MÜZEKKİ'N NÜFUS
[Nefisleri Temizleyen]
(Düzenleyen: Dr. Necati Aksu)
49- SABIR VE SABRIN NEVİLERİ
Ey aziz: Bilmiş ol ki, sabır sıfatı olan kişi, gayet bahtlı kişidir. Hak Teâlâ hazretleri katında mertebesi gayet ulu kişidir. Onun için Hak Teâlâ bunları över:
“Allâhu Teâlâ, sabredenlerle beraberdir.” Bakara sûresi: 155
Buyurur. Hem, bu sabır denilen şey, kişiyi hayvanlıktan insanlığa çıkarıcıdır. Bir maksat için sabredenler, elbette maksatlarına erişirler. Fakirliğe sabredenler, zenginliğe erişirler. Düşmanlarının zahmetlerine sabredenler, düşmanlarına karşı zafer bulurlar. Ayrılık zahmetlerine sabredenler, kavuşmanın mutluluğuna erişirler.
Sabır, sevincin anahtarıdır, buyurulmuştur. Sabır, birkaç türlüdür ve her birinin mertebesine göre Hak Teâlâ katında ecirler vardır. Bunların her birini sana yerli yerinde anlatı vereyim, işit ve öğren de sabırlılardan ol ve inşa’allahu Teâlâ bu fakir müellifi de duadan unutma.
Ey aziz: Sabır, üç mertebe üzerinedir:
BİRİNCİSİ: Şiddete ve musibete sabırdır.
İKİNCİSİ: İbadet ve tâat zahmette sabırdır.
ÜÇÜNCÜSÜ: Günah işlemeye sabırdır. (Yani, günah olacak şeylere sabredip, günah işlememektir.)
Şimdi, musibet nedir, onu söyleyeyim:
Aziz:
Musibet, o iğrenç ve çirkin işe derler ki, nefs ondan incinir, tedirgin olur. Yani, nefse güç gelen şeye musibet denir. Az veya çok, musibet de mertebe mertebedir, türlü türlüdür. Meselâ, bir kişinin bir yakını ölse yahut davarları veya cariyesi ölse veya bir kimse hasta olsa, bu musibettir.
Dünyalığı telef olması, başına korkulu haller gelmesi, zalimlerden ve derebeylerinden korkması da musibettir. Kaşığı veya kalemi kırılması, ayağına taş veya diken batması, sürçmesi, atının ayağı sürçmesi, değneği veya çömleği kırılması da musibettir. Bu ve bunlar gibi musibetlere uğrayan müminler sabretseler, metanet gösterseler, sızlanmasalar, Hak Teâlâ her biri için cennette üç yüz derece verir ki, her derecenin aralığı yerle gök arası kadardır. Sabreden bazı kullarına da hesapsız ecirler ihsan buyurur.
Nitekim, Allahu Teâlâ Kur'an-ı hakiminde musibeti ve musibetlere sabredenlere verdiği ecirleri beyan ederek buyurur:
“Sizleri; biraz korku, açlık, mal, can ve mahsul eksikliğiyle imtihan edeceğiz. (Tâ ki, itaat edeni isyan edenden ayrıd edelim, yoksa bilmediğimizi bilmek için değil) ki, bir musibete uğradıkları vakit İNNÂ LİLLÂHİ VE İNNÂ İLEYHİ RÂCi'UN, yani biz Allahu Teâlâ’nın kullarıyız, Allâhtan geldik ancak ona döneriz, musibetlerine razıyız, derler.” Bakara sûresi: 155–156
Bu âyet-i kerimeden de anlaşılıyor ki, musibet kulları sınamak içindir. Zira VE LENEBLÜ VENNE KÜM BÎ-ŞEY İN, yani biz sizi sınarız buyurulmuştur. Onun için, düşmandan korkmaya sabır gerektir. Sabredenlerin, Hak Teâlâ hazreti katındaki faziletini hatırlayarak sabretmek gerektir. Yahut sabırsızlık ederek darlanan ve sızlananların Hak Teâlâ hazretleri, indindeki horluklarını düşünüp sabır etmek gerekir. Kişinin sabrı olsa da olmasa da Hak Teâlâ dilediğini yapar. Böyle olunca, sabrederek sabırlılar dan olmak daha güzel ve hoştur.
