"Bu mektup, Mirza Hüsameddin Ahmed’e “rh.a.” yazılmış olup evliyanın kerametini bildirmektedir:

Her şeyi yoktan var edip her an varlıkta durduran, canlıları besleyen, büyüten Allahü teâlâya hamd ederim. O’nun Peygamberlerine ve bunların en üstünü olan Muhammed aleyhisselama ve O’na yakın olanlara salat ve selam eylerim!

Dağlar, tepeler dostlarla aramızda perde olduğundan görünüşteki uzaklık; buluşmayı, konuşmayı Anka kuşu gibi ele geçmez bir şekle sokmuştur. Ara sıra yeni bilgileri yazıp sevdiklerime yollamayı acizane düşündüm. Bunun için tek tük gönderdiğim bilgilerden usanmayacağınızı ümit ederim.

Kıymetli efendim! Bugünlerde her ağızda evliyanın “rh.a.” kerameti dolaşmakta, cahil halk harika ve keramet aramakta olduğundan bu yolda birkaç şey yazmayı uygun gördüm. Lütfen dikkatli okuyunuz! Velâyet yani evliyalık; fena ve beka demektir. Bu dereceye yetişenlerde harikalar, keşifler görülür. Fakat harikaların çok olması velâyetin tamamlığını ve olgunluğunu bildirmez. Harikaları daha az olduğu hâlde velâyeti daha kâmil olanlar çok görülmüştür. Harikaların çok olmasının sebebi ikidir:

1- Uruç ederken (yükselirken) pek çok yükselmek.
2- Nüzul ederken (inerken) pek az inmek.

Hatta harikaların çok görünmesinin başlıca sebebi ikincisidir; yani yukarı makamdan aşağıya inmenin az olmasıdır. Çünkü aşağı dereceye inen veli, sebepler alemine inmiş olur. Her hadisenin bir sebeple hasıl olduğunu bilir. Sebepleri Yaratanın (celle celâlüh), eşyayı sebeplerle hareket ettirdiğini görür. Hâlbuki aşağı dereceye geri dönmeyen veya az inip sebepler derecesine düşmeyen evliya; yalnız sebeplerin sahibini, sebeplere kuvvet ve tesir vereni görüp sebepleri göremez. Allahü teâlâ herkese layık olanı, umduğunu verdiğinden bu iki veliye başka türlü ihsanda bulunur. Sebepleri görenin işlerini, arzularını sebep ile yaratır. Sebepleri görmeyene ise sebepsiz verir. Nitekim hadis-i kudside: (Kullarım Beni zannettikleri gibi bulur) buyurulmaktadır.

Bu ümmette çok evliya gelip geçmiştir. Bunların içinde Muhyiddin Seyyid Abdülkadir-i Geylani’den “kuddise sirruh” hasıl olan harikalar kadar hiçbirinden hasıl olduğu işitilmemiştir. Bunun sebebi uzun zamandan beri zihnimi kurcalıyordu, bir türlü anlayamıyordum. Sonra Hak sübhânehü ve teâlâ bu bilmeceyi açıkladı. Anlaşıldı ki o büyük veli “kuddise sirruh”, evliyanın hepsinden daha yukarı çıkmış; inişte ruh makamına kadar tenezzül etmiştir. Ruh derecesi ise sebeplerin bulunduğu alemin üstündedir. Hasan-ı Basri ile Habib-i Acemî’nin “kuddise sirruhümâ” hâlini burada bildirmek uygun olur: Şöyle ki; bir gün Hasan-ı Basri, Dicle kenarında gemi bekliyordu. Habib-i Acemî çıkageldi ve “Ne bekliyorsun?” dedi. “Gemiye bineceğim, onu bekliyorum” deyince Habib: “Gemiye ne hacet, sen yakîn mertebesine varmamışsın!” dedi. Hasan-ı Basri ise: “Sen de ilmül-yakîn derecesine ermemişsin” dedi. Habib gemiyi beklemeyip su üzerinden yürüyüp karşıya geçti. Hasan ise gemiyi beklemekte kaldı. Çünkü sebepler alemine kadar inmiş olduğundan onun işlerini sebepler tesiri ile yapıyorlardı. Habib-i Acemî ise işlerin yaratılmasında sebepleri görmediğinden onun isteklerini sebepsiz olarak ihsan ediyorlardı. Hasan’ın derecesi, Habib’in derecesinden daha yüksektir; çünkü (İlim makamı)ndadır. Yani aynül-yakîni ilmül-yakîn ile birleştirmiştir. Hadiselerin husule gelmesini olduğu gibi, doğru görmektedir. Allahü teâlâ kudretini hikmet altında gizlemekte, her şeyi sebepler tesiri ile yapmaktadır. Habib’e gelince, o aşk-ı ilahînin sarhoşudur; sebepleri göremeyip asıl yapana bakmaktadır ki bu görüşü yanlıştır çünkü arada sebepler vardır.

