden gittim, onu yolda yakaladım ve bu işin nasıl olduğunu kendisinden sordum. Bana, şunları anlattı:

– Ben, hamallıkla geçinen bir adamım. Çocuklarım, ne zamandan beri benden bu yemekleri ister, dururlardı. Bugün, elime biraz fazlaca para geçti, lâzım gelen şeyleri aldım, evime getirdim. Karım, yemekleri pişire dursun, içime bir ağırlık geldi kendimden geçtim ve uyudum, uykum içinde bir ses duydum:

– Ey kişi, diyordu. Beytül makdiste bir velimiz yatıyor. Karnının pişirdiği o yemekleri bizden istedi, çabuk o yemekleri kendisine götür, yiyeceği kadar yesin, artanını da çocukların yerler.

Hemen uykudan uyandım ve hazır olan yemekleri bir tepsiye koyarak mescide götürdüm. Mesele bundan ibarettir, dedi.

Şeyh Ebû-Tâlib-i Mekki rahmetullahi aleyh KUVVET-ÜL-KULÜB adındaki kitabında şu Hadis-i şerifi nakleder:

“Kişinin yediğinin en tatlısı, kendi elleriyle kazandığıdır.”  

Bir diğer Hadis-i şerifte de:

“Kişinin yediğinin en iyisi, kendi elleriyle kazandığıdır.”  

Îmam Cafer-i Huldi rahmetullahi aleyh der ki:

– Bu hadis-i şeriften murat, kişi hâcetini, isteklerini ve nafakasını, Hak Teâlâ hazretlerine arz ederek almasıdır.

Şeyh Şehabeddin Sühreverdi rahmetullahi aleyh de der ki:

Şeyh Ebû-Mucib Sühreverdi, Şeyh Hammad'dan nakleder:

Şeyh Hammad, daima:

– Biz, fazla yemekten yeriz, derdi. Yani, lütfu ilâhiden yeriz demek isterdi. Zira, bazı kimseler Şeyh Hammadı rüyalarında görürler:

– Sen, yarın şeyhe şu kadar şey götür, denirdi. Şeyhe de rüyasında:

– Yarın, filân kişi sana şu kadar şey getirecek, denirdi.

Yani, senin yarınki rızkın, onun elindedir denilmek istenir ve gerçekten de öyle olurdu.

Şeyh Hammadın geçimi böyle olurdu. Kimin ki hali böyle olursa o kimse Allahu Teâlâ ile ganî olur.

Fakat, Şeyh Vâsıti rahmetullahi aleyh der ki:

– Fakir olma, müridlerin hakkıdır, nicesinin âlâsıdır.

Şeyh Ebû-Said Harraz da der ki:

– Arifin tedbiri, Allahu Teâlâ’nın tedbirinde fâni olup durur. Lütfu ilâhiye nazar eden, Allahu Teâlâ hazretlerine de nazar eder.

Şeyh Şehabeddin Sühreverdi der ki:

– İşittiğime göre, Şeyh Abdülkadir Geylâni bir gün müridine: (Filân kişiye git ve de ki, falan kişinin emaneti ve yiyeceği var imiş. Şeyh Abdülkadir e, o kişi şu kadar altın ve şu kadar taam verdi, sen de ver.) Mürit, gidip o kişiye bunları söyledi. O kişi gücendi ve: (Eğer, bu hususta ben şeyhten fetva isteseydim, başka bir kişinin emanetini tasarruf etmek caiz değildir, diye fetva verir di.) dedi. Mürit, ısrar etti ve: (Sen mutlaka ver. Şeyhin sözünü boş sanma sen.) dedi. O kişi, mecbur kaldı ve şeyhin istediği altını ve yiyeceği verdi. Mürit henüz ayrılmıştı ki, asıl emanet sahibi olan zat geldi ve: (Sende emanet olan altın ve taamdan şu kadarını Şeyh Abdülkadir’e ver.) dedi.

Adamcağız, o zaman işi anlar gibi oldu ve derhal Hazret-i Şeyhe koşarak özür diledi: (Yâ Şeyh! Günahımızı af eyleyin, bir küstahlık ettik,) dedi. Hazret-i şeyh, kendisini azarladı: (Ya sen şöyle mi sanırsın ki, bu fakirin işareti abes olsun, onun doğruluğunu bilmeden işaret ederler mi sanırsın?) buyurdu.