Îbn-i Mübarek rahmetullahi aleyh der ki:
– Musibet birdir, sabır etmeyince iki olur. Biri büyük musibet ve diğeri küçük musibettir. Büyük musibet, sabredenlere verilen sevabın elinden alınmasıdır. Sabır edilemeyen musibet ise küçük musibet olur.
Bu sebeple: (Ah, şu şöyle olmasaydı!) demek de musibettir. Allah rızasını isteyen kişilerin, ister rahat olsun, isterse mihnet olsun, nefse muhalif gelen yerlerde ve nefsleri incindikçe ona sabretmeleri ve darlanmamaları gerektir. Nefse hoş gelen yerlerde de yani rahata erişilince bu nimete şükretmelidir. Çünkü, rahatlık da bir nimettir. Böylece, mihnete sabır ve nimete şükredenler hem SÂBÎR hem ŞÂKÎR olurlar, Nitekim, Resûl-ü ekrem sallallahu Teâlâ aleyhi ve sellem efendimiz:
“Varlıkta ve yoklukta hamd edenleri, Allahu Teâlâ hamd edenlerin cennetine davet eder, buyurmuşlardır.”
Her belâya sabretmek, Muhabbetullah alâmetidir. Zira, kişi sevdiğinin zahmetlerine sabredici olur. Hak Teâlâ, dostlarına daima iptilâ (düşkünlük) taşlarını atar, dost olanlar bu iptilâ taşlarına, başlarını ve canlarını gönül birliği ile tutarlar. Nitekim, ol sultan-ül-Enbiyâ Hz. Muhammed Mustafa sallallahu aleyhi ve sellem buyurmuştur ki:
“Hak Teâlâ kulunu sevince, ona belâlar gönderir. Bu belâlara sabreden kullarını da sever.”
Öyle âşıklar vardır ki, haktan gelen rahat veya mihnet ne olursa olsun hiç ayırt etmezler.
Fakir, müelliften beyitler:
Gana cefa kıl ya vefa, senden o hem hoş hem bu hoş;
Ya dert gönder ya deva, senden o hem hoş hem bu hoş.
Hoştur bana senden gelen ya hilat yahut kefen;
Ger taze gül yahut diken, senden o hem hoş hem bu hoş.
Ger bag-ü ger bostan ola, ger bend-ü ger zindan ola;
Ger vasl-ü ger hicran ola, senden o hem hoş hem bu hoş.
Halimi bir dem soragel, diler isen bağrımı del;
Ey kahrı ve lütfü güzel, senden o hem hoş hem bu hoş.
Gelse celâlinden cefa yahut cemalinden vefa;
İkisi de cana safa, senden o hem hoş hem bu hoş.
Evet; âşıklar rahatla mihneti fark etmezler, bu rahattır, bu mihnettir demezler, Haktan her ne gelirse keyif alırlar. Hak Teâlâ, halkın zahmetini, mihnetini töhmetini bunlara havale eder ve çektirir ki, hesapsız ecirler vermek içindir. Buna, birçok deliller vardır. Birçok Hadis-i şerif de vârid olmuştur. Bazılarını diyelim ki, tâlipler bilsin ve öğrensinler de Hak yolunda sabra alışsınlar ve Hak Teâlâ katında yüce mertebelere ulaşsınlar.
Fahr-i âlem sallallahu aleyhi ve sellem efendimiz buyururlar ki:
“Belâ, Nebilere gönderilir. Sonra, velilere gönderilir. Sonra, benzerlerine ve benzerlerine gönderilir.”
Bundan da anlaşılıyor ki, belâ Allahu Teâlâ’yı sevenlere gönderilirmiş, yani Hak Teâlâ sevdiklerine gönderirmiş. Şu hâlde, belâya sabretmek gerektir ki, Allahu Teâlâ’nın Levh-i mahfuzda yazdığı dostluk sabit olsun:
Ben, o Allâhu azim-üş-şânım ki, benden gayrı Hak mâ'bud yoktur. Hz. Muhammed sallallahu aleyhi ve sellem, benim Resûlüm ve Habibimdir. Her kim, benim kazalarıma muti olur (boyun eğerse) ve belâlarıma sabrederse, verdiğim nimetlere de şükrederse ben o kulumu Sıddıklar arasına yazarım ve Sıddıklarla haşr ederim. Her kim, benim belalarıma sabretmez ve nimetlerime şükür etmezse, kazama da razı olmazsa varsın o benden gayrı bir ilâh istesin, Buyurulmuştur.