Talebe irşat etmek vazifesi, harikalar göstermenin aksinedir. Çünkü rehber ne kadar çok inmiş olursa irşadı o kadar kuvvetli olur. İrşat edebilmek için talip ile rehberin birbirine yakın olması lazımdır. Bu da rehberin aşağı dereceye yani talebelerin derecesine inmiş olması ile olur. Bir veli ne kadar çok yükselirse inişi o kadar çok aşağı olur. Bunun içindir ki Peygamberlerin son geleni “s.a.v.”, hepsinden yukarı gitti; inişte de hepsinden aşağı geldi. Bundan dolayı O’nun daveti ve irşadı hepsinden kuvvetli oldu ve bütün insanların Peygamberi oldu. Çünkü inişi fazla olduğundan mahluklara yakınlığı daha çok oldu; böylece kendisinden istifade daha kolay oldu.

Tasavvuf yolunda nihayete varmayıp ortalarda bulunan veliler, talebelere; nihayete varmış da inememiş velilerden daha çok faydalı oluyor. Çünkü ortalardakilerin hâli başlangıçtakilere daha uygundur. Bunun içindir ki Şeyhülislam Hirevî Abdullah-ı Ensarî buyurdu ki: “Eğer Ebü’l-Hasan-ı Harkânî ile Muhammed Kassab bir şehirde bulunsaydı, sizi Muhammed Kassab’a gönderirdim. Çünkü o, talebelere Harkânî’den daha faydalı olur.” Harkânî nihayete varmıştı; talepler ondan pek istifade edemezdi. Yani aşağı dönmeyen veli, nihayete varmakla talebeleri iyi yetiştiremez. Fakat nihayete varan veliler geriye indikten sonra kuvvetli ifade ve terbiye edicidir. Çünkü Muhammed “s.a.v.” herkesten daha yükselmiş iken ifade ve terbiye etmesi herkesten çok idi.

Görülüyor ki ifadenin ve terbiye etmenin azlığı ve çokluğu iniş miktarına bağlı olup nihayete varıp varmamaya bağlı değildir. Burada dikkat edilecek bir incelik vardır ki; o da velinin kendi velâyetini bilmesi lazım olmadığı gibi kendisinden harika ve keramet hasıl olduğunu bilmesi de şart değildir. Çok olur ki herkes onun kerametini görür; o’nun bu kerametlerden hiç haberi olmaz. İlim ve keşif sahibi olan evliyanın da kendi kerametlerinden bazılarını bilmemesi caizdir. Bazen bunların Alem-i misaldeki şekillerini ve suretlerini bir anda çeşitli memleketlerde herkese gösterirler. Uzak yerlerde şaşılacak işleri yaptıkları görülür; hâlbuki kendisi bunları hiç bilmez. Hazret-i Mahdûmî Mevlana Nureddin-i Cami “kuddise sirruh” buyurdu ki: “Büyüklerden birine, çeşitli yerlerden gelen tanıdıkları; 'Seni Mekke-i Mükerreme’de gördük ve birlikte hac yaptık', başkaları da 'Seni Bağdat’ta gördük ve birlikte şöyle şöyle şeyler yaptık' derlerdi. Hâlbuki o kimse o günlerde evinden çıkmamıştı ve o kimseleri görmemişti. 'Acaba niçin böyle söylüyorlar' derdi.” [O kimse Mevlana Cami’nin kendisi idi.] Her işin doğrusunu yalnız Allahü teâlâ bilir. Daha fazla yazmaya lüzum yok. Merak ettiğinizi, daha çok anlamak istediğinizi öğrenirsem inşallah daha çabuk ve daha çok yazarım.

Vesselam.

Abdulkadir Akçiçek Tercümesi