Sual: Bir kişiye deseler ki: (Gelin, her gün bizden şu kadar şey alın) yahut: (Şu vakitte bu kadar şey alın) veya: (Yemek alın.) Buna muhatap olan da alıp götürürse, bu yemeğin ve diğer şeylerin hali nice olur?

Cevap: Bunun gibi rızkı veya yemeği bir kişi vaktinde kendisi getirse veya gelin dese, varıp almalıdırlar. Bazı arifler buna ŞOM (UĞURSUZ) derler.

Fakat, Şeyh Şehabeddin Sühreverdi rahmetullahi aleyh, bu lütfu ilâhidir, şom (uğursuz) denmez. Zira, bizim vaktimizi Allahu Teâlâ sâfi eylemiştir. Her şeyde onun fiilini müşahede eyleriz. Herhangi şeyi ki Allahu Teâlâ bize nasip eyler, biz onu mübarek görürüz, şom görmeyiz, buyurmuştur.

Şeyh Bayezid-i Bestamî rahmetullahi aleyh hazretlerine sordular:

– Yâ şeyh! Biz, senin hiç kazanç sağladığını görmüyoruz. Senin rızkın neredendir?  Hazret-i şeyh cevap verdi:

– Hak Teâlâ, bütün hayvanata sebepsiz rızık verir. Bayezid'e vermez mi sanırsın ki, sorarsın, buyurdu.

Bir kimseye sordular:

– Hayatını kazanmak için sebeplere hiç tutunmuyor, eşyayı korumuyorsun?

O kimse, bunlara şu cevabı verdi:

– Benim güzel bir sanatım vardı. Fakat, şeyhler bana dediler ki: (Sanatını bırak ve Allahu Teâlâ’ya tevekkül et. Lütfu ilâhiden yemek. Allâh dostlarına ve taliplerine daha güzeldir.) Ben de kendilerinden: (Bu sanatı terk edince, benim geçimim nereden olur?) diye soracak oldum, hatiften bir nida işittim: (Ne vakit ki, sen benim hazretime rücu edersen, ben de dervişlerim den birisini sana vekil tayin ederim veya düşmanlarımın birisini senin emrine veririm, o sana hizmetkâr gibi hizmet eder ve ihtiyacın ne ise hazırlar.)

Meşâyihten bir kişi vardı, rızık temini için uğraşmazdı. Şeyhin gayet huysuz bir karısı vardı. Bir gün karısı, şeyhe çıkıştı:

– Ey aziz, dedi. Bu kanaat ne zamana kadar devam edecek? Sen de herkes gibi bir işin ucundan tutsan, biraz para kazansan olmaz mı?

Şeyh, kadının dırıltısından kurtulmak için evden çıkmaya karar verdi ve kapıya yöneldiği sırada, karısı yetişti ve eline bir torba tutuşturarak:

– Şunu al, iki akçe var, iki akçe de sen kazan, şu torbayı unla doldur getir bakalım, dedi.

Şeyh, torbayı ve parayı alıp çıktı. Pazara vardı, bir çıkrıkçı ahbabı vardı, onun dükkânına girdi. Dükkân sahibi, şeyhin üzgün olduğunu derhal fark ederek sordu:

– Sizi üzüntülü görüyorum. Acaba neyiniz var?

Şeyh, karısının sözlerini anlattı ve:

– Ben ise, bu nazenin ömrü yabana harcamaya kıyamıyorum. Bu köpek nefsi beslemek için, bu habis dünyayı talep ederek ömrümü zayi etmek istemiyorum, dedi. Bunlar, böylece sohbet ederlerken, şeyh un pazarının dağıldığını ve bir avuç bile un kalmadığını gördü ve çıkrıkçıya:

– Şimdi bu boş torba ile eve nasıl gideyim? diye dert yandı.

Çıkrıkçı da ona:

– Torbana şu yongalar dan doldur, olsun bitsin, teklifinde bulundu ve şeyhin elinden torbayı alarak tıka basa yonga ile doldurdu. Şeyh, yonga dolu torbayı aldı, eve gitti ve kapıdan seslenerek:

– Alın şunu, dedi ve durmadan mescide giderek akşama kadar namaz kıldı, virdini okudu ve hava kararınca karısından çekine çekine eve gitti. Kapıdan girerken, evin içine sıcak ekmek kokusu yayılmış bulunduğunu fark etti ve kendi kendisine:

– Her halde komşulardan ödünç un almışlardır, yonga ile ekmek yapılmaz ya, diye düşündü. Selâm verdi ve oturdu. Karısı sofrayı kurdu ve taze sıcak sıcak ekmekleri önüne koydu. Şeyh, dayanamadı ve karışma sordu:

– Bu ekmeği ne ile yaptın?

