Bu mektup, Kılıç Han’a yazılmıştır. Sufinin "kain ve bain" olduğu ve kalbin birden fazla şeye bağlanmayacağı; muhabbet-i zatiyye hasıl olunca sevgiliden gelen elemlerle nimetlerin müsavi (eşit) olduğu; mukarreblerle ebrarın ibadetleri arasındaki başkalığı ve kendini yok bilen evliya ile insanları davet için geri dönmüş olan evliyanın başkalıkları bildirilmektedir:

Allahü teâlâ, peygamberlerin en üstünü hürmetine “aleyhi ve alâ âlihissalevâtü vetteslîmât” size selamet ve afiyet versin! Hadis-i şerifte, (Kişi, sevdiği ile birliktedir) buyuruldu.

Kalbinde Allah’tan başka hiçbir şeyin sevgisi kalmayan ve ancak O’nu “teâlâ ve tekaddese” dileyen kimselere “rh.a.” müjdeler olsun. Bu hadis-i şerife göre, bu kimse Allahü teâlâ ile beraber olur. Görünüşte insanlar ile birlikte ve onlarla alışveriște ise de hakikatte Allahü teâlâ iledir. "Kain ve bain" olan sufinin hâli böyledir. Bu sufi, Allahü teâlâ ile kaindir; yani Allahü teâlâ ile bulunur ve insanlardan baindir; yani ayrıdır. Yahut görünüşte insanlar ile kaindir, hakikatte ise insanlardan baindir.

Kalp, yani gönül birden fazla şeyi sevmez. Bu bir şeye olan sevgisi kesilmedikçe başka şeyi sevemez. Kalbin mal, evlat, mevki, metholunmak gibi çeşitli arzuları, bağlantıları ve sevdikleri görülür ise de bu sevgilileri hakikatte hep bir sevgilisi içindir. O biricik sevgilisi de kendi nefsidir. Onların hepsini kendi nefsi için sevmektedir. Bunları hep kendi nefsi için istemektedir. Onların nefslerini düşünmemektedir. Nefsine olan sevgisi kalmazsa, nefsi için onlara olan sevgisi de kalmaz. Bunun içindir ki kul ile Rabbi arasındaki perde, kulun kendi nefsidir. Çünkü hiçbir şeyi o şey için sevmemektedir. Onun için hiçbir şey perde olmaz; kul hep nefsini düşünmektedir. Bunun için perde, yalnız kendisidir; başka hiçbir şey değildir. Kul, kendi nefsini düşünmekten büsbütün kesilmedikçe Rabbini düşünemez. Allahü teâlânın sevgisi onun kalbine yerleşemez. Bu büyük nimet, ancak tam fena hasıl olduktan sonra elde edilebilir. Mutlak olan fena da tecelli-i zatîye bağlıdır. Çünkü ortalıktan karanlığın kalkması, ancak parlak olan güneşin doğması ile olur. Muhabbet-i zatiyye denilen bu sevgi hasıl olunca sevgilinin nimetleri ve elemleri (sıkıntıları), sevenin yanında eşit olur. Bu zaman ihlas hasıl olur. Rabbine ancak O’nun için ibadet eder; kendi nefsi için değil. İbadeti, nimetlere kavuşmak için olmaz. Çünkü ona göre nimetlerle azaplar arasında başkalık yoktur. İşte bu hâl mukarreblerin derecesidir.

Ebrar böyle değildir. Bunlar, Allahü teâlâya nimetlerine kavuşmak için ve azabından korktukları için ibadet ederler. Bu iki dilekleri ise nefslerinin arzularıdır. Çünkü bunlar Allahü teâlânın zatını sevmek saadetine kavuşmamışlardır. Bunun için (Ebrarın hasenatı, mukarreblerin seyyiatıdır) buyurulmuştur. Çünkü ebrarın hasenatı (iyilikleri), bir bakımdan hasenattır; başka bakımdan seyyiat (kusur) olur. Mukarreblerin hasenatı ise her bakımdan hasenattır, yani iyilikledir. Evet, mukarreblerden tam bekaya kavuştuktan ve bu sebepler alemine indikten sonra Allahü teâlâya korku ile ve nimetlerine kavuşmak için ibadet eden de vardır. Fakat bunların korkuları ve arzuları kendi nefsleri için değildir. Bunlar Allahü teâlânın rızasına, sevgisine kavuşmak için ve O’nun gazabından, gücenmesinden korktukları için ibadet ederler. Bunlar Cenneti de isterler. Çünkü Cennet, Allahü teâlânın rızasının, sevgisinin bulunduğu yerdir. Yoksa Cenneti istemeleri nefslerinin zevkleri için değildir. Bunlar Cehennemden korkar, ondan koruması için dua ederler. Çünkü Cehennem, Allahü teâlânın gazabının bulunduğu yerdir. Yoksa Cehennemden korkuları nefslerini azaptan kurtarmak için değildir. Çünkü bu büyükler, nefslerine köle olmaktan kurtulmuşlardır; Allahü teâlâ için halis kul olmuşlardır. Bu mertebe mukarreblerin en üstün derecesidir. Bu mertebeye kavuşan, Velâyet-i hâssa makamına erdikten sonra peygamberlik makamının yüksekliklerinden bir şeylere de kavuşur.

Sebepler alemine inmeyen ise müstehlik olan, yani kendini yok bilen evliyadan olur. Bunun peygamberlik makamının kemalatından haberi yoktur. Başkalarını kemale getiremez. Yukarıda bildirdiğimiz birinci sınıf evliya “rh.a.im ecmaîn” gibi değildirler. Allahü teâlâ, insanların en üstünü hürmetine “aleyhi ve alâ âlihi ve etbâihi minessalevâti efdalühâ ve minetteslîmâti ekmelühâ” bizleri bu büyükleri sevmekle şereflendirsin. Çünkü (Kişi, sevdiği ile beraberdir). Evvelimiz ve sonumuz selamette olsun!

Abdulkadir Akçiçek Tercümesi