Ey aziz:
Bu sözlerde, sabırsızlar için büyük korku vardır. Görünen ve görünmeyen, bilinen ve bilinmeyen âlemlerin Rabbi (Beni Hak mâ’bud edinmemiş olurlar) buyuruyor. Ne'ûzü billah, Hak Teâlâ’yı hak mâ'bud edinmeyen, putperest veya kâfir olur. Bu sözde kinâye vardır, yani (Sabretmeyen, şükretmeyen, kazama razı olmayan kâfir olur.) denilmek istenilmiştir.
Eğer bu inceliği anlayabilirsen, sabırsızlığın ne mühim ve ne müşkül bir iş olduğunu da idrak edersin.
KEŞŞÂF sahibi der ki: (Sıddık dan murat, Nebilerin ashabının ulularıdır.)
Hak Teâlâ yolunda sabreylemek, nefse mücahede çektirmektir. Riyazet ve perhiz etmektir. Gerçi, bu âşıkların her zamanki özellikleridir. Zenginlerin fakirlerle oturup kalkması, onların ihtiyaçlarını gidermesi, ayrıca öfke halinde sabretmek de birer ulu sabırdır.
Ey aziz:
Allah yolunda sabredenlerin erkek veya kadınlarından birkaçının halini ve hikâyesini sana anlatayım da Hak Teâlâ kullarına nasıl yardım edermiş, onları korkularından nasıl emin kılarmış öğren.
HİKÂYE
Bir sâliha kadın vardı. (Allah ondan razı olsun.) Bir gün, ekmek pişirmek için tandır yaktı. Tandır, yanıp kızgın hale geldiğinde, öğle namazı vakti oldu. O kadıncağızın, henüz emzikte bir çocuğu vardı. Yavrusunu bir kenara koydu, gitti abdest aldı ve namaza durdu. Kadın, namaz kılarken, oğlan sürtüne sürtüne tandırın kenarına vardı. Kadın, gözünün ucuyla çocuğunun tandırın kenarına kadar geldiğini fark etti amma, namazda olduğu için ilgilenmedi, namazını bozarak yavrusunun yardımına koşmadı. Namazı kılıp bitirdiği zaman gördü ki, yavrusu tandıra düşmüş ve o kızgın tandırda ateşin tam orta yerinde kendi kendine oynayıp duruyor, bir kılına bile zarar gelmemiş. Aldı, bağrına bastı, ağladı ve Allah'a şükrederek evinin işleriyle uğraşmaya devam etti.
Gördün mü aziz? O kadıncağızın sabrı ve tevekkülü bereketiyle Hak Teâlâ yavrusunu nasıl esirgedi ve ateşte yakmadı. Şu hâlde, sen de Allah kazasına sabret ki, rızasına ve nimetine erişebilesin. Zira, sabır kişiyi ferahlığa kavuşturan çok ulu bir sermayedir.
Eğer, çocuk o tandırdaki ateşte yanmış olsaydı, o kadın şöyle derdi: “Şüphesiz biz Allah’a aidiz ve şüphesiz ona döneceğiz.”
Ey aziz:
Ne zaman bir müminin çocuğu ölse, Hak Teâlâ bu çocuğun ruhunu alan meleklere şöyle buyurur;
– O kulumun gönlünün meyvesini aldınız mı?
– Yâ Rab! Buyurduğun gibi kabz ettik.
– O kulum ne dedi?
– Sana şükür etti ve başka bir şey söylemedi, gönlünü mahzun etmedi. ELHAMDÜLİLLAH, kendi verdi yine kendi aldı, dedi.
– O kulum için cennette bir ev yapın ve o eve DÂR-ÜL-HAMD adı verin.
Melekler, bu emr-i ilâhi üzerine o kul için cennette öyle bir saray yaparlar ki, o sarayın büyüklüğü bu dünyanın birkaç misli olur.
İşte, bu keramet o belâya ve musibete sabredenlerindir.