Bu mektup, yine Seyyid Mahmud’a yazılmıştır. Ehl-i sünnet ve’l-cemaate “rahmetullahi teâlâ aleyhim ecmaîn” uymayanların Cehennem'e girmekten kurtulamayacağı bildirilmektedir:

Hak teâlâ, hepimize İslamiyet yolunda yürümek ihsan eylesin. Kendisine esir eylesin! Kıymetli mektubunuz ve tatlı yazılarınız, bu fakirleri çok sevindirdi. Büyüklerimize olan sevginizi ve onlara karşı ihlasınızı okumakla mesrur olduk. Allahü teâlâ bu nimetini daha artırsın! Nasihat istiyorsunuz. Yavrum! Sonsuz kurtuluşa kavuşabilmek için üç şey muhakkak lazımdır: İlim, amel, ihlas. İlim de iki kısımdır: Birincisi yapılacak şeyleri öğrenmektir ki bunları öğreten ilme (Fıkıh ilmi) denir. İkincisi itikat edilecek, kalp ile inanılacak şeylerin bilgisidir ki bunları bildiren ilme (İlm-i kelam) denir. İlm-i kelamda Ehl-i sünnet ve’l-cemaat âlimlerinin, Kur’an-ı Kerim’den ve hadis-i şeriflerden anladığı bilgiler vardır. Cehennem'den kurtulan, yalnız bu âlimlerdir. Bunlara uymayan, Cehennem'den girmekten kurtulamaz. Bu büyüklerin bildirdiği itikattan kıl ucu kadar ayrılmanın büyük tehlike olduğu, evliyanın keşfi ve kalplerine gelen ilham ile de anlaşılmaktadır. Yanlışlık ihtimali yoktur. Ehl-i sünnet âlimlerine uyanlara, onların yolunda bulunanlara müjdeler olsun. Onlara uymayanlara, yollarından sapanlara, onların bilgilerini beğenmeyenlere ve aralarından ayrılanlara yazıklar olsun! Ayrıldılar, başkalarını da saptırdılar. Müminlerin Cennet'te Allahü teâlâyı göreceklerine inanmayanlar oldu. Kıyamet günü iyilerin, günahlılara şefaat edeceklerine inanmayanlar oldu. Ashab-ı kiramın “aleyhimürrıdvân” kıymetini ve yüksekliğini anlamayanlar ve Ehl-i beyt-i Resul’ü “radıyallahü anhüm” sevmeyenler oldu.

Ehl-i sünnet âlimleri “rh.a.” diyor ki: “Ashab-ı kiram ‘aleyhimürrıdvân’ kendileri arasında, en yükseğinin Hazret-i Ebû Bekir Sıddîk olduğunu söz birliği ile söylemiştir.” Ehl-i sünnet âlimlerinden, Ashab-ı kiram üzerindeki bilgisi çok kuvvetli olan İmam-ı Muhammed bin İdris-i Şafiî “rh.a.” buyuruyor ki: “Fahr-i âlem ‘sallallahü aleyhi ve sellem’ ahireti şereflendirdiği zaman, Ashab-ı kiram aradı taradı, yeryüzünde Hazret-i Ebû Bekir Sıddîk’tan daha üstün birini bulamadı. Onu halife yapıp emrine girdiler.” Bu söz, Hazret-i Ebû Bekir Sıddîk’ın, sahabenin en üstünü olduğunda müttefik olduklarını göstermektedir. Yani Ashab-ı kiramın en yükseği olduğunda icma-ı ümmet bulunduğunu göstermektedir. İcma-ı ümmet ise senettir, şüphe olamaz.

Ehl-i beyt için ise, (Ehl-i beytim, Nuh aleyhisselamın gemisi gibidir. Binen kurtulur, binmeyen boğulur) hadis-i şerifi yetişir. Büyüklerimizden bazısı buyurdu ki; Peygamberimiz “s.a.v”, Ashab-ı kiramı yıldızlara benzetti. Yıldıza uyan yolu bulur. Ehl-i beyti de gemiye benzetti. Çünkü gemide olanın yıldıza göre yol alması lazımdır. Yıldızlara göre yürümezse gemi sahile kavuşamaz. Görülüyor ki boğulmamak için hem gemi hem yıldız lazım olduğu gibi; Ashab-ı kiramın hepsini ve Ehl-i beytin hepsini sevmek, saymak lazımdır. Birini sevmemek, hepsini sevmemek olur. Çünkü insanların en iyisinin sohbeti ile şereflenmek fazileti hepsinde vardır. Sohbetin fazileti ise bütün faziletlerin üstündedir.

[(Sohbet), bir kere de olsa beraber bulunmak demektir. (Hazânet-ür-rivâyât)’ta diyor ki; din âliminin bir saat kadar sohbetinde bulunmak, yedi yüz sene ibadet etmekten daha hayırlı olduğu (Mudmerât)’ta yazılıdır. Emirü’l-müminin Ali “radıyallahü anh” vasiyetlerinden birinde diyor ki; Resulullah’tan “s.a.v” işittim, buyurdu ki: (Kırk gün içinde bir âlim meclisinde bulunmayan bir kimsenin kalbi kararır. Büyük günah işlemeye başlar. Çünkü ilim kalbe hayat verir. İlimsiz ibadet olmaz. İlimsiz yapılan ibadetin faydası olmaz!) (Künûz-üd-dekâık)’taki hadis-i şerifte: (Âlimin yanında bulunmak ibadettir) ve (Fıkıh ilmi meclisinde bulunmak bir senelik ibadetten daha hayırlıdır) ve (Evliyayı görünce Allah hatırlanır) ve (Her şeyin kaynağı vardır; takvanın menbaı ariflerin kalpleridir) ve (Âlimin yüzüne bakmak ibadettir) ve (Onlarla birlikte bulunan kötü olmaz!) ve (Ümmetimin âlimlerine hürmet ediniz! Onlar yeryüzünün yıldızlarıdır) buyuruldu. Bu hadis-i şerifler gösteriyor ki hayatta hakiki rehber İslam âlimleridir].