Kadın, büyük bir memnuniyetle cevap verdi:

– Getirip kapıdan bıraktığın un ile yaptım.

Şeyh ağlamaya başladı ve itiraf etti:

– Ben un getirmedim ki, dedi. Torbanın içine yonga doldurmuştum. Hak Teâlâ kereminden un eylemiş.

Şimdi ey aziz:

Ne vakit ki sen Allah'a tevekkül edersen, Allahu tebâreke ve Teâlâ hazretleri sana hiç ummadığın yerlerden rızkını verir, seni telâş ve kaygılardan kurtarır. Ey kardeş: Görmez misin ki, kuşlar yazın ve hatta kışın kendilerine zahire edinirler mi? Sabah, karıncıkları aç olduğu halde yuvalarından kalkarlar, akşam karınları tok olduğu halde yuvalarına dönerler. Şu dağ başlarında yaşayan hayvanlara bir baksana; samanları yok, ahırları yok, ambarları yok. Hak Teâlâ, hepsine ayrı ayrı rızıklarını verir. Hatta, evlerde beslenen hayvanlardan daha semiz olurlar.

Şunu iyice bilmek ve kesin olarak inanmak gerektir ki, insanlar, cinniler, vahşi hayvanlar, kuşlar ve bütün yerde ve gökte ne kadar yaratılmış varsa, Allâhu Teâlâ’nın kuludur ve Rezzâk-ı âlem hepsinin ayrı ayrı rızıklarını ihsan buyurur.

Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem efendimiz, bir gün Medine-i münevvere’ de Enes radıyallahu anh’ın elinden tuttu ve kendisini alıp şehirden dışarı çıkardı. Bir ağacın üstünde bir kuşun oturduğunu gördüler. Resûl-ü zişân efendimiz:

– Yâ Enes! Şu kuşcağızı gördün mü? Gözleri yoktur.

Enes radıyallahu anh baktı ve gerçekten kuşun kör olduğunu gördü. Kuş, başını kaldırdı ve bir kere öttü. Resul aleyhisselâm buyurdu:

– Yâ Enes! Bilir misin bu kuşcağız ne dedi.

– Bilmem yâ Resûlallah.

– O kuş diyor ki:

Allah’ım! Sen gerçekten âdilsin. Benim gözlerimi kapattın ama, acıktığım zaman bana yiyecek ihsan buyurursun. Kuşun bu feryadı üzerine bir çekirge geldi ve kuşun ağzına girdi, kör kuş o çekirgeyi yuttu ve bir daha öttü. Resûl-ü ekrem sordu:

– Şimdi ne dedi anladın mı?

– Anlayamadım yâ Resûlallah.

– Bu defa da dedi ki:

Tevekkül edene Allâh kâfi gelir ve kendisini zikredeni unutmaz.

Bu hali dikkat ve ibretle takip eden Enes anh, Fahr-i âlem sallallahu aleyhi ve sellem efendimizden tevekkülü bu suretle talim etmiş oldu.

Tevekkül, müminlere elbette gerektir. Allahu Teâlâ’nın vaatlerine inanmak gerekir. Zira, tevekkül Hak Teâlâ tarafından sevilmeye sebeptir.

Hak Teâlâ, tevekkülü talim için peygamberlerinden birisine buyurdu:

– Git, şu denizin en derin bir yerinden bir taş getir. O peygamber gitti, emir olunan taşı getirdi. Hak Teâlâ, o taşın kırılmasını irade buyurdu, taş kırıldı ve içinden bir böcek çıktı ki, ağzında bir yeşil yaprak bulunuyordu. Hak Teâlâ:

– Ey benim peygamberim. Şu böcek için dahi, denizin o derinliğinde ve o taşın içinde her gün bir taze yaprak ihsan ederim ve onun bu rızkını eksik etmem, öyle ise, sen de emrettiklerimi yerine getirmekle meşgul ol, bana tevekkül eyle, ben senin rızkını nerede olursa olsun yetiştiririm, buyurdu.

