Bu mektup, Şeyh Nizameddin-i Tehaniserî’ye yazılmıştır. Farzları kılmaya; sünnetleri ve edepleri gözetmeye teşvik etmekte; farzların yanında nafileleri yapmanın kıymetinin az olduğunu, yatsı namazını gece yarısından sonra kılmamayı, abdestte kullanılan suyu içmemeyi ve müritlerin secde etmelerinin caiz olmadığını bildirmektedir:

Allahü teâlâ, bizi ve sizi taassuptan, yani başkasını çekememekten ve doğru yoldan ayrılmaktan korusun ve insanların en üstünü o temiz Peygamberi hürmetine “s.a.v.” pişman olacak, üzülecek şeyleri yapmaktan kurtarsın!

İnsanı Allahü teâlânın rızasına, sevgisine kavuşturacak işler; farzlar ve nafileler olmak üzere ikiye ayrılır. Farzların yanında nafilelerin hiç kıymeti yoktur. Bir farzı vaktinde yapmak [vakti geçmiş ise hemen kaza etmek], bin sene nafile ibadet yapmaktan daha faydalıdır. Hangi nafile olursa olsun, ne kadar halis niyet edilirse edilsin; ister namaz, oruç, zikir, fikir olsun, ister başka nafileler olsun hep böyledir. Hatta farzları yaparken bu farzın sünnetlerinden bir sünneti ve edeplerinden bir edebi gözetmek de böyle çok faydalıdır. [123. mektubu okuyunuz!]

Öğrendiğimize göre, Emirü’l-müminin Ömer Faruk “radıyallahü anh” hazretleri sabah namazını cemaat ile kıldıktan sonra cemaate baktı, ashabından birini bulamadı. “Filan kimse cemaatte yoktur” buyurdu. Orada bulunanlar: “O kimse gecenin çok saatlerinde uyumaz [nafile ibadet yapar]. Belki şimdi uykuya dalmıştır” dediler. Halife: “Eğer bütün gece uyuyup da sabah namazını cemaat ile kılsaydı daha iyi olurdu” buyurdu. Bundan anlaşılıyor ki; bir edebi gözetmek ve tenzihî olsa bile bir mekruhtan sakınmak; zikirden, fikirden, murakabeden ve teveccühten daha faydalıdır. Tahrîmî olan mekruhtan sakınmanın faydasını artık düşünmelidir. Evet, bu nafile işler, farzları gözetmek ile ve haramlardan, mekruhlardan sakınmak ile birlikte yapılırsa elbette daha güzel, çok güzel olur. Fakat böyle olmazsa pek zararlı olur. Mesela zekât olarak bir dank [yani bir dirhemin dörtte birini ki, bir gram gümüş demektir] bir müslüman fakire vermek; nafile olarak dağlar kadar altın sadaka vermekten ve hayrat, hasenat ve yardımlar yapmaktan kat kat daha iyidir, kat kat daha çok sevaptır. Bu bir dank zekâtı verirken bir edebi gözetmek, mesela akrabadan bir fakire vermek de nafile iyiliklerden kat kat daha faydalıdır.

Bundan anlaşılıyor ki; yatsı namazını gece yarısından sonra kılmak ve böylece gece namazı sevabını da kazanmayı düşünmek çok yanlıştır. Çünkü Hanefi mezhebindeki imamlara göre “radıyallahü teâlâ anhüm” yatsı namazını gece yarısından sonra kılmak mekruhtur. Sözlerinden de (Kerahat-ı tahrîmiyye) olduğu anlaşılmaktadır. Çünkü yatsı namazını gece yarısına kadar kılmak mubah demişlerdir. Gece yarısından sonra kılmak mekruh olur buyurmuşlardır. Mubahın karşılığı olan mekruh ise tahrimen mekruhtur. Şafiî mezhebinde gece yarısından sonra yatsıyı kılmak caiz değildir. Bunun içindir ki; gece namazı kılmış olmak için ve bu vakitte zevk ve cemiyet elde etmek için yatsıyı gece yarısından sonraya bırakmak çok çirkindir. Böyle düşünen bir kimsenin yalnız vitir namazını gece yarısından sonraya bırakması yetişir. Vitir namazını gece yarısından sonra kılmak müstehaptır. Böylece hem vitir namazı müstehap olan vaktinde kılınmış olur hem de gece namazı kılmak ve seher vaktinde uyanık bulunmak nimetlerine kavuşulmuş olur. O hâlde bu işten vazgeçmek ve geçmiş namazları kaza etmek lazımdır. İmam-ı Azam Ebû Hanîfe Kûfî “radıyallahü teâlâ anh” hazretleri, namaz abdestinin edeplerinden bir edebi terk ettiği için kırk senelik namazı kaza etmiştir.

