شیخ محمود شبستري


ویرایشگر: دکتر نجاتی آکسو


 

سوءال

 قاعدت الفكرآلا نفس  

جواب

بـه اصـل خـويش يـك ره نـيك بنگـر

كــه مــادر را پــدر شــد بــاز و مــادر

٢٦٠

جهـان را سـر بـه سـر در خويش ميبين

هـر آنـچ آمـد بـه آخـر پـيش مـيبـين

 

در آخـــر گشــــت پــــيدا نفــــسِ آدم

طُفَــــيلِ ذات او شــــد هــــر دو عــــالَم

 

نـــه آخـــر علـــتِ غائـــي در آخـــر

همــي گــردد بــه ذات خــويش ظاهــر

 

ظَلومــــي و جَهولــــي ضــــد نــــورند

َـولـــــيكن مظهـــــرِ عــــينِ ظهـــــورند

 

چــــو پشــــتِ آيــــنه باشــــد مكــــدر

نمايـــد روي شـــخص از روي ديگـــر

٢٦٥

شــــعاع آفــــتاب از چــــارم افــــلاك

نگــردد مــنعكس جــز بــر ســر خــاك

 

تـــو بـــودي عكـــسِ معـــبودِ ملايـــك

از آن گشـــتي تـــو مســـجودِ ملايـــك

 

بـــوَد از هـــر تنـــي پـــيشِ تـــو جانـــي

 وز او در بســــته بــــا تــــو ريســــماني

 

از آن گشـــــتند امـــــرت را مســـــخر

كـه جـانِ هـر يكـي در تواسـت مَضـمَر

 

تــــو مغــــزِ عالَمــــي زآن در ميانــــي

بــدان خــود را كــه تــو جــان جهانــي

٦٧٠

تـــو را ربـــعِ شـــمالي گشـــت مســـكن

كــه دل در جانــب چــپ باشــد از تــن

 

جهــانِ عقــل و جــان ســرماية تواســت

زمــــين و آســــمان پيــــراية تواســــت

 

ببـين آن نيسـتي كـو عـينِ هسـتي اسـت

بلــندي را نگــر كــو ذاتِ پســتي اســت

 

طبيعـــيْ قـــوّتِ تـــو ده هـــزار اســـت

ارادي برتــر از حصــر و شــمار اســت

 

وز آن هــر يــك شــده موقــوفِ آلات

 ز اعضـــــا و جـــــوارح وَز رِباطـــــات

٦٧٥

پزشـــكان انـــدر آن گشـــتند حيـــران

فــــرو ماندنــــد در تشــــريحِ انســــان

 

نبــرده هــيچكس رَه ســوي ايــن كــار

بـه عجـز خـويش هـر يـك كـرده اقرار

 

ز حـق بـا هـر يكي حَظّي و قسمي است

 معـاد و مـبدأ هـر يـك بـه اسـمي اسـت

 

از آن اســـــمند موجـــــوداتْ قـــــائم

بــــدان اســــمند در تســــبيحِ دائـــــم

 

بـه مـبدأ هـر يكـي زآن مصـدري شـد

بــه وقــتِ بازگشــتن چــون دري شــد

٦٨٠

از آن در كآمــد اول هــم بــه در شــد

اگـــرچه در معـــاش از در بـــه در شـــد

 

از آن دانســـتهاي تــــو جملــــه اَســــما

كــه هســتي صــورتِ عكــسِ مُسَـمَي

 

ظهـــــور قـــــدرت و علـــــم و ارادت

بــه تواســت اي بــندة صــاحب ســعادت

 

ســـميعي و بصـــيري، حَـــيَ و گـــويا

بقــا داري نــه از خــود لــيك از آنجــا

 

زهـــي اول كـــه عـــينِ آخـــر آمـــد

زهــي بــاطن كــه عــينِ ظاهــر آمــد

٦٨٥

تــو از خــود روز و شــب انــدر گمانــي

 همــان بهتــر كــه خــود را مــيندانــي

 

چــــو انجــــامِ تفكــــر شــــد تحيــــر

در ايـــنجا خـــتم شـــد بحـــثِ تفكـــر