Süleyman peygamber aleyhisselâm, bir gün tüccar bir kişiye nasihat etti ve:

– Rızık için hiç kaygı çekme, Hak Teâlâ’nın emirleriyle meşgul ol, rızık Allah'ın üstündedir, dedi. Tüccar, kendisine itiraz etti:

– Yâ Nebiyallah, dedi. Rızık için elbette talep gerektir. Durmakla Allahu Teâlâ kimseye rızık vermez.

Süleyman aleyhisselâm, onu temin etmeye çalıştı:

– Hak Teâlâ, kullarının rızıklarını vermeye kefil olmuştur. İstese de istemese de vaad olunan rızık gelir kişiye yetişir. Aşağı yukarı koşturup rızık talep edenler, sabırsızlıklarındandır. Sabredip bekleseler, rızıkları gelip onları bulur. Eğer, rızık çalışmakla elde edilse, birçokları rızık isterken, ellerindeki rızıkları yitirmezlerdi ve müflis olmazlardı. Şu baykuşu görmüyor musun, gece sabaha kadar zikreder ve sabah olunca bir kovuğa başını sokar oturur, rızık talebinde bulunmaz, Allahu Teâlâ oturduğu yerde onun rızkını verir, dedi.

Tüccar kalktı, gitti. Dört yana haber saldı ve bir baykuş bulup getirmelerini istedi. Bir baykuş getirdiler, parasını verdi ve onu satın aldı ve o baykuşu evine götürdü, bir kutunun içine koydu, kutunun kapağını sıkı sıkı kapattı, kutuyu bir odaya koydu ve odanın kapısını da kilitledi, anahtarını cebine koydu ve kendi kendisine:

– Görelim bakalım, bu kilitli odada ve kapağı sıkı sıkı kapanmış bir kutu içinde bu baykuşun rızkı nereden ve nasıl gelirmiş? dedi.

Ticaret maksadı ile başka ülkelere gitti ve bir yıl dolaştı, döndü tekrar yurduna geldi, evine vardı ve odanın kapısını açtı, kutuyu aldı ve kapağını söktü ki ne görsün? Baykuş, o kutunun içinde kuş tüylerine gömülmüş bir halde mışıl mışıl uyuyor. Aklı başından gitti ve bayıldı, bir müddet sonra kendisine geldi ve kutuyu kaptığı gibi Süleyman aleyhisselâmın huzuruna vardı ve ağlayarak:

– Yâ Nebiyallah, dedi Geçen yıl sizin huzurunuzdan ayrılınca etrafa haber saldım ve bir baykuş satın aldım. Baykuşu bir kutunun içine koydum, kutunun kapağını sıkı sıkı kapattım. Sonra, o kutuyu bir odaya koydum, kapısını kilitledim ve anahtarını alarak ticaret amacı ile tam bir yıl başka ülkelerde gezdim, dolaştım. Yurduma ve evime dönünce odanın kapısını açtım, kutunun kapağını söktüm ve gördüm ki, baykuş kuş tüyleri arasında mışıl mışıl uyuyor. Sübhanallah, ben bu işe şaştım kaldım. Bu kadar kuş tüyü, kilitli bir odada, ağzı sıkı sıkı kapalı kutunun içine nasıl girmiş, bir türlü anlayamadım.

Süleyman aleyhisselâm kendisine cevap verdi:

– Allahu azim-üş-şân kadirdir ve vaadinde sadıktır. Kullarına nerede olursa olsun rızıklarını verir, dedi ve kutuyu açarak gerçekten baykuşun kuş tüyleri arasında yatmakta olduğunu gördü. Baykuşa sordu:

Baykuş cevap verdi:

– Yâ Nebiyallah. Rabbime şükür halim gayet hoştur. Hak Teâlâ, bana' her gün üç kuş gönderdi, birisini yedim ve ikisini azat ettim. Eskisi gibi kerem-ü inayetiyle beni bu kutunun içinde bile mahrum etmedi. Karnım tok, Allahu Teâlâ’ya hamd-ü sena eder, bu emin ve tenha yerde yatarım.

Bezirgân, baykuşun bu sözlerini duyunca birçok zahmet ve meşakkatlere katlanarak, dağlar ve tepeler aşarak rızık peşinde koşmanın boş ve manasız olduğunu anladı, Allahu Teâlâ’ya tevekkül etti, bütün malını Allah yolunda fakirlere dağıttı ve o günden itibaren ibadet ve tâ’atle meşgul olmağa başladı.

