"Bu mektup, Seyyid Mir Muhammed Nu’mân (kuddise sirruh) hazretlerine yazılmıştır. Namazın kıymetini ve namaza mahsus kemalatı bildirmektedir:

Allahü teâlâya hamd ederim. O’nun sevgili Peygamberi Muhammed aleyhisselama salât ve selâm eder ve sizlere dua eylerim. Sevgili kardeşim! Allahü teâlâ seni hakiki rütbelere yükseltsin! Bilmelisin ki namaz; İslam’ın beş şartından, dinin beş esasından ikincisidir. Bütün ibadetleri kendisinde toplamıştır. İslam’ın beşte bir parçası ise de bu toplayıcılığından dolayı yalnız başına Müslümanlık demek olmuştur. İnsanı Allahü teâlânın sevgisine kavuşturacak işlerin birincisi olmuştur. Alemlerin efendisi ve peygamberlerin (aleyhi ve aleyhimüssalâtü vesselâm) en üstünü olana Miraç gecesi Cennet’te nasip olan rüyet şerefi, dünyaya indikten sonra dünyanın hâline uygun olarak kendisine yalnız namazda müyesser olmuştur. Bunun içindir ki, “Namaz müminlerin miracıdır” buyurmuştur. Bir hadis-i şerifte, “İnsanın Allahü teâlâya en yakın olması namazdadır” buyurmuştur.

O’nun yolunda, tam izinde giden büyüklere, o rüyet devletinden bu dünyada büyük pay, namazda olmaktadır. Evet, bu dünyada Allahü teâlâyı görmek mümkün değildir. Dünya buna elverişli değildir. Fakat O’na tabi olan büyüklere, namaz kılarken rüyetten bir şeyler nasip olmaktadır. Namaz kılmayı emir buyurmasaydı; maksadın, gayenin güzel yüzünden perdeyi kim kaldırırdı? Aşıklar, maşuku nasıl bulurdu? Namaz, üzüntülü ruhlara lezzet vericidir. Namaz, hastaların rahat vericisidir. Ruhun gıdası namazdır. Kalbin şifası namazdır. “Ey Bilal, beni ferahlandır!” [diye ezan okumasını emir buyuran] hadis-i şerif bunu göstermekte; “Namaz kalbimin neşesi, gözümün bebeğidir” hadis-i şerifi bu arzuya işaret etmektedir.

Zevkler, vecdler, bilgiler, marifetler ve makamlar, nurlar ve renkler, kalpteki telvinler ve temkinler, anlaşılan ve anlaşılamayan tecelliler, sıfatlı ve sıfatsız zuhurlardan hangisi namaz dışında hasıl olursa ve namazın hakikatinden bir şey anlaşılamazsa; bu hasıl olanlar hep zilden, aksten ve suretten meydana gelmiştir. Belki de vehim ve hayalden başka bir şey değildir. Namazın hakikatini anlamış olan bir kamil, namaza durunca sanki bu dünyadan çıkıp ahiret hayatına girer ve ahirete mahsus olan nimetlerden bir şeylere kavuşur. Araya aks, hayal karışmaksızın asıldan haz ve pay alır. Çünkü dünyadaki bütün kemalat ve nimetler zilden, suret ve görünüşten hasıl olmaktadır. Zil ve görünüş arada olmadan, doğrudan asıldan hasıl olmak ahirete mahsustur. Dünyada asıldan alabilmek için Miraç lazımdır. Bu Miraç, müminin namazıdır. Bu nimet yalnız bu ümmete mahsustur. Peygamberlerine tabi olmak sayesinde buna kavuşurlar. Çünkü bunların Peygamberi (s.a.v.) Miraç gecesi [Recep-i şerifin yirmi yedinci kandil gecesi] dünyadan çıkıp ahirete gitti; Cennet’ye girdi ve rüyet devleti ile şereflendi.

Ya Rabbi! Sen o büyük Peygambere (s.a.v.) bizim tarafımızdan, O’nun büyüklüğüne yakışan iyilikleri ihsan eyle! Bütün peygamberlere de (alâ nebiyyinâ ve a.s.) hayırlar, iyilikler ver ki onlar insanları Seni tanımaya ve rızana kavuşmaya çağırmış ve beğendiğin yolu göstermişlerdir. Tasavvuf yolunda bulunanların birçoğu; kendilerine namazın hakikati bildirilmediği ve ona mahsus kemalat tanıtılmadığı için dertlerinin ilacını başka şeylerde aradı. Maksatlarına kavuşmak için başka şeylere sarıldı. Hatta bunlardan bazısı, namazı bu yolun dışında, maksatla ilgisiz sandı. Orucu namazdan üstün bildi. (Fütûhât) kitabının sahibi [Muhyiddin-i Arabî (kuddise sirruh)] dedi ki: “Oruç, yiyip içmeyi bırakmak olduğu için Allahü teâlânın sıfatları ile sıfatlanmak, O’na yaklaşmaktır. Namaz ise başkalaşmak, uzaklaşmak, ibadet edici ve ibadet edilen ayrılığını kurmaktır.” Bu söz de görüldüğü gibi Tevhid-i vücudî meselesinden doğmaktadır. Bu mesele ise aşk-ı ilahi sarhoşluğunun bir tezahürüdür.

