Sûfilerin yanı sıra Sûfilere benzeyenler vardır, birde benzeyenlere benzeyenler. Halk ve avam bunların hepsine SÛFİ derler. Gerçi bunların hakiki sûfilerin fillerinden, hallerinden, menzil ve makamlarından haberdar değillerdir, fakat büsbütün yabancı da değillerdir. Zira, sûfilere benzeyenler ya da benzeyenlere benzeyenlerdir. Nitekim Resûlullah aleyhisselâm buyurur:

“Men teşebbehe bi-kavmin fe-hüve min fıttın (Kim, bir kavme benzemeye özenirse, onlardandır)”

Gerçi, bunlar Sûfi değildir ama Sûfi sayılırlar. 

Bir kişi, huzur-u Resûlullah'a geldi ve dedi ki: 

– Yâ Resûlallah! Kıyamet ne zaman kopacaktır? 

Efendimiz, kendisine cevap vermediler ve kalkıp namaza durdular. Namazdan fariğ olunca buyurdular: 

– Kıyameti soran kimdi? 

Soru sahibi cevap verdi: 

– Ben idim yâ Resûlallah! 

– Ey kişi, kıyameti sorarsın; ne hazırladın o gün için? 

– Çok namaz ve oruçlar hazırladım. Hem de ben Allah ve Resulünü çok severim. 

Efendimiz, saadetle buyurdular: Kişi, onun ameli ile amel etmese de sevdiği ile beraberdir. 

Yani, kişi kimi severse, onunla haşr olunacaktır. Çünkü, gönülleri arasında yakınlık vardır. 

Bu Hadis-i şerifle, Aleyhissalâtü vesselam efendimiz, Salihleri ve hayırlı kişileri sevmeyi ve onlardan ayrılmamayı teşvik buyurmuşlardır.

O kişiye: Sen, sevdiklerinle berabersin ve onlarla haşr olacaksın, demişlerdir.  Yani, kimi seversen kıyamet günü onunla beraber olursun, demek olur. Enes bin  Mâlik radıyallahu anh buyururlar ki: 

– Müslümanlar, imân ve İslâmdan sonra bu habere sevindikleri gibi hiçbir şeye sevinmediler. 

Şimdi, şunu bilmiş ol ki, sûfilere benzeyenler ve o benzeyenlere benzeyenler de yarın kıyamet gününde sûfilerle beraber olsalar gerektir. Sûfileri sevdikleri ve kendilerini onlara benzettiklerinden ötürü beraber olacaklardır. Her ne kadar, onların fiilleri gibi fiilleri bulunmasa da muhabbetleri bereketi ile onlardan ayrılmayacaklardır.

Ebû-Zer-i Gıfarî radıyallahu anh, buyururlar ki: 

Resûl-ü ekrem sallallahu aleyhi ve sellem efendimize sordum: 

– Bir kişi, bir kavmi sever ama onların fiilleri ve amelleri gibi fiil ve amel işleyemez, acaba onların halleri nasıl olur? 

Efendimiz, saadetle buyurdular: 

– Yâ Ebâ-Zerî Kimi seversen, onunla berabersin. 

Sen, sevdiklerinle berabersin. 

Şunu da şöyle bilmiş ol ki, benzeyenlerin sûfilere muhabbet etmelerinin sebebi, sûfilerin ruhaniyetlerinin tesiri ile olur.  Zira, Hak Teâlâ’nın emirlerini sevmek, Hak Teâlâ’ya yakin olacak şeyleri sevmek ve Hak Teâlâ’ya yakın olanları sevmek, ruhun cezbesiyle olur. Ancak, şu var ki sûfilere benzeyenler, henüz nefislerinin karanlıklarından kurtulamamışlardır. Sûfiler ise, o karanlıklardan kurtulmuşlardır. Sûfilere benzeyenler üzerlerinde nefislerinden izler kalsa da mutasavvıf sûfilerin hallerinden haberdar olup, onlarla birliktedirler.  

Şunu da bilmiş ol ki, sûfiler tarikine girmenin evveli imandır. Yani, sûfilerin hallerini tasdik edip inanmaktır. Ondan sonra, onların yollarını bilip sülûk etmek, daha sonra, onlar gibi davranmaktır. Şu hâlde, bilmiş ol ki, sûfilere benzeyen imân sahibidir, yani, sûfilerin hallerini tasdik edicidir. Böyle bir tasdik Sûfilerin tasavvufi yolunun aslı ve şartıdır. 