Şunu da söyleyelim ki; abdestsizliği gidermek için veya sevap kazanmak için abdest almakta kullanılmış olan suya (müstamel su) denir. Bu suyun içilmesi için kimseye izin vermeyiniz! Çünkü İmam-ı Azam’a göre müstamel su, kaba necasettir. Fıkıh âlimleri bu suyun içilmesini yasak etmişlerdir. Bu suyu içmenin mekruh olduğunu bildirmişlerdir. Evet, abdest aldıktan sonra ibrikte kalan kullanılmamış sudan içmek şifa olur demişlerdir. Eğer böyle olduğuna inanan bir kimse isterse bu kullanılmamış sudan veririz. Bu fakir, Delhi şehrine son gittiğim zaman bu iş başıma gelmişti. Sevdiklerimizden birkaçına rüyada, bu fakirin abdestte kullandığı müstamel sudan içmelerinin lazım olduğu, içmezlerse büyük zarar görecekleri bildirilmiş. Böyle şey olmaz diye çok karşı geldiysem de faydası olmadı. Fıkıh kitaplarına baktım. Kurtuluş yolunu şöyle buldum ki; üç kere yıkadıktan sonra (kurbet) yani sevap kazanmak niyet etmeden, dördüncü yıkamak ile kullanılan su müstamel olmuyor. Bu sevdiklerimizin yalvarması üzerine niyet etmeden dördüncü yıkamakta kullanılan suyu içmek için kendilerine verdim.

Şunu da bildirelim ki; güvenilir birkaç kimsenin bildirdiklerine göre, halifelerinizden birkaçına müritleri secde ediyorlarmış; yeri öpmekle kalmayarak kendilerine karşı secde yapıyorlarmış. Bu işin kötülüğü güneşten daha çok meydandadır. Bu işi yasak ediniz! Hem de çok sıkı yasak ediniz! Böyle işlerden herkesin sakınması lazımdır. Hele başkalarına önderlik eden bir kimsenin böyle işlerden sakınması daha çok lazımdır. Çünkü onun yolunda bulunanlar onun yaptıklarını yaparlar ve bu belaya düşerler.

Şunu da bildirelim ki; tasavvuf yolunda ilerleyenlerin bilgileri, hâl ile kavuşulan bilgilerdir. Hâller de amellerden hasıl olur. Amelleri dürüst olan ve ibadetleri hakkı ile yapan kimselerde hâller hasıl olur. Bu hâller birçok şeyleri öğrenmelerine sebep olur. Amellerin, ibadetlerin düzgün olabilmesi için bunları tanımak, her birinin nasıl yapılacağını bilmek lazımdır. Bu bilgiler İslamiyet’in ahkâmını, yani emirlerini ve yasaklarını; mesela namazın, orucun ve bunlardan başka farzların ve alışverişlerin ve nikâh, talak gibi muamelatın bilgileridir. Kısaca, Allahü teâlânın insana emrettiği şeylerin bilgileridir. Bu bilgiler öğrenilmekle elde edilir. Bunları öğrenmek her müslümana elbette lazımdır. Her şeyi öğrenmeden önce ve öğrendikten sonra birer cihat vardır. Birincisi, ilmi aramak, bulmak ve elde etmek için çalışmak cihattır. İkincisi, ilmi elde ettikten sonra yerinde kullanabilmek için yapılan cihattır. Bunun için kıymetli toplantılarınızda tasavvuf kitapları okunduğu gibi, fıkıh kitaplarının da okunması ve öğrenilmesi lazımdır. Farsça dilinde yazılmış fıkıh kitapları çoktur. (Mecmûa-i Hânî), (Umde-tül-İslâm) ve (Kenz-i Fârisî) fıkıh kitapları çok kıymetlidir. Hatta tasavvuf kitapları okunmasa da zararı olmaz; çünkü tasavvuf bilgileri hâl ile, zevk ile, tadını tadarak elde edilir. Okumakla, dinlemekle anlaşılmaz. Fıkıh kitaplarını okumamak ise zararlı olabilir. Bundan çok yazmak sıkıntı verebilir. Az yazmak, çok şeyleri gösterir. Farsça beyit tercümesi:

Az söyledim, dikkat ettim kalbini kırmamaya,
Bilirim üzülürsün, yoksa sözüm çoktur sana.

Allahü teâlâ bizi ve sizi, sevgili Peygamberine “s.a.v” tam olarak uymakla şereflendirsin!

Abdulkadir Akçiçek Tercümesi