İşte bunun için Tâbiîn’in en üstünü olan Veysel Karânî, Ashab-ı kiramın en aşağısının derecesine yetişememiştir. [Peygamberimizi “s.a.v” imanı var iken görenlere (Ashab) denir. Göremeyen fakat Ashab'dan birini görenlere (Tâbiîn) denir.] Hiçbir üstünlük sohbetin üstünlüğü kadar olamaz. Çünkü sohbete kavuşanların [yani Ashab-ı kiramın] imanları, sohbetin bereketi ve vahyin bereketi sayesinde görmüş gibi kuvvetli iman olur. Sonra gelenlerden hiçbir kimsenin imanı bu kadar yüksek olmamıştır. Ameller, ibadetler imana bağlıdır ve yükseklikleri imanın yüksekliği gibi olur.

Ashab-ı kiram “aleyhimürrıdvân” arasındaki uygunsuzluklar ve muharebeler iyi düşünceler ve olgun görüşler ile idi. Nefsin arzuları ile ve cehalet ile değildi. İlim ile idi; içtihat ayrılığından idi. Evet, bir kısmı içtihatta hata etmişti; fakat Allahü teâlâ içtihatta hata edene, yanılana da bir sevap vermektedir.

İşte Ashab-ı kiram “aleyhimürrıdvân” için Ehl-i sünnet âlimlerinin tuttuğu yol bu orta yoldur. Yani taşkınlık da gevşeklik de etmeyip doğruyu söylemişlerdir. En salim ve sağlam yol da budur.

[Şiiler, Ehl-i beyt’i sevmekte taşkınlık yaptılar. Ehl-i beyt’i sevmek için üç halifeyi ve bunlara biat eden Ashab'ın hepsini “radıyallahü teâlâ aleyhim ecmaîn” sevmemek, hepsine düşman olmak lazımdır dediler. Hariciler, yani Yezidîler ise bu sevgide gevşeklik yaptılar, Ehl-i beyt’e düşman oldular].

İlmi ve ameli İslamiyet gösterir. İlmin ve amelin ruhu gibi, kökü gibi olan ihlası elde etmek için tasavvuf yolunda ilerlemek lazımdır. (Seyr-i ilallah) yani Allahü teâlâya doğru olan yol gidilmedikçe, (Seyr-i fillah) hasıl olmadıkça tam ihlas elde edilemez. Muhlislerin olgunluğuna kavuşulamaz. Evet, müminlerin hepsi bazı ibadetlerinde, az da olsa güçlükle ihlas elde edebilir. Bizim dediğimiz ise; her sözde, her işde, her harekette ve hareketsizlikte, her zaman kendiliğinden kolayca hasıl olan ihlastır. [(İhlas), halis, temiz etmek; niyeti temizlemek, yalnız Allah için yapmak demektir.] Böyle ihlasın hasıl olması için Allahü teâlâdan başka enfüsî ve afakî hiçbir şeye tapınmamak, bir şeye düşkün olmamak lazımdır. Bu da ancak fena ve bekadan ve Velâyet-i hâssaya kavuştuktan sonra ele geçen bir devlettir. Güçlükle ele geçen ihlas devam etmez, biter. Zahmet çekmeden ele giren ihlas devamlıdır ve Hakkul-yakîn mertebesinde hasıl olur. İşte bu mertebeye varan evliya “radıyallahü teâlâ anhüm ecmaîn” ne yaparsa yalnız Allahü teâlâ için yapar. Nefisleri için bir şey yapmaz; çünkü nefisleri Allah için feda olmuştur.

İhlas elde etmeleri için niyet etmelerine lüzum yoktur. Bunlar Fena-fillah ve Beka-billah derecelerine yükselince niyetleri doğrulmuştur. Bir kimse nefsine uyduğu günlerde her şeyi nefsi için yaptığı, bunun için niyet etmesine lüzum olmadığı gibi; nefsine uymaktan kurtulup Allahü teâlâya tutulunca her şeyi Allahü teâlâ için yapar, niyet etmesine hiç lüzum olmaz. Şüpheli olan şeylerde niyet edilir; belli olan şeyleri niyet ederek belli etmeye lüzum yoktur. Bu öyle bir nimettir ki Allahü teâlâ dilediği kullarına verir. Devamlı ihlas sahiplerine (Muhlas) denir. İhlası devamsız olup ihlas elde etmek için uğraşanlara (Muhlis) denir. Muhlaslar ile muhlisler arasında çok fark vardır. Tasavvuf yolunda ilerleyenlerin ilimde ve amelde de kazançları olur. Başkalarına çalışmakla, öğrenmekle, anlamakla hasıl olan kelam ilminin bilgileri bunlara keşif yolu ile hasıl olur. Ameller, ibadetler kolayca, seve seve yapılıp nefisten ve şeytandan hasıl olan tembellik ve gevşeklik kalmaz. Günahlar, haram olan şeyler çirkin, iğrenç görünür. Farsça mısra tercümesi:

Bu büyük nimeti, bakalım kime verirler?

Sonsuz selam ederim.

Abdulkadir Akçiçek Tercümesi