Şunu da bilmiş ol ki, Sûfilere benzeyenler de iki çeşittir; Biri benzeyen diğeri de benzeyenlere benzeyen. Gerçek benzeyenler, sûfilerin yoluna hakiki manada iman edip gerektiği gibi amel edenlerdir. Böyle olan murakabe sahibi olur, sonrada Sûfi olup müşahede ehli olabilir.

Biri sûfilerin ve tasavvuf ehillerinin hallerini bilmese, bunlara dair arzu duyup asli maksatlarına yönelmese, sadece dış görünüş olarak onlara benzeyip hırka giyse, suret itibariyle onlar gibi olsa sûfilere benzemiş olmaz. Benzeyenlere benzemiş sayılır.

Kişinin bu şekilde sûfilere yakın olması bile bir gayesinin olduğunu gösterir. Zira Sûfiler ve sûfilere benzeyenler öyledir ki, onlarla oturanlar dahi şâki olmazlar, belki onlarla birlikte oturduklarından ötürü ebedî saadete ve yüksek makamlara vâsıl olurlar. 

Ebû Hûreyre rivayet ile, (RA) Fahr-i kâinat sallâhü aleyhi ve sellem efendimiz buyurmuşlardır ki: 

Hak Teâlâ hazretlerinin, bir bölük melekleri vardır. Bu melekler, yeryüzünde yollarda tavaf ederek, doğadan batıya seyrederler ve zikir, ehlini arayıp, bulmak ve onları ziyaret etmek isterler. Zikir ehlini bulunca, bir müddet dinleyip gelin aradığımız bunlardır diye birbirlerine seslenirler. Gelirler ve zikreden bu topluluğu semaya kadar kanatlarıyla kuşatırlar. Zikir meclisi dağılınca, bu melekler de makamlarına yükselirler. 

Hak Teâlâ hazretleri, o meleklere – Nereden geliyorsunuz? diye sorar.

Halbuki, o gizli ve aşikâr her şeyi bilen ulu padişahtır. Meleklere bu sorusu, melekleri konuşturup zikir ehlini tâ'zim edip yüceltmek içindir. Zikir ehlinin makam ve mertebelerinin yüceliğini bildirip açıklamayı murat buyurmuştur. O Allâm-ülguyub padişah sorar: 

–Kullarım ne işler yapar ve ne söylerler. 

Melekler cevap verirler: 

 –Yâ Rabbî Sana hamd ederler, tesbih, tehlil, tekbir ve temcid (tâ’zim) ederler. –Onlar beni gördüler mi? 

– Vallahi onlar seni görmediler, 

–  Beni görseler; halleri nice olurdu?

– Seni görseler halleri daha güzel olur, daha çok ibadet ve tâat yaparlardı. 

– Onlar benden ne dilerler? 

– Onlar, senden cennetini isterler. 

– Onlar cenneti gördüler mi? 

– Hayır yâ Rabbi vallahi, görmediler. Eğer görseler daha çok tâlip olurlardı ve rağbet ederlerdi. 

Onlar neden korkarlar? 

– Cehennemden korkarlar. 

– Onlar cehennemi gördüler mi?

–  Hayır yâ rabbi vallahi, görmediler. 

– Onlar cehennemi görselerdi, halleri nice olurdu?

– Cehennemi görmüş olsalardı, daha çok korkarlardı. 

Ey meleklerim, tanık olunuz ki ben onları bağışladım. Hepsine istediklerini verdim, onları korkularından emin edip kurtardım. 

– Yâ ilâhi! Onlarla birlikte bulunan falanca kulun, onlardan değil di. Bir ihtiyacı dolayısı ile o meclise gelmiş ve onlarla birlikte oturmuştu. Diğer bir rivayete göre de o kişi tesadüfen o meclise katılmıştı derler. 

– Onlar, öyle bir topluluktur ki, onlarla birlikte oturanlar şaki olmazlar, onun için o günahkâr kulumu da zikir meclisinde bulunduğundan dolayı bağışladım.