Namazın hakikatini anlayamayanlardan birçoğu da; izdıraplarını teskin ve ruhlarını ferahlandırmayı sima ve nağmede, yani musikide, vecde gelmekte, kendinden geçmekte aradı. Maksadı, maşuku, musiki perdelerinin arkasında sandı. Bunun için raksa, dansa sarıldılar. Hâlbuki, “Allahü teâlâ haramda şifa tesiri yaratmamıştır” hadis-i şerifini işitmişlerdi. Evet, boğulmak üzere olan bir acemi yüzücü her ota da sarılır. Bir şeyin aşkı, aşığı sağır eder ve kör eder. Bunlara eğer namazın kemalatından bir şey tattırılmış olsaydı; sima ve nağmeyi ağızlarına almaz, vecde gelmeyi hatırlarına bile getirmezlerdi.

Doğru yolu göremeyince, çöle saptılar.

Ey kardeşim! Namaz ile musiki arasında ne kadar uzaklık varsa, namazdan hasıl olan kemalat ile musikiden hasıl olan teessür de birbirinden o kadar uzaktır. Akıllı olan, bu kadar işaretten çok şey anlar! Bu öyle bir üstünlüktür ki Peygamberimizden (s.a.v.) bin sene sonra meydana çıkıyor. Öyle bir sondur ki baş tarafa benzemektedir. Peygamberimiz (sallallahü s.a.v.) belki de bunun için, “Başlangıcı mı daha iyidir, yoksa sonu mu?” buyurdu da, "Başlangıcı mı daha iyidir, yoksa ortası mı?" buyurmadı. Demek ki sonra gelenlerin öndekilere daha çok benzediğini görerek şüphelendi de böyle buyurdu. Diğer bir hadis-i şerifte: “Bu ümmetin en faydalıları, önce ve sonunda gelenlerdir. İkisinin arası bulanıktır” buyurdu. Evet, bu ümmetin sonuncuları arasında baştakilere çok benzeyenler olacaktır; fakat adetleri azdır, hatta pek azdır. Ortadakilerde o kadar benzeyiş yok ise de miktarları çoktur, hem de pek çoktur. Fakat sondakilerin az oluşu kıymetlerini daha da artırmış, öndekilere daha yaklaştırmıştır. Peygamberimiz (aleyhi ve alâ âlihissalavâtü vetteslîmât) buyurdu ki: “İslam dini garip başladı. Sonu da böyle garip olacaktır. Bu gariplere müjdeler olsun!”

Bu ümmetin sonu, Peygamberimizin (s.a.v.) vefatından bin sene sonra, yani ikinci bin ile [yani bin on bir (1011) hicri senesinde] başlamıştır. Çünkü bin sene geçmesi ile insanlarda büyük değişiklik ve eşyada kuvvetli tebeddül olur. Allahü teâlâ bu dini kıyamete kadar değiştirmeyeceği için ilk zamanda gelenlerin tazelikleri, kuvvetleri sondakilerde de görülmekte ve böylece ikinci bin başında İslamiyet’ini kuvvetlendirmektedir. Bu sözümüzü ispat etmek için kuvvetli şahit olarak İsa (alâ nebiyyinâ ve aleyhissalâtü vesselâm) ile Hazret-i Mehdi’yi (rh.a.) gösteririz.

Ruhü’l-kudüs’ün feyzine eğer kavuşursan,
Mesih’in yaptıkları senden de meydana gelir.

Ey kardeşim! Bugün bu sözler çok kimselere ağır gelir, akıllarına uygun gelmez. Fakat bilgileri, marifetleri insaf ile ölçerlerse ve İslamiyet ile karşılaştırırlarsa, İslamiyet’e hangisinin daha çok tazim ve hürmet ettiğini görüp kabul ederler. Bu fakir “k.s.”, bütün kitaplarımda ve mektuplarımda; tarikatın ve hakikatin İslamiyet’e hizmet ettiklerini ve peygamberliğin evliyalıktan yüksek olduğunu, bir peygamberin velâyetinin bile kendi nübüvvetinden aşağı olduğunu yazdım. Velâyet derecelerinin peygamberlik kemalatı yanında hiç olduğunu, büyük bir denize nazaran bir damla kadar bile edemeyeceğini ve bunun gibi daha birçok şey bildirdim. Hele oğluma gönderdiğim mektupta [Muhammed Sadık’a yazdıkları bundan önceki iki yüz altmışıncı (260) mektuptur] tasavvufu nasıl anlattığımı görürlerse insafa gelirler.

Bunları söylemekten maksadım, Cenab-ı Hakk’ın nimetini göstermek ve gençleri teşvik içindir. Yoksa hâşâ ki kendimi başkalarından üstün göstermek için değildir. Kendini Frenk kâfirlerinden daha üstün bilen bir kimsenin Allahü teâlâyı tanıması haramdır. Ya din büyüklerinden üstün görenin hâli ne olur?

Beni sultan tutup kaldırsa topraktan,
Yakışır başımı yüksek görsem göklerden.

Ben o toprağım ki, nisan bulutu,
Acıyıp üzerime serper bereketli yağmuru.

Yüzlerle dile malik olsa eğer vücudum,
Lütfunun şükrünü nasıl yapabilirim?

Bu mektubu okuyunca içinizde namazın hakikatini öğrenmek ve ona mahsus kemalattan birkaçına kavuşmak arzusu uyanır ve bu arzu sizi rahatsız edecek kadar çoğalırsa; istihareler yaptıktan sonra bu tarafa gelip ömrünüzün bir parçasını da namazı öğrenmek için harç ediniz! İnsanlara doğru yolu, saadet-i ebediyye caddesini gösteren ancak Allahü teâlâdır. Doğru yolda yürüyenlere ve Muhammed Mustafa’ya (s.a.v.) tabi olmakla şereflenen bahtiyarlara Allahü teâlâ selamet versin!

Abdulkadir Akçiçek Tercümesi