Evliyâullahtan Hâtem Asam, tevekkül etmiş ve bir kenara çekilip oturmuştu. Rızık temini için hiç esbaba mukayyet olmazdı. Bir gün, bazı münafıklar kendisinden sordular:

– Yâ Hâtem, senin yemeğin nereden gelir? biz, senin hiç çalışıp kazandığını görmüyoruz.

Hâtem, cevap verdi:

– Ben, Rahman'dan yerim.

Münafıklar tekrar sordular:

– Senin rızkın gökten inermiş, doğru mu?

– Evet doğrudur, gerçek dersiniz. Benim rızkım semadan iner, dedi ve şu âyet-i kerimeyi okudu:

“Rızkınız ve vaad olunduğunuz semadadır.” Zariyat sûresi: 22  

Münafıklar, kendisiyle alay ettiler:

– Senin rızkın bacadan iniyor olmalı, aman sakın kimseye söyleme, sus ve otur, dediler.

Hâtem, ona da cevap verdi:

– Doğru, dedi. Dokuz ay anamın karnında iken de yine bacadan inerdi.

– Öyle ise, git yüzükoyun yat, nasıl olsa rızkın gelir, yersin.

Musa aleyhisselâm, bir gün Tûr dağına münâcata gidiyordu. Yolda, karşısına bir Mecusi çıktı ve sordu:

– Yâ Musa! Nereye gidiyorsun?

– Rabbime münâcata gidiyorum.

– Öyle ise, Rabbine de ki, ben ona tapmam. Eğer, elinden gelirse benim rızkımı kessin. Ben, onu Tanrı edinmem.

Musa aleyhisselâm, Tûr'a gitti. Münâcatta bulundu ve döneceği sırada Allahu Sübhanehu ve Teâlâ buyurdu:

– Yâ Musa! O Mecusi’nin söylediklerini neden bildirmedin?

– İlâhi! Gizli veya aşikâr her şeyi bilen sensin. Ben, bu gibi sözleri Rabbime arz etmeye hayâ ederim.

– Yâ Musa! Git o kuluma söyle, o bana kul olmaktan utansa bile, ben rububiyetimi terk etmem, bütün yarattıklarıma rızıklarını veririm. İster o kul bana ibadet etsin, isterse etmesin, rızıklarını eksik etmem.

Musa aleyhisselâm geri dönerken, yine o Mecusi ile karşılaştı ve Mecusi sordu:

– Yâ Musa! Söylediklerimi Rabbine bildirdin mi?

– Bildirdim ey kâfir;

– Rabbin ne cevap verdi?

– O, benim kulluğumdan utansa da ben Rezzaklığımı terk etmem. Bütün mahlûkat ister kâfir ister müslüman ister fâsık ister salih hepsini ben yarattım, rızıklarını da ben veririm ve kesmem, buyurdu.

Mecusi, bu sözleri işitince ağlamaya başladı ve parmağını kaldırarak:

– Lâ ilahe illallah Musa Kelimullah, diye imanını açıkladı. Oysa o zamana kadar;  illel-lât  der ve puta tapardı.

Şimdi aziz:

Bunları sana bir bir anlatmamın sebebi budur ki, Hak Teâlâ muhakkak ki illel-lât diyenin bile rızkını kesmez:

Bunu böylece bil ve düşün ki, sıdk ile ihlâs ile ALLÂH diyenin rızkını vermez mi sanırsın? Onun nimetlerinin nihayeti yoktur. Onun kullarına ihsan ve ikramı çoktur. Bütün mahlukat onun emrindedir ve onun hanında karınlarını doyurur. Kâfir olsun, müslüman olsun hepsini karşılıksız olarak besler.

Gaip hazinelerinden lütfedersin ey Kerim!

Kâfir-müşrik ayırd etmez, rızık verirsin bilumum;

Düşmanına bunca nimet bahşederken ey Rahim!

Dostlarını iki-cihanda elbet etmezsin mahrum.

Şu hâlde, rızık için kaygılanmak, ibadet ve tâat yolunu Bırakmak ve dünyaya dalarak haktan gafil olmak edepsizliktir. Demek ki, tevekkül etmek için sabretmek lâzımdır.

Sabrı olmayan tevekkül edemez, öyle ise, sana biraz da sabır hakkın da ve sabrın faziletleri hususunda nasihat edeyim ki, faydalanasın. Zira, nefes nefesten mübarektir, saat saatten kutludur. Gün günden devletlidir.